Thép ray Hòa Phát Dung Quất: Từ đại công trường đến tham vọng tự chủ
Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất là một dự án sản xuất công nghiệp quy mô lớn, hướng tới cung cấp thép ray đường sắt tốc độ cao, ray đô thị và các loại thép đặc chủng cho hạ tầng giao thông, với mục tiêu từng bước nội địa hóa vật tư chiến lược phục vụ các dự án đường sắt và công nghiệp nặng của Việt Nam. Điểm mấu chốt không nằm ở số tấn thép sẽ được cán, mà ở câu hỏi: liệu Việt Nam có thể tự mình cung cấp thép ray cho các tuyến đường sắt cao tốc tương lai? Tại đại công trường ở Dung Quất, đến tháng 9/2026, dự án đã hoàn thành gần 70% khối lượng xây dựng, mở ra chặng nước rút để cho ra đời những thanh ray tốc độ cao đầu tiên vào quý I/2027. Khi sản phẩm đầu tiên xuất xưởng, đây sẽ là thước đo thực tế cho tham vọng tự chủ hạ tầng giao thông bằng công nghệ đường sắt cao tốc "Make in Vietnam".
Công suất 700.000 tấn/năm: Đủ cho cao tốc, nhưng không chỉ là chuyện sản lượng
Nhà máy Hòa Phát Dung Quất được thiết kế với công suất 700.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng, sử dụng dây chuyền công nghệ từ SMS group (Đức). Con số công suất nghe ấn tượng, nhưng ý nghĩa chiến lược nằm ở việc Việt Nam lần đầu có một cơ sở chuyên biệt sản xuất thép ray đường sắt tốc độ cao, ray đô thị, ray cầu trục và thép hình kích thước lớn phục vụ hạ tầng giao thông. Theo ước tính, nhà máy có thể tạo doanh thu khoảng 11.400 tỷ đồng/năm và lợi nhuận trước thuế khoảng 773 tỷ đồng/năm, đồng thời đóng góp khoảng 150 tỷ đồng/năm cho ngân sách nhà nước. Nhưng đối với người dân, giá trị lớn hơn là khả năng giảm phụ thuộc vào nhập khẩu khi các dự án đường sắt cao tốc và đường sắt đô thị được triển khai. Sản xuất trong nước giúp rút ngắn thời gian, chủ động tiến độ thi công, và mở thêm không gian cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nội địa tham gia chuỗi giá trị.
| Thông số | Quy mô hiện tại | Định hướng mở rộng |
|---|---|---|
| Công suất thiết kế | 700.000 tấn/năm | Bổ sung công suất trong các giai đoạn sau để phục vụ thêm sản phẩm đặc biệt |
| Vốn đầu tư ban đầu | Hơn 10.000 tỷ đồng | Tăng thêm vốn cho giai đoạn mở rộng công suất và sản phẩm thép đặc chủng |
| Doanh thu dự kiến | 11.400 tỷ đồng/năm | Bắt đầu đóng góp doanh thu từ năm 2028 |
Làm chủ công nghệ đường sắt cao tốc: Hợp tác quốc phòng – doanh nghiệp
Để không chỉ sản xuất mà còn làm chủ công nghệ đường sắt cao tốc, Hòa Phát không thể đi một mình. Công ty cổ phần Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất đã ký biên bản ghi nhớ với Viện Công nghệ thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng về nghiên cứu và phát triển công nghệ sản xuất ray cùng các loại phụ kiện đường sắt. Đây là sự kết hợp hiếm thấy giữa một tập đoàn thép dân sự và đơn vị nghiên cứu quốc phòng quanh một mục tiêu: nội địa hóa vật tư chiến lược ngành đường sắt. Theo phân công, Viện Công nghệ sẽ nghiên cứu chuyên sâu, giải mã tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế và xây dựng quy trình công nghệ, trong khi Hòa Phát cung cấp nền tảng sản xuất để thử nghiệm và đưa kết quả vào sản xuất công nghiệp. Thời gian triển khai nhiệm vụ nghiên cứu đến tháng 12/2030, cho thấy đây là chiến lược dài hơi, không phải phong trào ngắn hạn. Nếu thành công, Việt Nam sẽ không chỉ có thép ray "sản xuất trong nước" mà còn có hệ thống tiêu chuẩn, tài liệu kỹ thuật và quy trình công nghệ do chính mình xây dựng cho nhóm sản phẩm thép đặc biệt.
Tác động đến hạ tầng giao thông và người dân: từ ray thép đến chủ quyền công nghệ
Ray đường sắt tốc độ cao là loại sản phẩm đòi hỏi độ chính xác và chất lượng rất cao: thanh ray có thể dài đến 100 m, phải đảm bảo độ cứng, độ phẳng, độ thẳng; hình học được kiểm soát bằng thiết bị laser và khuyết tật bên trong được phát hiện bằng siêu âm. Việc Hòa Phát đầu tư dây chuyền hiện đại, phối hợp SMS group và các trường đại học đào tạo kỹ sư, cho thấy mục tiêu không chỉ là "cán được ray", mà là đạt chuẩn châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc. Về phía người dân, điều này có nghĩa các tuyến đường sắt cao tốc, đường sắt đô thị tương lai sẽ sử dụng thép ray và phụ kiện được nghiên cứu, sản xuất ngay tại Việt Nam, giảm rủi ro đứt gãy cung ứng, chủ động bảo trì, thay thế. Mục tiêu cốt lõi là làm chủ chuỗi công nghệ sản xuất ray và phụ kiện ray, từng bước nội địa hóa vật tư chiến lược của ngành đường sắt, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu cho các dự án giao thông trọng điểm quốc gia. Đây là bước chuyển từ tư duy "mua công nghệ" sang "tự xây dựng năng lực công nghệ" cho hạ tầng giao thông hiện đại.
Liệu Việt Nam đã sẵn sàng tự cung cấp thép ray cho đường sắt cao tốc?
Dự kiến từ tháng 10/2026, Nhà máy Hòa Phát Dung Quất bước vào giai đoạn cao điểm tiếp nhận, lắp đặt, hiệu chỉnh và chạy thử thiết bị, với sự giám sát kỹ thuật của các chuyên gia SMS group. Quý I/2027, những thanh thép ray đường sắt cao tốc đầu tiên "Made in Vietnam" có thể xuất xưởng, trước mắt phục vụ thị trường trong nước, về lâu dài hướng đến xuất khẩu. Câu trả lời trung thực cho câu hỏi "Việt Nam có thể tự cung cấp thép ray cho đường sắt cao tốc?" là: về năng lực sản xuất công nghiệp, nền tảng đã hình thành; về công nghệ, chúng ta vẫn đang trong hành trình làm chủ đến ít nhất năm 2030. Đây không phải sự tự chủ tuyệt đối ngay lập tức, mà là quá trình tích lũy: từ chuyển giao công nghệ, sản xuất thử, chuẩn hóa tiêu chuẩn, đến nội địa hóa phụ kiện ray và bộ ghi. Nếu các bước này được thực hiện nghiêm túc, nhà máy thép ray Hòa Phát Dung Quất sẽ là viên gạch nền cho chủ quyền công nghệ đường sắt cao tốc của Việt Nam trong khu vực.
