Ảnh AI thập niên 80 là gì và vì sao nguy hiểm ngay từ bức ảnh đầu tiên?
Ảnh AI thập niên 80 là trào lưu người dùng tải ảnh chân dung lên các công cụ trí tuệ nhân tạo để tạo ra hình ảnh phong cách hoài cổ, với trang phục, kiểu tóc và bối cảnh tương tự thời kỳ thập niên 80, nhưng quá trình xử lý đó đồng thời trích xuất và lưu giữ dữ liệu khuôn mặt có thể trở thành dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm của mỗi cá nhân. Vấn đề không nằm ở vẻ đẹp hoài niệm mà ở chỗ bạn đang trao khuôn mặt – thứ không thể “đổi mới” như mật khẩu – cho một ứng dụng AI mà nguồn gốc, nơi lưu trữ và cách sử dụng dữ liệu chưa được kiểm chứng. Khi tải ảnh chân dung lên những ứng dụng AI không rõ nguồn gốc, người dùng có thể vô tình chuyển dữ liệu khuôn mặt cho bên thứ ba, và dữ liệu này có khả năng bị thu thập, lưu trữ hoặc sử dụng cho những mục đích nằm ngoài khả năng kiểm soát của mình.
Từ ảnh đẹp sang lộ dữ liệu sinh trắc học và giả mạo khuôn mặt
Đằng sau những bức ảnh AI thập niên 80 bắt mắt là rủi ro dữ liệu cá nhân khó đảo ngược: thông tin về khuôn mặt sau khi được xử lý kỹ thuật có thể trở thành dữ liệu sinh trắc học dùng để nhận diện duy nhất một cá nhân. Một khi dữ liệu này bị thu thập, bạn không thể “đổi khuôn mặt” như đổi mật khẩu. Theo cảnh báo của lực lượng chức năng, kẻ xấu có thể khai thác hình ảnh cá nhân để tạo ảnh giả, video giả mạo khuôn mặt và danh tính, rồi sử dụng cho hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc các hoạt động bất hợp pháp trên không gian mạng. Song song, sự phổ biến của công nghệ Deepfake và DeepVoice khiến việc giả hình ảnh, video hoặc giọng nói người thân, bạn bè, lãnh đạo cơ quan để tạo lòng tin, sau đó yêu cầu nạn nhân chuyển tiền, ngày càng dễ thực hiện hơn. Một bức ảnh “vui vui” hôm nay có thể trở thành nguyên liệu cho kịch bản lừa đảo tinh vi trong tương lai.
Giới trẻ và cái bẫy xu hướng: Đẹp vài giây, rủi ro kéo dài
Trào lưu ảnh AI thập niên 80 thu hút đông đảo người dùng, đặc biệt là giới trẻ, bởi cảm giác khác lạ, hoài cổ và dễ “bắt trend” trên mạng xã hội. Nhưng chính sự hồn nhiên chạy theo xu hướng đang khiến nhiều người đánh đổi dữ liệu cá nhân để lấy vài lượt thích. Cơ quan công an đã nhấn mạnh rằng phía sau những hình ảnh bắt mắt là nguy cơ mất an toàn thông tin cá nhân, khi mỗi bức ảnh có thể lộ thêm nhiều chi tiết như số định danh, ngày sinh, địa chỉ nhà, nơi làm việc, trường học hay biển số xe. Những dữ liệu này, kết hợp với khuôn mặt đã được AI xử lý, là bộ hồ sơ vàng cho các nhóm tội phạm mạng. Đáng nói hơn, một bức ảnh AI có thể chỉ được tạo ra trong vài giây cho một trào lưu ngắn hạn, nhưng dữ liệu được tải lên mạng có thể tồn tại lâu hơn rất nhiều so với thời gian xu hướng còn được chú ý. Xu hướng rồi sẽ qua, nhưng rủi ro bảo mật có thể đi theo bạn suốt nhiều năm.
Không phải bỏ AI, nhưng phải siết chặt bảo mật ứng dụng AI
Nguy cơ lộ dữ liệu sinh trắc học không đồng nghĩa chúng ta phải quay lưng với toàn bộ công cụ ảnh AI. Vấn đề là thái độ sử dụng: người dùng cần chủ động kiểm soát bảo mật ứng dụng AI thay vì tin rằng mọi thứ trên app đều an toàn. Trước khi tải ảnh lên một ứng dụng, hãy kiểm tra đơn vị phát triển, chính sách quyền riêng tư, mục đích xử lý dữ liệu và các quyền truy cập mà ứng dụng yêu cầu. Các khuyến nghị chính thức đều yêu cầu người dân không tự ý cung cấp ảnh chân dung hoặc dữ liệu khuôn mặt cho các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc, đồng thời hạn chế chia sẻ hình ảnh, thông tin, dữ liệu cá nhân và giấy tờ định danh trên nền tảng mạng xã hội. Những ứng dụng đòi quyền truy cập toàn bộ thư viện ảnh, danh bạ, micro hoặc dữ liệu không cần thiết cho chức năng tạo ảnh nên được xem là dấu hiệu cảnh báo, không phải tiện ích miễn phí.
Các bước thực tế để tự bảo vệ khuôn mặt và dữ liệu cá nhân
Nếu vẫn muốn thử ảnh AI thập niên 80, hãy coi mỗi lần tải ảnh lên là một quyết định bảo mật, không phải thao tác vui chơi vô hại. Trước hết, chỉ sử dụng những nền tảng uy tín, có chính sách bảo mật rõ ràng và không yêu cầu quyền truy cập vượt quá nhu cầu tạo ảnh. Tuyệt đối không tải lên ảnh căn cước, hộ chiếu, giấy tờ có thông tin cá nhân, hình ảnh trẻ em, ảnh nhạy cảm hoặc ảnh để lộ địa chỉ nhà, biển số xe và các thông tin nhận diện thêm về bản thân. Với ảnh chân dung, nên tránh cung cấp hàng loạt ảnh chất lượng cao ở nhiều góc mặt cho các website hoặc ứng dụng không rõ đơn vị vận hành. Sau khi sử dụng, hãy kiểm tra khả năng xóa ảnh, xóa lịch sử hoặc yêu cầu nền tảng xóa dữ liệu nếu có. Cơ quan chức năng cũng khuyến cáo người dân hạn chế chia sẻ hình ảnh trẻ em, đặc biệt là ảnh riêng tư hoặc nhạy cảm, khi tham gia bất kỳ trào lưu nào.
