Hiểu đúng về sốt và hạ sốt cho trẻ
Hạ sốt cho trẻ là việc sử dụng các phương pháp vật lý và thuốc hạ sốt phù hợp để đưa thân nhiệt trẻ về mức an toàn, giúp trẻ dễ chịu hơn và hạn chế biến chứng, dựa trên mức độ sốt, độ tuổi, tình trạng toàn thân và các triệu chứng đi kèm.
Trong mùa cúm, sốt cao ở trẻ rất thường gặp, nhiều bé sốt 39–40°C và đôi khi đáp ứng kém với thuốc hạ sốt. Điều khiến cha mẹ lo nhất là con nóng rực, người bệt, ăn kém, quấy khóc, trong khi phòng khám thì đông. Để chăm sóc trẻ ốm an toàn tại nhà, cha mẹ cần hiểu rằng “việc chăm sóc đúng cần dựa trên mức độ sốt, độ tuổi, tình trạng toàn thân và các triệu chứng đi kèm”, chứ không chỉ nhìn vào con số trên nhiệt kế. Bài viết này phù hợp với cha mẹ có con từ sơ sinh đến tuổi đi học, đặc biệt trong thời điểm bệnh hô hấp và cúm mùa gia tăng, khi không phải lần sốt nào cũng cần đưa con vào viện ngay.
Các phương pháp hạ sốt tại nhà an toàn, dễ áp dụng
Áp dụng các phương pháp hạ sốt tại nhà đúng cách sẽ giúp kiểm soát nhiệt độ, giảm khó chịu và bảo vệ sức khỏe của trẻ. Với phần lớn trường hợp sốt nhẹ đến trung bình, nhất là trong các đợt cúm mùa, trẻ có thể nghỉ ngơi và chăm sóc tại nhà nếu vẫn tỉnh táo, ăn uống được và thở bình thường. Mục tiêu là giúp trẻ dễ chịu, đề phòng mất nước và theo dõi sát để không bỏ sót dấu hiệu nặng.
- Lau mát bằng nước ấm: Dùng khăn mềm thấm nước ấm, vắt bớt nước rồi lau khắp cơ thể, tập trung vùng nách, bẹn, cổ để hỗ trợ tản nhiệt tự nhiên. Tránh nước lạnh vì gây co mạch, giữ nhiệt bên trong.
- Bổ sung nước và điện giải: Khuyến khích trẻ uống nước lọc thường xuyên; có thể thêm nước trái cây hoặc dung dịch Oresol pha đúng tỉ lệ hướng dẫn để bù nước và điện giải khi sốt. Điều này đặc biệt quan trọng vì cơ thể trẻ sốt rất dễ mất nước.
- Mặc quần áo thoáng: Cho trẻ mặc đồ cotton mỏng, thấm hút mồ hôi, không đắp quá nhiều chăn; giữ phòng thông thoáng, có thể mở cửa sổ hoặc dùng quạt nhẹ nhưng tránh thổi trực tiếp vào trẻ. Đây là cách giúp nhiệt lượng thoát ra dễ hơn.
- Cho trẻ nghỉ ngơi và theo dõi: Sắp xếp không gian yên tĩnh để trẻ nghỉ, tránh vận động nhiều; đo nhiệt độ mỗi 2–4 giờ và ghi lại để theo dõi diễn biến. Với trẻ cúm nhẹ, cần cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước hoặc sữa và điều trị triệu chứng đúng cách.
- Điều chỉnh ăn uống: Cho trẻ uống đủ nước và ăn theo khả năng, không ép ăn nhiều khi đang bệnh; có thể chia nhỏ bữa, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu để trẻ đỡ mệt.
Áp dụng các biện pháp trên một cách kiên trì, cha mẹ sẽ thấy trẻ bớt mệt, giảm quấy khóc và dễ ngủ hơn; áp dụng mẹo hạ sốt cho trẻ đúng cách có thể giúp trẻ dễ chịu hơn và hỗ trợ quá trình theo dõi tại nhà.
Dùng thuốc hạ sốt đúng liều và theo dõi hiệu quả
Không phải lúc nào hạ sốt cho trẻ cũng cần dùng thuốc, nhưng với sốt cao ở trẻ, đặc biệt từ 38,5°C trở lên, thuốc hạ sốt là một phần quan trọng giúp con đỡ khó chịu và giảm nguy cơ co giật. Tuy vậy, nếu dùng sai liều hoặc quá gần nhau, nguy cơ ngộ độc gan, tổn thương các cơ quan là rất lớn. Vì thế, cha mẹ cần nắm rõ cách dùng paracetamol – loại thuốc hạ sốt được khuyến cáo phổ biến cho trẻ nhỏ.
