Đồng hồ thông minh chính xác đến đâu – và vì sao bạn dễ bị đánh lừa?
Đồng hồ thông minh là thiết bị đeo tay giúp theo dõi các chỉ số sức khỏe như nhịp tim, bước chân, giấc ngủ và lượng calo, nhưng độ chính xác của từng chỉ số rất khác nhau giữa các hãng và phụ thuộc mạnh vào thuật toán, cảm biến, cũng như đặc điểm cơ thể từng người, nên chúng hữu ích để theo dõi xu hướng hơn là tin vào con số tuyệt đối. Smartwatch và fitness tracker ngày nay có thể đếm bước, đo nhịp tim, tính lượng calo, phân tích giấc ngủ, stress, thậm chí SpO2 mỗi ngày. Tuy nhiên, không phải mọi giá trị hiển thị đều có ý nghĩa như nhau: có chỉ số dùng tốt để theo dõi lâu dài, có chỉ số chủ yếu là “dự đoán đẹp mắt” dựa trên thuật toán.
Thêm một thực tế khó chịu: việc theo dõi calo smartwatch thường kém chính xác hơn chúng ta vẫn nghĩ, với sai số phổ biến từ 15% đến 25% khi so với thiết bị phân tích chuyển hóa trong phòng lab. Nói thẳng, nếu bạn đang dựa vào số calo trên đồng hồ để ăn uống, rất có thể bạn đang bị… lừa nhẹ mỗi ngày.
Sai số calo: nhiều mỡ cơ thể, đồng hồ càng sai
Trong các chỉ số, calo là con số bị phóng đại nhiều nhất. Một tổng quan hệ thống về fitness tracker độ chính xác cho thấy sai số ước tính năng lượng tiêu hao có thể vượt hơn 30% trong nhiều thiết bị. Một nghiên cứu khác so sánh nhiều mẫu smartwatch thương mại với máy phân tích chuyển hóa chuẩn phòng thí nghiệm ghi nhận sai số thường nằm trong khoảng 15–25%, và ở một số mẫu còn cao hơn nhiều. Đây không còn là chênh lệch nhỏ; nó đủ để phá vỡ kế hoạch giảm cân của bạn.
Đáng chú ý hơn, nghiên cứu đó cho thấy: càng nhiều mỡ cơ thể, đồng hồ càng tính sai calo; sai số tăng lên cùng với tỷ lệ mỡ của người dùng. Lý do có thể là thuật toán được thiết kế dựa trên nhóm người có mỡ thấp, dẫn đến tính toán lệch khi áp dụng cho cơ thể có mỡ cao hơn. Hệ quả là những người thừa cân – nhóm cần kiểm soát calo chặt nhất – lại là nhóm dễ bị chỉ số calo đánh lừa nhiều nhất. Nói cách khác, đồng hồ thông minh chính xác nhất với người vốn đã khá fit, và kém hữu dụng khi bạn cần nó nhất.
Nhịp tim, bước chân, giấc ngủ: chỉ số sức khỏe đáng tin nào nên ưu tiên?
Tin tốt là không phải mọi thứ trên đồng hồ đều “mù mờ”. Một số chỉ số sức khỏe đáng tin hơn nhiều và có giá trị thực tế cho việc theo dõi sức khỏe hằng ngày. Nhịp tim nghỉ (resting heart rate) là một trong những con số hữu ích nhất: nó phản ánh nhịp tim khi cơ thể không gắng sức, thường đo buổi sáng sau khi thức dậy. Nhiều nghiên cứu cho thấy các thiết bị đeo hiện đại có thể đo nhịp tim tương đối đáng tin trong điều kiện phù hợp.
Bước chân là chỉ số cổ điển nhưng vẫn có giá trị; một tổng quan lớn về fitness tracker độ chính xác chỉ ra rằng số bước là một trong những đại lượng được đo tốt nhất, trong khi calo tiêu hao lại kém chính xác hơn nhiều. Về giấc ngủ, điều bạn nên quan tâm là tổng thời lượng ngủ và tính đều đặn; việc phân tách giấc ngủ thành từng “pha” (REM, sâu, nông) trên thiết bị tiêu dùng lại ít đáng tin, khi so với đo đa ký giấc ngủ lâm sàng. Nói thẳng: hãy dùng đồng hồ để biết bạn ngủ bao lâu và đều không, đừng ám ảnh vì “điểm ngủ” 72% hay 82%.
Không phải đồng hồ nào cũng như nhau: chọn thiết bị và số liệu để tin
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng mọi smartwatch đều giống nhau về độ chính xác. Thực tế, ngay cả khi đo cùng một người, các mẫu thiết bị đeo khác nhau vẫn cho kết quả khác nhau trong đo nhịp tim, giấc ngủ và calo. Một nghiên cứu so sánh nhiều mẫu đồng hồ phổ biến ghi nhận có thiết bị đo khá sát, có thiết bị sai rất nhiều; thậm chí có trường hợp cả buổi tập chỉ bị tính là… một kilocalo. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc cực lớn vào thuật toán mỗi hãng.
Điểm tích cực là: nhịp tim và bước chân thường là các chỉ số mà phần lớn thiết bị đeo đo tương đối ổn định, miễn là bạn đeo vừa tay, cảm biến áp sát da, và không lỏng lẻo. Nhịp tim khi tập luyện cũng hữu ích khi kết hợp với tốc độ, quãng đường và cảm nhận chủ quan, nhưng đừng xem nó như thiết bị y tế thay thế ECG. Còn với calo, hãy coi đó là con số tham khảo, không phải chân lý; giờ là lúc bạn cần tách “chỉ số để xem chơi” khỏi “chỉ số để sống cùng”.
