Hai dự án hơn 216.000 tỷ đồng: tín hiệu tái thiết đô thị thủ đô
Dự án Sun Group Hà Nội với hai công trình khởi công đồng loạt tại Hồ Tây và Vĩnh Hưng là một chương trình cải tạo đô thị quy mô lớn, tập trung đầu tư hạ tầng đô thị, phát triển không gian xanh và tái thiết diện mạo thủ đô theo định hướng đô thị xanh, bền vững, gắn không gian di sản với nhu cầu sống hiện đại của người dân.
Ngày 28/8, UBND TP Hà Nội tổ chức lễ khởi công, khánh thành các dự án hạ tầng trọng điểm nhân dịp Quốc khánh, trong đó Sun Group góp mặt với hai dự án quy mô lớn tại khu vực Hồ Tây và phường Vĩnh Hưng. Tổng vốn đầu tư dự kiến cho hai dự án này vượt 216.000 tỷ đồng, gồm khoảng 30.151 tỷ đồng dành cho việc cải tạo Hồ Tây và tuyến đường giao thông cảnh quan ven hồ, cùng gần 186.000 tỷ đồng cho dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng. Đây không chỉ là các khoản chi lớn, mà là tuyên bố về cách Hà Nội muốn tự làm mới mình: ưu tiên hạ tầng, không gian công cộng và phát triển bền vững trước khi nghĩ tới thêm các khối bê tông mới.
Đáng chú ý, cả hai dự án đều bám sát các nghị quyết, quy hoạch dài hạn của thành phố, thay vì là những can thiệp rời rạc. Dự án cải tạo Hồ Tây nằm trong tổng thể Kế hoạch 331/KH-UBND, Nghị quyết 15-NQ/TW, Quy hoạch Thủ đô đến năm 2065 và Đề án bảo tồn, phát huy giá trị Hồ Tây, nơi khu vực hồ được xác định là trọng tâm tái cấu trúc không gian đô thị lõi lịch sử. Còn Vĩnh Hưng được triển khai nhằm hiện thực hóa chủ trương tái cấu trúc không gian vùng trung tâm theo mô hình phát triển xanh bền vững của UBND TP Hà Nội. Cả hai đặt ra một câu hỏi chính trị – đô thị rõ ràng: thủ đô muốn được nhận diện bằng cao ốc, hay bằng những không gian xanh, mở và tiếp cận cho số đông?
Hồ Tây: từ "phông nền" di sản thành không gian sống và kinh tế sáng tạo
Nếu phải chọn một biểu tượng cho bài toán cải tạo Hồ Tây, dự án này chọn cách ôm lại mặt nước vào đời sống cư dân thay vì dựng thêm các toà nhà mới – một hướng đi thể hiện rõ ưu tiên phát triển không gian xanh, không gian văn hóa và kết nối cộng đồng quanh di sản của thủ đô.
Dự án cải tạo Hồ Tây có quy mô nghiên cứu khoảng 567,75 ha, trong đó giữ nguyên hiện trạng khoảng 520,9 ha mặt nước, chỉ tập trung vào khoảng 46,85 ha đất để chỉnh trang hệ thống giao thông, cảnh quan, công viên cây xanh và không gian sinh hoạt công cộng. Việc Sun Group lựa chọn phương án không đặt trọng tâm vào phát triển thêm quỹ đất xây dựng mà tổ chức lại không gian hiện hữu, tăng khả năng tiếp cận Hồ Tây của người dân là một quyết định mang tính chất "sửa lỗi" cho cách quy hoạch ven hồ manh mún suốt nhiều năm. Tuyến đường giao thông cảnh quan ven hồ dài khoảng 13,5 km kết nối liên tục các tuyến Nguyễn Đình Thi, Trích Sài, Vệ Hồ, Nhật Chiêu và một phần Quảng Bá, Quảng Khánh, Quảng An cho thấy tham vọng biến một chuỗi đường nhỏ lẻ thành vành đai trải nghiệm thực sự.
Ý tưởng chủ đạo “Re-hug the Lake” – vòng tay trở lại với hồ – không chỉ là khẩu hiệu mà là cấu trúc quy hoạch mới: hành lang xanh “Greenway” song song với hệ thống giao thông, kết nối các quảng trường, cầu cảnh quan, công viên, di tích, làng cổ, nhà khách Trung ương Đảng, Nhà hát Opera Hà Nội. Những giải pháp như cầu cạn kết hợp sàn cảnh quan và cầu đi bộ vươn ra mặt hồ, cùng hệ thống bến thủy và kết nối thủy – bộ biến mặt nước từ phông nền trở thành phần của đời sống đô thị. Nếu được triển khai đúng cam kết, Hồ Tây có cơ hội trở thành trung tâm văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo bền vững theo tinh thần “Living Heritage” – di sản sống, kết nối làng nghề, lễ hội, ẩm thực, ký ức cộng đồng với nghệ thuật, triển lãm, âm nhạc, ánh sáng và các sự kiện quy mô lớn.
