Giá tại trại xuống thấp, người nuôi gánh lỗ
Giá heo hơi là mức giá lợn sống được thu mua tại chuồng trước khi qua các khâu giết mổ, chế biến và phân phối; vì vậy, giá này giảm không đồng nghĩa giá thịt bán lẻ lập tức hạ theo. Cuối tháng 10, giá giảm tại nhiều địa phương, có nơi còn 44.000 đồng/kg ngày 26/10; đến sáng 28/10, một chủ trại ở Lào Cai cho biết mức thu mua quanh 42.000-44.000 đồng/kg. Mặt bằng bình quân cả nước được ghi nhận khoảng 45.500 đồng/kg. Đây không phải tín hiệu nhẹ nhõm cho người chăn nuôi: chi phí thức ăn tăng, sức mua yếu và nguồn cung dồi dào cùng ép giá bán xuống. Một chủ trại cho biết có thể lỗ khoảng 800.000 đồng khi xuất bán mỗi con nặng 120-130 kg, dù chủ động được con giống. Giá lao dốc đang chuyển rủi ro về phía người nuôi, nhưng chưa tạo ra mức giảm tương xứng cho người mua.
Đà giảm diễn ra trên diện rộng: miền Bắc phổ biến 45.000-46.000 đồng/kg, một số tỉnh miền Trung xuống 44.000 đồng/kg, còn miền Nam dao động từ 45.000 đến 48.000 đồng/kg. Nghịch lý là đầu vào của chuỗi giảm giá trong khi chi phí nuôi không giảm theo. Thức ăn chiếm khoảng 60-70% giá thành sản xuất, còn một hộ được ghi nhận lỗ khoảng 500.000-600.000 đồng mỗi con ở mức giá hiện tại. Khi nguồn cung nhiều, lợn quá trọng lượng dồn ra thị trường và sức tiêu thụ không tăng, người nuôi thường phải bán để cắt lỗ thay vì có thể chờ giá tốt hơn. Vì thế, giá tại chuồng phản ánh áp lực bán cấp thời, không phải mức giá tự động áp dụng cho mọi miếng thịt đã qua các công đoạn tiếp theo.
Giá thịt chợ giảm có hạn, siêu thị vẫn neo cao
Tại khâu bán lẻ, nhịp điều chỉnh chậm hơn rõ rệt. Khảo sát sáng 27/10 tại các chợ Hà Đông và Yên Nghĩa ghi nhận giá thịt lợn ở mức 120.000-150.000 đồng/kg; một số chợ ngoại thành thấp hơn, khoảng 110.000-140.000 đồng/kg. Ở chợ Đại Từ, ba chỉ, sườn và nạc thăn được bán 150.000 đồng/kg, còn mông sấn 100.000 đồng/kg. Một tiểu thương cho biết giá đã giảm khoảng 10.000-15.000 đồng/kg, nhưng sức mua vẫn yếu. Có giảm, song mức điều chỉnh ấy chưa xóa được khoảng cách lớn giữa giá lợn sống và giá thịt đến tay gia đình. Với người đi chợ phải cân đối từng bữa, giá thịt chợ vẫn là khoản chi đáng kể; đợt giảm ở trang trại chưa đồng nghĩa hóa đơn thực phẩm nhẹ đi tương ứng.
Giá thịt siêu thị còn cho thấy khoảng cách rõ hơn. Một khảo sát ghi nhận ba chỉ tại WinMart ở mức 199.900 đồng/kg, sườn non 299.900 đồng/kg và nạc dăm 204.900 đồng/kg; tại T-Mart, ba chỉ và nạc dăm được niêm yết 233.000 đồng/kg. Một ghi nhận khác cho biết sườn thăn tại một hệ thống siêu thị có giá 280.000 đồng/kg. Các mức niêm yết này không thể so sánh tuyệt đối với giá heo hơi: chúng thuộc những phần thịt, cách sơ chế và kênh bán khác nhau. Nhưng sự chênh lệch vẫn đặt ra câu hỏi chính đáng về tốc độ chuyển giá. Khi người mua nhìn thấy giá bán lẻ còn cao trong lúc người nuôi bán dưới giá thành, lợi ích của đợt giảm đang bị mắc lại đâu đó giữa hai đầu chuỗi.
Độ trễ có lý do, nhưng thiếu minh bạch làm người mua thiệt
Giá thịt lợn đến tay người mua không chỉ gồm giá heo hơi. Giết mổ, vận chuyển, bảo quản và phân phối đều phát sinh chi phí; giá bán lẻ cũng có độ trễ trước biến động tại trang trại. Do đó, không thể đòi hỏi giá ở quầy thay đổi ngay và theo cùng tỷ lệ với giá vật nuôi. Tuy nhiên, độ trễ giải thích được một phần, chứ không phải lời giải trọn vẹn cho tình trạng giá cao kéo dài. Một lãnh đạo trong ngành chăn nuôi phê bình rằng các khâu trung gian và bán lẻ không trực tiếp gánh rủi ro sản xuất, trong khi người nuôi chịu thua lỗ. Nếu chi phí và biên độ ở từng công đoạn không được công khai, người tiêu dùng khó biết phần chênh lệch nào phản ánh dịch vụ thật, phần nào xuất phát từ cách hình thành giá thiếu rõ ràng.
Áp lực còn có thể kéo dài sang những tháng tới. Nhiều hộ dè dặt tái đàn vì thua lỗ và chi phí thức ăn tăng; nếu xu hướng tiếp diễn, nguồn cung có thể chịu ảnh hưởng, đặc biệt gần Tết Nguyên đán, dù mức tác động còn tùy dịch bệnh, chi phí và sức mua. Điều cần thiết không phải chỉ là kêu gọi giảm giá, mà là công khai cơ cấu giá từ chuồng trại đến thịt thành phẩm, đồng thời kết nối tốt hơn giữa người chăn nuôi và đơn vị phân phối, cải thiện giết mổ, bảo quản, vận chuyển. Khi người mua có căn cứ để hiểu mức giá, áp lực thị trường mới có cơ hội truyền qua các khâu công bằng hơn. Kết luận hiện tại khá rõ: giá heo hơi lao dốc chưa đem lại lợi ích tương xứng cho người tiêu dùng, còn người nuôi thì đang phải bán dưới giá thành.
