Mèo liếm lông cho nhau: một hành vi, hai mặt ý nghĩa
Mèo liếm lông cho nhau là một hành vi mèo mang nhiều tầng ý nghĩa, vừa có thể là cách chúng thể hiện sự thân mật, gắn bó và chơi đùa, vừa có thể xuất hiện trong bối cảnh mèo căng thẳng, lo âu hoặc đối đầu nhẹ, nên chủ nhân không thể chỉ nhìn hành vi này rồi kết luận mối quan hệ của chúng thân hay không. Điều quan trọng là phải thừa nhận: chúng ta đã quá quen gán nhãn “dễ thương”, trong khi nghiên cứu trên nhóm 106 cá thể mèo sống trong gia đình nhiều mèo cho thấy cùng một kiểu mèo liếm lông có thể xuất hiện từ tình huống thân thiện đến căng thẳng. Nếu người nuôi tiếp tục bỏ qua mặt “xung đột được bọc đường” này, những tín hiệu mèo căng thẳng rất dễ bị hiểu nhầm thành tình cảm, làm chậm việc chăm sóc mèo đúng cách.
Khi mèo liếm lông là dấu hiệu thân mật và gắn bó
Ở mặt tích cực, mèo liếm lông cho nhau thường là hành vi xã hội thể hiện sự tin tưởng và gắn kết. Nghiên cứu theo dõi hành vi trước, trong và sau khi một con liếm lông cho con kia, đồng thời ghi nhận tư thế cơ thể, vị trí tai và khoảng cách giữa hai con, cho thấy khi cả hai chủ động nằm sát, rúc vào nhau hoặc duy trì tiếp xúc cơ thể, hành vi này thường là dấu hiệu gần gũi. Một câu nói đáng ghi nhớ là: “Khoảng 41% những lần tiếp xúc thân thể được quan sát tiếp nối bằng việc một con chải lông cho con kia”. Đây là con số củng cố luận điểm rằng mèo liếm lông là phần tự nhiên của giao tiếp thân mật. Đặc biệt, khi hai con cùng nằm hoặc ngồi, cơ thể thả lỏng, tiếp tục ở cạnh nhau sau đó, hoặc chuyển sang chơi ôm, vật nhau mà không có dấu hiệu sợ hãi, bạn có thể yên tâm đây là tương tác lành mạnh, tốt cho đời sống xã hội của chúng.
Khi mèo liếm lông là lời nhắc về căng thẳng và đối đầu
Ngược lại, không phải lần nào mèo liếm lông cũng là biểu hiện yêu thương. Các nhà nghiên cứu ghi nhận hành vi liếm lông của mèo còn diễn ra khi căng thẳng, trong các chuỗi tương tác mà hai con có dấu hiệu không thoải mái. Một con có thể đứng hoặc chồm cao hơn, trong khi con kia nằm thấp phía dưới; con bị liếm quay tai ra sau, lắc đầu, liếm mép, gãi, né tránh hoặc đứng dậy bỏ đi – tất cả đều là ngôn ngữ cơ thể mèo cho thấy nó không vui. Sau đó, tương tác đôi khi chuyển thành vả, cắn hoặc vật nhau, cho thấy việc mèo liếm lông ở đây liên quan đến đối đầu nhẹ. Theo nhóm nghiên cứu, trong những tình huống này, liếm lông có thể giúp xoa dịu, hạn chế xung đột leo thang, hoặc là một phần của chuỗi đối đầu nhẹ trước khi mèo chuyển sang phản ứng trực tiếp. Thú vị ở chỗ, một nghiên cứu trên 25 con mèo sống theo nhóm từng ghi nhận hành vi đối đầu trong 35% những lần chải lông cho nhau, củng cố nhận định rằng loài mèo dùng cùng một hành vi cho nhiều mục đích khác nhau.
Đọc ngôn ngữ cơ thể mèo để hiểu đúng mèo liếm lông
Chìa khóa nằm ở bối cảnh và ngôn ngữ cơ thể mèo, không phải ở bản thân hành vi mèo liếm lông. Các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh: điều đáng quan sát là cả chuỗi hành vi trước và sau khi liếm lông, cùng tư thế cơ thể, vị trí tai và khoảng cách giữa hai con, chứ không chỉ riêng hành động này. Nếu tai dựng thẳng, cơ thể thả lỏng, cả hai tiếp tục nằm cạnh nhau hoặc ngủ sát nhau, bạn đang chứng kiến một mối quan hệ dễ chịu. Ngược lại, khi con bị liếm cụp tai, quay tai ra sau, liếm mép liên tục, gãi, tránh né hoặc bỏ đi, đó là tín hiệu mèo căng thẳng cần được ghi nhận. Việc một con chồm lên cao còn cho thấy sự bất cân bằng quyền lực trong tương tác. Tần suất những lần liếm lông đi kèm né tránh, vả, cắn hay vật nhau càng nhiều, càng đáng để người nuôi xem lại cách chăm sóc mèo, sắp xếp không gian và nguồn lực trong nhà để giảm bớt cạnh tranh.
Vì sao người nuôi không thể xem nhẹ hành vi mèo liếm lông?
Nếu tiếp tục mặc định mèo liếm lông cho nhau là “thân mật”, người nuôi vô tình bỏ qua những cảnh báo sớm về mèo căng thẳng. Nghiên cứu đã chỉ ra rõ: người nuôi không nên chỉ nhìn vào việc hai con có liếm lông cho nhau để đánh giá chúng có thân nhau hay không. Hình ảnh hai con nằm sát, cơ thể thư giãn rồi tiếp tục ngủ cạnh nhau rất khác với cảnh một con chồm lên, con kia cụp tai, né tránh rồi bỏ đi – nhưng khác biệt đó chỉ lộ ra khi ta chịu khó quan sát cả chuỗi hành vi. Vì vậy, chăm sóc mèo ngày nay không còn dừng ở chuyện cho ăn uống đầy đủ, mà phải học cách đọc ngôn ngữ cơ thể mèo để hiểu đúng trạng thái cảm xúc. Nhận diện sớm những lần mèo liếm lông gắn với né tránh, căng thẳng sẽ giúp bạn điều chỉnh môi trường sống, sắp xếp lại không gian, nơi ngủ, khay vệ sinh và nguồn tài nguyên, để giảm xung đột tiềm ẩn và bảo vệ sức khỏe tinh thần của cả đàn mèo trong nhà.
