Chăm sóc ban ngày: Định nghĩa một cách chăm sóc gắn với cộng đồng
Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày là hình thức chăm sóc bán trú, trong đó người cao tuổi buổi sáng đến trung tâm sức khỏe cộng đồng gần nhà để được theo dõi sức khỏe, tập luyện, sinh hoạt và giao lưu, buổi chiều trở về với gia đình, qua đó duy trì nếp sống quen thuộc mà vẫn nhận được hỗ trợ y tế và tinh thần hằng ngày.
Điểm cốt lõi của mô hình này là không tách người già khỏi cộng đồng, trái lại dùng cộng đồng để chăm sóc người già. Từ ngày 6/6/2026, mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày dành cho người cao tuổi tại Điểm Y tế Thạch Bàn, phường Long Biên chính thức ra mắt, mở đầu cho chuỗi cơ sở thí điểm tại Hà Nội. Sau đó, các phường/xã Quốc Oai, Đống Đa, Tây Hồ tiếp tục tham gia, biến trạm y tế phường thành những trung tâm sức khỏe cộng đồng dành riêng cho người cao tuổi.
Trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, chăm sóc người cao tuổi không còn là việc riêng của từng gia đình mà đã trở thành yêu cầu của quản trị đô thị, y tế cơ sở và an sinh xã hội. Thay vì chỉ bàn chuyện “gửi” hay “không gửi” cha mẹ vào viện dưỡng lão, mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày đặt ra một lựa chọn thứ ba: sáng đi – chiều về, vẫn ở giữa phố phường quen thuộc.
‘Sáng đi – chiều về’: Câu trả lời cho nỗi cô đơn trong căn nhà khóa cửa
Ở nhiều gia đình đô thị, con cháu đi làm cả ngày, người cao tuổi ở nhà một mình, trong khi nhu cầu theo dõi bệnh mạn tính, phòng ngừa té ngã, phục hồi vận động và giao lưu tinh thần ngày càng lớn. Đó là công thức quen thuộc cho sự cô đơn, trầm cảm và những tai nạn thầm lặng. Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày cắt vào đúng nút thắt này: không thay thế gia đình, mà lấp đầy khoảng trống ban ngày.
Tại Quốc Oai hay Đống Đa, người cao tuổi đến cơ sở từ sáng, được đo huyết áp, rà soát thuốc, hỏi thăm ăn ngủ, đau mỏi, rồi tập luyện, sinh hoạt tập thể. Cuối ngày, họ trở về nhà, ăn bữa cơm tối với con cháu. Cơ sở hoạt động theo đúng tinh thần “sáng đến, chiều về”, giúp người già tránh bị cách ly xã hội mà nhiều mô hình nội trú dễ mắc phải.
Mô hình ấy được tổ chức theo hướng hỗ trợ người cao tuổi trong những giờ ban ngày nhưng không tách họ khỏi nếp sống quen thuộc. Nói cách khác, đây không phải là nơi “gửi ông bà”, mà là một phần mới trong thời khóa biểu hằng ngày của họ. Khi người già vẫn được ngủ trên chiếc giường của mình, vẫn đi chợ quen, vẫn biết tên từng hàng xóm, cảm giác bị “bỏ lại” sẽ giảm đi đáng kể.
Một địa điểm – nhiều dịch vụ: Từ theo dõi sức khỏe tới kết nối cộng đồng người già
Điểm khiến mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày khác với một phòng khám đơn thuần là ở chỗ: đây là trung tâm sức khỏe cộng đồng đúng nghĩa. Tại các cơ sở ở Đống Đa, Quốc Oai, người cao tuổi được khám sàng lọc, theo dõi sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, phục hồi chức năng, tập dưỡng sinh, đọc sách, rèn luyện trí nhớ, tư vấn tâm lý, tham gia văn hóa, văn nghệ và giao lưu cộng đồng trong cùng một địa điểm.
Không gian cũng được thiết kế tương xứng với triết lý đó. Ở Quốc Oai, cơ sở có đủ khu đón tiếp, phòng sinh hoạt cộng đồng, khu chăm sóc Đông y và y tế, phòng truyền thông – thư viện, bếp dinh dưỡng, phòng vận động, phòng tư vấn tâm lý, khu nghỉ ngơi. Ở Tây Hồ, tòa nhà hai tầng tại số 14 Quảng An được sắp xếp thành khu kiểm tra sức khỏe, khu vận động, hai phòng trị liệu, phòng ăn và phòng nghỉ, với 20 giường cho bệnh nhân, 2–3 giường mỗi phòng.
