Thép ray đường sắt nội địa: Bước ngoặt hay nút thắt mới cho đường sắt cao tốc?
Thép ray đường sắt nội địa, hiểu một cách ngắn gọn, là toàn bộ hệ thống sản xuất và cung ứng thanh ray do doanh nghiệp trong nước làm chủ từ nguồn quặng, dây chuyền công nghệ đến tiêu chuẩn kỹ thuật, với mục tiêu thay thế nhập khẩu và phục vụ trực tiếp các dự án đường sắt cao tốc, đô thị và công nghiệp nặng trong tương lai. Hiện, nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất của tỷ phú Trần Đình Long đã hoàn thành gần 70% tiến độ xây dựng, tập trung vào kết cấu nhà xưởng và lắp đặt thiết bị công nghệ. Việc dự án tăng tốc ở giai đoạn này không chỉ là tin tốt cho tập đoàn, mà còn là phép thử xem Việt Nam có thực sự nghiêm túc với mục tiêu tự chủ thép ray đường sắt hay không.
Tiến độ xây dựng nhà máy Hòa Phát: 70% hoàn thành có đủ để yên tâm?
Đến tháng 9/2026, Hòa Phát công bố dự án nhà máy Hòa Phát Dung Quất đã đạt gần 70% tiến độ xây dựng. Con số này nghe có vẻ ấn tượng, nhưng câu hỏi quan trọng là: 30% còn lại bao gồm những hạng mục nào và rủi ro nằm ở đâu. Theo thông tin công bố, giai đoạn hiện tại tập trung hoàn thiện kết cấu nhà xưởng và lắp đặt thiết bị công nghệ – chính là phần có thể phát sinh chậm trễ nếu việc cung ứng dây chuyền, nhân lực kỹ thuật hoặc quá trình thử nghiệm không diễn ra như kế hoạch. Dự kiến từ tháng 10/2026, nhà máy sẽ bước vào giai đoạn cao điểm tiếp nhận, lắp đặt, điều chỉnh và chạy thử thiết bị với sự giám sát kỹ thuật của chuyên gia SMS group (Đức). Đây là giai đoạn “sống còn”, vì mọi lỗi kỹ thuật đều có thể kéo lùi ngày ra lò thép ray đường sắt đầu tiên.
Năng lực sản xuất ray Việt Nam: Từ 700.000 tấn đến tham vọng triệu tấn
Thiết kế ban đầu của nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất là 700.000 tấn/năm, với tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng. Quan trọng hơn, sản phẩm tập trung vào ray đường sắt tốc độ cao, thép ray đường sắt đô thị và ray cầu trục – đúng nhóm vật liệu cốt lõi cho đường sắt cao tốc và hạ tầng công nghiệp nặng. Ray thép được sản xuất từ quặng sắt có hàm lượng tạp chất thấp, chiều dài thanh ray có thể lên tới 100 m, với các thông số hình học được kiểm soát bằng thiết bị laser và kiểm tra khuyết tật bên trong bằng siêu âm. Đây là những thông số không thể “đi đường tắt”, bởi ray đường sắt cao tốc yêu cầu độ ổn định và an toàn cực kỳ khắt khe. Việc sản phẩm dự kiến tuân thủ một số tiêu chuẩn quốc tế cho thấy tham vọng không chỉ đáp ứng thị trường nội địa, mà còn hướng đến năng lực cạnh tranh rộng hơn.
Sản xuất ray Việt Nam và cuộc hẹn với đường sắt cao tốc
Theo kế hoạch, quý 1/2027 Hòa Phát sẽ cho ra lò sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên, phục vụ các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia. Đây là mốc thời gian mang tính ràng buộc: nếu ray không sẵn sàng, các dự án phải quay lại phương án nhập khẩu, vừa tốn chi phí, vừa phụ thuộc tiến độ đối tác nước ngoài. Song song, Hòa Phát phối hợp với SMS group và Trường Vật liệu – Đại học Bách khoa đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhân sự kỹ thuật để nhanh chóng tiếp nhận chuyển giao công nghệ và làm chủ vận hành nhà máy. Bên cạnh đó, bộ máy quản lý của Công ty Cổ phần Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất đang được kiện toàn, cho thấy doanh nghiệp hiểu rằng công nghệ thôi chưa đủ, mà còn cần tổ chức sản xuất ổn định và kỷ luật kỹ thuật nếu muốn ray đầu tiên sớm được lắp đặt trên tuyến đường sắt cao tốc.
Tham vọng mở rộng lên 2,7 triệu tấn và ý nghĩa đối với chiến lược dài hạn
Không dừng ở công suất 700.000 tấn/năm, Hòa Phát đã đề nghị điều chỉnh mở rộng dự án tại Khu kinh tế Dung Quất, bổ sung 76,93 ha diện tích, nâng thêm 2 triệu tấn/năm công suất và bổ sung dòng sản phẩm thép tấm, cùng với tăng vốn đầu tư thêm 20.000 tỷ đồng. Nếu phương án mở rộng được triển khai đầy đủ, tổng vốn đầu tư dự án có thể lên khoảng 30.000 tỷ đồng, gần gấp ba quy mô ban đầu; tổng công suất tăng từ 700.000 tấn lên khoảng 2,7 triệu tấn/năm, tương đương gần bốn lần thiết kế ban đầu. Đây không chỉ là bài toán doanh thu, mà là tuyên bố: Việt Nam muốn trở thành một trong những trung tâm sản xuất thép ray đường sắt và thép đặc biệt trong khu vực. Tuy nhiên, tham vọng lớn đi kèm trách nhiệm lớn; nếu tiến độ xây dựng nhà máy và chất lượng sản phẩm không bám sát, dự án có nguy cơ trở thành năng lực dư thừa thay vì nền tảng cho chiến lược đường sắt cao tốc dài hạn.
