Ngộ độc thực phẩm tại nhà: vấn đề bắt nguồn từ những thói quen tưởng vô hại
Ngộ độc thực phẩm tại nhà là tình trạng cơ thể bị nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc sốt sau khi ăn phải thức ăn nhiễm vi sinh vật gây bệnh, độc tố hoặc chất ô nhiễm, thường xuất phát từ các sai lầm trong lựa chọn nguyên liệu, chế biến và bảo quản ngay trong chính căn bếp gia đình. Điều đáng nói là phần lớn chúng ta tin rằng bữa cơm nhà luôn an toàn hơn ngoài hàng, nên dễ xem nhẹ an toàn thực phẩm nấu nướng. Nhưng theo BS Nguyễn Hải Linh Chi, thực phẩm có thể bị nhiễm bẩn ở nhiều công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế đến chế biến và bảo quản. Nếu không thay đổi tư duy “ăn ở nhà là yên tâm”, các thói quen nấu nướng sai cách sẽ tiếp tục âm thầm đe dọa sức khỏe cả gia đình, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
Để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá lâu: sai lầm phổ biến nhất
Thói quen nấu sẵn thức ăn cho cả ngày, để trên bàn chờ người nhà về ăn hoặc giữ nguyên nồi, đĩa thức ăn sau bữa cơm là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc thực phẩm tại nhà. BS Nguyễn Hải Linh Chi khuyến cáo không để thức ăn dễ hỏng ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ; thời gian này cần rút ngắn khi môi trường nóng. Đây không phải lời khuyên “cầu kỳ”, mà là ranh giới giữa bữa ăn an toàn và nguy cơ nhập viện. Thực phẩm nhiễm vi sinh vật gây bệnh không phải lúc nào cũng có mùi, màu sắc hoặc trạng thái bất thường, nên việc “ngửi thấy vẫn thơm” hoàn toàn không chứng minh được món ăn còn an toàn. Quan điểm cần thay đổi là: thức ăn nóng nên được dùng ngay sau khi chế biến hoặc giữ nóng từ 60°C trở lên, món cần bảo quản lạnh phải được đưa vào tủ lạnh sớm, hạn chế tối đa thời gian nằm ở nhiệt độ phòng.
Nhiễm khuẩn chéo nhà bếp: dao thớt dùng chung là chiếc cầu nối vi khuẩn
Nhiều gia đình đầu tư thực phẩm sạch nhưng lại bỏ qua một nguy cơ rất cơ bản: nhiễm khuẩn chéo nhà bếp. Một nguy cơ thường gặp là nhiễm khuẩn chéo, khi vi sinh vật từ thực phẩm sống, dao thớt, khăn lau, bề mặt bếp hoặc bàn tay truyền sang thức ăn đã nấu chín. Điều dưỡng Trần Thị Hoài Linh lưu ý việc dùng dao, thớt thái thịt sống rồi tiếp tục cắt rau ăn ngay hoặc thức ăn chín khi chưa vệ sinh dụng cụ có thể gây nhiễm khuẩn chéo. Nói thẳng: nếu bạn vẫn dùng một chiếc thớt cho tất cả mọi thứ, từ thịt sống đến trái cây tráng miệng, thì bếp nhà không hề an toàn. Các gia đình nên dùng riêng dao, thớt và hộp đựng thực phẩm sống, chín; nếu buộc phải dùng chung, cần làm sạch kỹ trước khi chuyển sang loại thực phẩm khác. Bàn bếp, bồn rửa, khăn lau cũng phải được vệ sinh thường xuyên, và người chế biến cần rửa tay bằng xà phòng trước khi làm thức ăn, sau khi tiếp xúc với thực phẩm sống, rác thải hoặc đi vệ sinh.
Bảo quản thức ăn thừa sai cách: tiện một chút, rủi ro rất lớn
Bảo quản thức ăn thừa sai cách là lỗi gần như gia đình nào cũng mắc, vì tâm lý tiếc của và thói quen để thức ăn nguội hẳn mới cất hoặc giữ nguyên nồi, đĩa thức ăn trên bàn trong nhiều giờ. Thức ăn chế biến sẵn không được bảo quản đúng cách có thể gây ngộ độc thực phẩm, nhưng nhiều người vẫn tin rằng “hâm lại là hết vi khuẩn”. Đây là suy nghĩ nguy hiểm. BS Nguyễn Hải Linh Chi khuyến cáo thức ăn thừa cần được cho vào dụng cụ sạch, đậy kín và bảo quản lạnh sớm; khi dùng lại phải hâm nóng kỹ. Đồng thời, cần tránh để thực phẩm sống tiếp xúc với thức ăn đã chế biến, sử dụng dụng cụ bảo quản phù hợp và kiểm tra hạn sử dụng trước khi chế biến. Thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, biến đổi màu sắc, mùi hoặc trạng thái bất thường phải được loại bỏ, không nếm thử để kiểm tra độ an toàn. Với gia đình thường nấu nhiều món hoặc tích trữ cho vài ngày, nên chia khẩu phần, bảo quản riêng từng loại và kiểm soát thời gian lưu trữ.
Khi nào cần đi khám và cách xây dựng bếp nhà an toàn lâu dài
Ngộ độc thực phẩm tại nhà không chỉ là vài cơn đau bụng thoáng qua. Theo BS Nguyễn Hải Linh Chi, ngộ độc thực phẩm có thể gây nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc sốt. Người bệnh cần đi khám sớm nếu nôn nhiều, tiêu chảy liên tục, đau bụng dữ dội, sốt hoặc có dấu hiệu mất nước như khát nhiều, tiểu ít, lừ đừ; trường hợp nghiêm trọng phải được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được chú ý hơn khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ ngộ độc thực phẩm. Về lâu dài, một căn bếp an toàn không đến từ vài mẹo lẻ tẻ, mà từ kỷ luật: lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc, rửa tay đúng cách, tách riêng thực phẩm sống và chín, nấu chín kỹ, vệ sinh dụng cụ, kiểm soát nhiệt độ và thời gian bảo quản. Nếu phải tóm lại trong một câu: đừng để sự tiện lợi nhất thời đánh đổi sức khỏe cả gia đình.