Chương trình sinh hoạt hằng ngày cũng rõ ràng: kiểm tra sức khỏe, lập hồ sơ sức khỏe điện tử, tập các bài phòng tránh ngã, dưỡng sinh, yoga, vận động trị liệu, nghỉ ngơi, đọc sách, chơi cờ, ăn uống theo tháp dinh dưỡng dành cho người cao tuổi. Mục tiêu được địa phương đặt ra là để thời gian người cao tuổi có mặt tại đây không chỉ là những giờ được chăm sóc, mà trở thành một phần sinh hoạt họ mong muốn tham gia mỗi ngày. Nói thẳng: nếu trung tâm không thú vị, người cao tuổi sẽ bỏ, và mô hình sẽ thất bại.
Hà Nội già hóa nhanh: Vì sao phường phải trở thành ‘nhà dưỡng lão mở’?
Những con số ở cơ sở cho thấy áp lực đang dồn lên từng khu phố. Tại xã Quốc Oai, hiện có hơn 10.300 người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 17% dân số; tại phường Đống Đa, số người cao tuổi hơn 18.400 người, chiếm khoảng 22%. Với tỉ lệ như vậy, không một mô hình chăm sóc tập trung nào đủ sức gánh nếu thiếu mạng lưới hỗ trợ người cao tuổi phường ngay từ tuyến cơ sở.
Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày vì thế được đặt trong chiến lược rộng hơn. Theo đánh giá của lãnh đạo thành phố, việc đưa cơ sở chăm sóc ban ngày vào hoạt động đã cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đồng thời đánh dấu bước phát triển mới trong đổi mới phương thức chăm sóc người cao tuổi theo hướng dựa vào cộng đồng, lấy người cao tuổi làm trung tâm.
Điểm chung của các mô hình là tận dụng hạ tầng y tế cơ sở sẵn có, gắn với trạm y tế, hội người cao tuổi, các đoàn thể và cộng đồng dân cư. Tại Tây Hồ, trạm y tế phường giữ vai trò thường trực, trong khi Hội Người cao tuổi cùng các đơn vị trên địa bàn tham gia kết nối, tuyên truyền và tổ chức hoạt động. Nói cách khác, thay vì xây thêm bệnh viện, Hà Nội đang biến mỗi phường thành một “nhà dưỡng lão mở”, nơi mạng lưới chăm sóc người cao tuổi ban ngày bám sát từng tổ dân phố.
Từ thí điểm tới nhân rộng: Không để người cao tuổi đứng ngoài nhịp sống đô thị
Câu hỏi lúc này không còn là “có nên” mà là “làm sao” để nhân rộng mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày. Từ điểm khởi đầu ở Long Biên ngày 6/6/2026, Hà Nội đã triển khai thêm các cơ sở tại Quốc Oai, Đống Đa, Tây Hồ và một số địa bàn được lựa chọn thí điểm. Phường Tây Hồ là một trong sáu địa bàn được lựa chọn, cùng Long Biên, Quốc Oai, Đống Đa, Việt Hưng và Bồ Đề.
Trong ngày khai trương 12/8, phường Tây Hồ xác định yêu cầu trước mắt là tổ chức cơ sở an toàn, khoa học, sử dụng hiệu quả nhân lực, trang thiết bị và những điều kiện sẵn có. Trước đó hai ngày, 15 cụ bà và 5 cụ ông đã được mời tới trải nghiệm, một cách làm rất “đúng bài”: để người cao tuổi nói xem mô hình này có đáng để họ dành cả ngày ở đó hay không.
Nhưng điểm quan trọng nhất mà các địa phương không được quên: đây không chỉ là dự án y tế, mà là dự án kết nối cộng đồng người già. Những buổi giao lưu với Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi, Hội Cựu giáo chức, Hội Nông dân, Hội Chữ thập đỏ… đã biến cơ sở thành điểm kết nối liên thế hệ. Khi người già được vận động, được lắng nghe, được giao lưu, được bảo vệ trước những rủi ro mới của đời sống đô thị, chất lượng sống của cả khu phố được nâng lên, chứ không riêng họ. Nếu phường nào bỏ lỡ cơ hội này, phường đó chấp nhận để người cao tuổi lặng lẽ đứng ngoài nhịp sống đô thị.