Câu hỏi còn lại là liệu Hà Nội có đủ kỷ luật để bảo vệ chất lượng môi trường trong quá trình khai thác không gian mới hay không. Dự án đặt bài toán thu gom, kiểm soát và xử lý nước thải trong tổng thể để bảo vệ chất lượng nước Hồ Tây – một yêu cầu tối thiểu nếu không muốn mọi nỗ lực thiết kế không gian ven hồ bị phá hỏng bởi ô nhiễm. Bất kỳ cú trượt nào ở khâu này sẽ nhanh chóng biến câu chuyện cải tạo Hồ Tây từ chuẩn mực phát triển không gian xanh thành bài học đắt giá về tăng trưởng nóng.
Vĩnh Hưng: phép thử cho mô hình tái thiết đô thị trung tâm
Nếu Hồ Tây là cuộc "chỉnh trang di sản", thì Vĩnh Hưng là công trường tái thiết đô thị với tham vọng định hình chuẩn mực sống mới: hạ tầng giao thông tốt, không gian xanh nhiều và mô hình đô thị 15 phút giúp người dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu nhanh chóng.
Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng có quy mô khoảng 447 ha với tổng vốn đầu tư gần 186.000 tỷ đồng. Khu vực này được chia thành khoảng 206,1 ha tái thiết và 240,9 ha cải tạo, chỉnh trang, các hộ dân thuộc diện ảnh hưởng dự kiến được bố trí tái định cư ngay trên địa bàn phường. Quỹ đất được định hướng ưu tiên cho không gian công cộng, công viên, cây xanh, mặt nước và hạ tầng giao thông, đồng thời tích hợp với hệ thống đường sắt đô thị và không gian ngầm theo mô hình TOD – phát triển đô thị lấy định hướng giao thông công cộng. Đây là quyết định mang tính chính sách rõ ràng: dùng đầu tư hạ tầng đô thị và phát triển không gian xanh làm xương sống, thay vì đẩy mật độ xây dựng thuần túy.
Mô hình "đô thị 15 phút" được đưa vào định hướng phát triển, giúp người dân tiếp cận các không gian công cộng và dịch vụ thiết yếu trong khoảng 15 phút đi bộ. Nếu triển khai đúng, điều này có thể thay đổi hoàn toàn thói quen di chuyển phụ thuộc xe máy, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống đường bộ. Khi hoàn thành, dự án không chỉ đáp ứng nhu cầu nhà ở, mà được kỳ vọng trở thành mô hình phát triển kiểu mẫu cho công cuộc cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu trung tâm thủ đô, định hình chuẩn mực sống hiện đại, tích hợp tiện ích văn hóa – xã hội phục vụ nhân dân. Mô hình tái phát triển đô thị tại Vĩnh Hưng cũng được đánh giá sẽ tạo động lực dịch chuyển cơ cấu kinh tế đô thị và nâng tầm vị thế khu vực trung tâm trong kỷ nguyên phát triển bền vững.
Tuy vậy, Vĩnh Hưng cũng là nơi dễ bộc lộ mâu thuẫn giữa quy hoạch trên giấy và đời sống người dân. Tái định cư tại chỗ nghe rất thuyết phục về mặt lý thuyết, nhưng thành công phụ thuộc vào chất lượng nhà ở mới, khả năng duy trì các mạng lưới xã hội, sinh kế và ký ức địa phương trong không gian tái thiết. Nếu chỉ đổi những khu dân cư cũ lấy các khu nhà ở dày đặc, thiếu công viên và mặt nước dù trên bản vẽ có "không gian xanh", dự án sẽ khó giữ lời hứa là hình mẫu cho tái thiết diện mạo thủ đô.
Tác động lên người dân: không gian xanh và tiếp cận công cộng có thắng thế?
Điểm đáng chú ý nhất trong hai dự án Sun Group Hà Nội là mức độ đặt người dân – không phải chỉ nhà đầu tư – ở trung tâm bài toán hạ tầng: tăng khả năng tiếp cận Hồ Tây, đảm bảo tái định cư tại chỗ cho Vĩnh Hưng, mở rộng hành lang xanh và thiết kế đô thị 15 phút thay vì chỉ xây thêm căn hộ.
