Sự thật khó chấp nhận: đồng hồ thông minh không biết bạn đốt bao nhiêu calo
Đồng hồ thông minh và fitness tracker chỉ ước tính lượng calo tiêu thụ dựa trên chuyển động, nhịp tim và vài thông tin cơ bản như tuổi, cân nặng, giới tính; chúng không đo trực tiếp tiêu thụ năng lượng thực tế, không có dữ liệu chuyển hóa riêng của từng người, nên con số calo hiển thị luôn là phỏng đoán có sai số nhất định, đôi khi khá lớn so với cơ thể ngoài đời.Điểm quan trọng cần nhìn thẳng: đồng hồ thông minh tính calo là công cụ tiện lợi, chứ không phải thiết bị y khoa. Thiết bị thu dữ liệu chuyển động thông qua cảm biến gia tốc, đo xem cổ tay của bạn đang vung nhịp nhàng để suy đoán bạn đang đi bộ, hoặc rung nhanh hơn với biên độ nhỏ để kết luận bạn đang chạy. Song song, cảm biến nhịp tim giúp thiết bị đo mức độ gắng sức rồi đưa tất cả vào một công thức nội bộ để xuất ra số calo “bạn đã đốt” trong buổi tập. Chính vì chỉ ước tính từ những tín hiệu gián tiếp như vậy, tiêu thụ năng lượng theo dõi trên thiết bị khó mà trùng với calo tiêu thụ thực tế.
Vì sao các thiết bị luôn sai: thiếu dữ liệu chuyển hóa cá nhân và lỗi thiết kế
Về mặt khoa học, vấn đề không nằm ở ý tưởng mà ở dữ liệu: thiết bị không hề biết tốc độ chuyển hóa riêng của bạn – thứ chịu ảnh hưởng bởi cơ địa, hormone, khối lượng cơ, mức độ tập luyện lâu dài – nên chỉ có thể dùng trung bình cộng của “đám đông” để đoán cho bạn. Con người không phải robot giống hệt nhau, cùng chiều cao, cùng tỉ lệ mỡ, cùng kiểu vận động, nên mọi công thức chung sẽ lệch khi áp lên từng cá nhân khác nhau. Khi đặt đồng hồ ở tay phải và tay trái, số bước đã có thể chênh lệch; nằm tay lên tay cầm máy chạy bộ, có thiết bị ghi được hơn 300 bước, có thiết bị không ghi một bước nào. Đây là lỗi fitness tracker điển hình: thuật toán bị đánh lừa bởi cách bạn cử động, trong khi tiêu thụ năng lượng thực tế vẫn diễn ra trong cơ bắp và tim phổi. Nhịp tim quang học cũng bị ảnh hưởng bởi màu da và cách đeo, càng làm công thức calo thêm “mù mờ”.
Các nghiên cứu nói gì: sai số lớn, không ổn để tính khẩu phần ăn
Nếu bạn hy vọng đồng hồ sẽ tính chuẩn lượng calo tiêu thụ để cân đối ăn uống, các nghiên cứu hiện tại buộc phải làm bạn thất vọng. Một nghiên cứu năm 2020 so sánh nhiều thiết bị phổ biến từ các hãng lớn cho thấy chúng thường xuyên đo sai hơn là đo đúng so với phương pháp đo năng lượng tiêu thụ trong phòng thí nghiệm. Một tổng hợp nghiên cứu về Apple Watch cho thấy sai số trung bình khoảng 18% cho calo tiêu hao khi vận động. Các tác giả kết luận rõ ràng rằng mọi thiết bị đều "substantially misestimate" lượng calo bạn đốt trong khi tập luyện. Nhiều mẫu đồng hồ còn có xu hướng lệch theo kiểu có hệ thống: có mẫu luôn tính thừa calo, có mẫu lại tính thiếu, thậm chí có trường hợp cho ra giá trị bất thường quá xa thực tế. Khi các tiêu chuẩn quốc tế đề xuất sai số không quá 10% nhưng thiết bị thương mại không đáp ứng được, điều hợp lý hơn cả là đừng dùng chúng làm thước đo duy nhất để quyết định bạn nên ăn bao nhiêu mỗi ngày.
Những yếu tố làm số calo lệch xa thực tế: cơ thể, thói quen và cách đeo
Ngay cả khi công thức của hãng tương đối ổn, độ chính xác máy tập luyện vẫn bị kéo xuống bởi những yếu tố rất đời thường. Nơi đeo thiết bị đã gây khác biệt rõ ràng: một tổng quan về thiết bị đeo cho thấy khi đeo ở thân mình, kết quả thường sát hơn so với đeo ở cổ tay vốn dễ bị ảnh hưởng bởi cử động tay không liên quan đến vận động thật. Việc bạn đi liên tục hay đi ngắt quãng, đi trên đường bằng hay leo dốc, cũng khiến thiết bị phải đoán nhiều hơn và dễ sai. Thành phần cơ thể càng làm câu chuyện phức tạp: nghiên cứu ghi nhận người có tỉ lệ mỡ cao thì kết quả calo càng kém chính xác hơn, trong khi màu da không ảnh hưởng nhiều đến con số này. Thêm vào đó, app đếm bước chân trên điện thoại và các nền tảng theo dõi sức khỏe tích hợp cũng đều hoạt động dựa trên cảm biến chuyển động tương tự, ghi nhận số bước, quãng đường và calo tiêu thụ, nên chúng không tránh khỏi những giới hạn chung của phương pháp đo “từ xa” thay vì đo chuyển hóa trực tiếp.
Nếu thiết bị luôn sai, dùng chúng thế nào cho khôn ngoan?
Điều hợp lý không phải là bỏ đồng hồ mà là đổi cách dùng. Các ứng dụng theo dõi như app đếm bước chân giúp bạn nắm được xu hướng vận động hằng ngày, duy trì thói quen đi bộ đều đặn và kiểm soát mức độ năng động của bản thân. Đồng hồ thông minh tích hợp cảm biến chuyên dụng cũng làm việc này tiện lợi hơn, liên tục hơn, gắn sát với thói quen sống của bạn. Thay vì ám ảnh với việc tiêu thụ năng lượng theo dõi phải bằng đúng calo tiêu thụ thực tế, hãy coi con số trên màn hình như tín hiệu tương đối: hôm nào thiết bị báo bạn hoạt động nhiều hơn bình thường, nhiều khả năng bạn thực sự đã vận động nhiều hơn. Nếu mục tiêu của bạn là giảm cân hay giữ cân, thứ đáng tin cậy hơn là cân nặng và lượng ăn vào; bạn điều chỉnh khẩu phần dựa trên biến động cân, không cần bắt buộc phải biết mình "đốt" chính xác bao nhiêu calo mỗi ngày. Khi chấp nhận rằng tổng calo bạn tiêu hao là một "hộp đen" không thể đo trực tiếp, bạn sẽ bớt lệ thuộc vào thiết bị và tập trung vào những chỉ số kiểm chứng được như cân nặng, cảm nhận cơ thể và thói quen vận động lâu dài.