Trẻ sốt cao từ 38,5°C trở lên, cần dùng thuốc hạ sốt như paracetamol theo đúng liều lượng cân nặng, và nên hỏi kỹ ý kiến bác sĩ trước khi dùng để đảm bảo an toàn. Với trẻ cúm nhẹ, bác sĩ khuyến cáo dùng paracetamol đúng liều theo cân nặng, khoảng 15 mg/kg/lần; có thể nhắc lại sau 4–6 giờ nếu còn sốt, nhưng không quá 5 lần trong 24 giờ và không tự ý tăng liều khi trẻ sốt cao. Trong quá trình chăm sóc trẻ ốm, cha mẹ nên quan sát xem sau 30–60 phút uống thuốc, trẻ có giảm sốt, đỡ mệt, bớt quấy hay không; nếu thân nhiệt không hạ, hoặc phải dùng thuốc liên tục mà bé vẫn lừ đừ, cần đưa đi khám sớm.
Những sai lầm phổ biến khi hạ sốt cho trẻ cha mẹ cần tránh
Trong lúc hoảng hốt vì con nóng, nhiều cha mẹ thử đủ loại mẹo truyền miệng mà không lường hết rủi ro. Thực tế, vẫn còn một số quan niệm sai lầm trong cách hạ sốt cho trẻ, có thể khiến tình trạng sốt nặng hơn, thậm chí ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Nhận diện các sai lầm này quan trọng không kém gì học các phương pháp hạ sốt tại nhà.
Phụ huynh cần tuyệt đối tránh dùng rượu, cồn để lau người, vì da trẻ rất mỏng và nhạy cảm, dễ hấp thu chất độc vào máu, có thể gây ngộ độc hệ thần kinh hoặc bỏng rát, kích ứng da; hít phải hơi cồn lâu dài còn làm tăng nguy cơ tổn thương hô hấp. Chườm lạnh, dùng nước đá có thể gây co mạch đột ngột, giữ nhiệt trong cơ thể, khiến trẻ lạnh run, tím tái. Ngoài ra, không nên cạo gió, đánh gió, cho uống nước lá không rõ nguồn gốc, kiêng tắm hoàn toàn hoặc quấn ủ kín trẻ, vì những cách này không giúp hạ sốt mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, mất nước hoặc che lấp dấu hiệu xuất huyết, bệnh nặng. Đặc biệt, cha mẹ không nên tự mua và cho trẻ uống thuốc ho, thuốc cảm hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định.
Khi nào sốt ở trẻ là nguy hiểm, cần đi khám ngay?
Không nên chỉ nhìn vào mức độ sốt để đánh giá bệnh nặng hay nhẹ; một trẻ sốt không quá cao nhưng thở nhanh, co lõm ngực, tím tái hoặc lừ đừ sẽ đáng lo hơn trẻ sốt cao nhưng vẫn tỉnh táo, ăn uống được, thở bình thường. Vì vậy, bên cạnh việc hạ sốt cho trẻ, cha mẹ phải luôn để ý dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
Nên đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ thở nhanh, khó thở, co lõm lồng ngực, môi hoặc mặt tím, lừ đừ, khó đánh thức, phản ứng kém; uống kém, tiểu ít, có dấu hiệu mất nước; co giật; than đau ngực; hoặc sốt, ho đã giảm rồi lại tăng nặng trở lại. Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt cần đi khám ngay lập tức; sốt kéo dài quá 2 ngày không giảm; trẻ ngủ li bì, khó đánh thức hoặc quấy khóc không ngừng; kèm co giật, cứng cổ, phát ban, khó thở, nôn dữ dội; có dấu hiệu mất nước nặng như môi khô, mắt trũng, tiểu ít hoặc không có nước mắt khi khóc. Nếu sau khi thực hiện các biện pháp vật lý mà sốt vẫn không hạ, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để được chỉ định điều trị thích hợp. Kết luận, việc hạ sốt đúng giúp trẻ dễ chịu, nhưng điều quan trọng hơn là không bỏ lỡ các dấu hiệu nặng cần can thiệp sớm.