Tại Hồ Tây, dự án nhấn mạnh việc không gia tăng quỹ đất xây dựng, mà mở rộng lối đi cho người dân và du khách, tăng khả năng tiếp cận mặt nước thông qua các tuyến đi bộ, cầu cảnh quan và bến thủy mới. Theo phát biểu của lãnh đạo Sun Group, mục tiêu là "đưa Hồ Tây thành điểm đến du lịch giàu bản sắc, để người dân Hà Nội và du khách có thể tiếp cận, trải nghiệm và thụ hưởng trọn vẹn hơn những giá trị cảnh quan, văn hóa đặc sắc tại đây". Đây là lời hứa không thể kiểm chứng bằng sa bàn, mà sẽ phải đo bằng số lượng hoạt động văn hóa, mức độ tham gia của cộng đồng địa phương, và khả năng giữ được những làng nghề, lễ hội, ẩm thực, ký ức cộng đồng trong bối cảnh khai thác du lịch tăng mạnh.
Ở Vĩnh Hưng, lợi ích trực tiếp là hạ tầng giao thông và không gian công cộng cải thiện, cùng cơ hội tiếp cận dịch vụ trong bán kính đi bộ 15 phút. Nếu được thực hiện nghiêm túc, người dân có thể hưởng một chuẩn sống mới: đường sắt đô thị gắn với khu dân cư, công viên và mặt nước gần nhà, các tiện ích văn hóa – xã hội đồng bộ. Nhưng đi kèm đó là rủi ro quen thuộc của các dự án tái thiết đô thị: giá đất và giá nhà tăng, nguy cơ gentrification khiến một bộ phận cư dân khó trụ lại khu vực được nâng cấp. Tái thiết diện mạo thủ đô chỉ có ý nghĩa nếu người dân cũ vẫn là phần của diện mạo ấy, chứ không bị đẩy ra ngoài để nhường chỗ cho tầng lớp có khả năng chi trả cao hơn.
Kết luận: phát triển bền vững hay cuộc chơi đầu tư hạ tầng?
Hai dự án hơn 216.000 tỷ đồng của Sun Group tại Hà Nội là minh chứng rõ ràng cho cách thủ đô muốn bước vào giai đoạn cải tạo đô thị mới: dùng đầu tư hạ tầng đô thị, cải tạo Hồ Tây và tái thiết Vĩnh Hưng để xây dựng hình ảnh một thành phố xanh, bền vững, coi trọng không gian công cộng và di sản, thay vì chạy theo số lượng công trình.
Về mặt chiến lược, đây là những khoản đầu tư được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững của thủ đô: dự án Hồ Tây được xem như bước đi cụ thể để hiện thực hóa mô hình đô thị xanh gắn bảo tồn di sản, còn Vĩnh Hưng là phép thử cho mô hình tái cấu trúc không gian vùng trung tâm theo định hướng xanh bền vững. Mô hình tái phát triển đô thị tại Vĩnh Hưng được đánh giá sẽ tạo động lực mạnh mẽ để dịch chuyển cơ cấu kinh tế đô thị và nâng tầm vị thế khu trung tâm trong kỷ nguyên phát triển bền vững. Câu hỏi còn lại không nằm ở bản vẽ, mà ở năng lực quản trị: Hà Nội có đủ minh bạch, sự tham gia của cộng đồng và giám sát xã hội để những khái niệm đẹp như "Greenway", "Living Heritage" hay "đô thị 15 phút" không bị biến thành khẩu hiệu?
Ở góc nhìn tích cực, nếu hai dự án giữ được cam kết ưu tiên phát triển không gian xanh, kiểm soát môi trường và bảo tồn di sản, chúng có thể trở thành chuẩn tham chiếu mới cho các dự án Sun Group Hà Nội trong tương lai, cũng như cho các nhà đầu tư khác muốn tham gia tái thiết diện mạo thủ đô. Ngược lại, nếu để lợi ích ngắn hạn chi phối, chúng sẽ biến Hà Nội thành một ví dụ điển hình về cách đô thị đánh mất bản sắc khi phát triển nóng. Lúc này, quyền lợi của người dân – khả năng tiếp cận Hồ Tây, chất lượng tái định cư ở Vĩnh Hưng, mức độ thụ hưởng không gian công cộng – sẽ là thước đo trung thực nhất cho việc thành phố chọn con đường nào.
