Quốc gia biển mạnh: Tham vọng không thể xây bằng các dự án rời rạc
Xây dựng quốc gia biển mạnh là chiến lược đưa biển trở thành không gian phát triển trung tâm, nơi các ngành kinh tế biển xanh, hiện đại, thông minh được tổ chức trên nền tảng quản trị biển hiện đại, khoa học và gắn với bảo tồn hệ sinh thái, đảm bảo quốc phòng – an ninh và nâng cao đời sống cộng đồng ven biển. Thông điệp xuyên suốt của Nghị quyết 20-NQ/TW là: không thể giàu từ biển nếu tiếp tục tư duy khai thác manh mún, cục bộ; biển phải được xem là không gian phát triển chiến lược của cả quốc gia, chứ không phải “phần sân sau” của từng địa phương. Đây là bước chuyển từ tư duy ven bờ sang tư duy đại dương, từ lợi ích ngắn hạn sang tăng trưởng dài hạn dựa trên kinh tế biển xanh.
Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Nghị quyết 20-NQ/TW, xác định tầm nhìn “xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển và có năng lực cạnh tranh hàng đầu khu vực trong các ngành công nghiệp biển”. Ngay sau đó, ngày 7/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 218/NQ-CP để triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 20. Đây không chỉ là bộ đôi văn bản kỹ thuật; nó là lời tuyên bố rằng quỹ đất đã gần cạn, tương lai tăng trưởng buộc phải đi ra biển, nơi còn dư địa cho các cực tăng trưởng mới, từ hàng hải Việt Nam, logistics đến năng lượng tái tạo ngoài khơi.
Ba nhiệm vụ đầu: Đặt lại nền tảng quản trị biển hiện đại và nguồn lực
Nhóm ba nhiệm vụ đầu tiên trong Chương trình hành động 218 là phép thử cho khả năng “bẻ lái” tư duy phát triển biển. Thứ nhất, đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức về quốc gia biển mạnh gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị biển quốc gia. Điều này chạm thẳng vào điểm yếu lâu nay: nhiều bộ, ngành, địa phương cùng “xé lẻ” không gian biển, thiếu một cơ chế điều phối mạnh và dữ liệu dùng chung. Nghị quyết 218 yêu cầu hoàn thiện thể chế, phân định rõ trách nhiệm và điều phối liên ngành, liên vùng để quản trị biển hiện đại hơn.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế và quy hoạch không gian biển quốc gia để tạo đột phá phát triển. Quy hoạch không gian biển không chỉ là vẽ lại bản đồ, mà là sắp lại lợi ích: đâu là vùng nuôi biển công nghệ cao, đâu cho điện gió, luồng hàng hải, du lịch, bảo tồn, quốc phòng… tất cả trong một bức tranh thống nhất. Thứ ba, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển mạnh doanh nghiệp biển, nhất là tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn. Không có các “người chơi” đủ lớn, khát vọng quốc gia biển mạnh dễ bị phá vỡ bởi các dự án nhỏ, phân tán, cạnh tranh lẫn nhau thay vì cạnh tranh trên bản đồ khu vực.
Bốn nhiệm vụ tiếp theo: Kinh tế biển xanh và hạ tầng cho các cực tăng trưởng mới
Nhóm nhiệm vụ từ thứ tư đến thứ bảy cho thấy rõ lựa chọn phát triển kinh tế biển xanh thay vì quay lại con đường khai thác triệt để. Nghị quyết 20 xác định phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, gắn khai thác bền vững tài nguyên với bảo tồn hệ sinh thái, đổi mới công nghệ và nâng cao sinh kế cho cộng đồng ven biển. Thứ tư, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao cho biển – nghĩa là mọi quyết định trên biển phải dựa trên dữ liệu và năng lực con người, không phải kinh nghiệm truyền miệng.
Thứ năm, đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành kinh tế biển mới; thứ sáu, phát triển đồng bộ hạ tầng biển, mở rộng không gian phát triển, hình thành các trung tâm kinh tế biển. Theo Chương trình hành động, ngành hàng hải Việt Nam được coi là mũi nhọn: Chương trình quốc gia về công nghiệp hàng hải và cơ khí biển sẽ phát triển hệ thống cảng biển xanh, thông minh và đội tàu hiện đại. Một mục tiêu then chốt là đội tàu biển Việt Nam đảm nhận 20% thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, kéo chi phí logistics xuống dưới 12% GDP và hình thành 5–6 trung tâm logistics hiện đại ngang tầm quốc tế. Đây không chỉ là chỉ tiêu kỹ thuật; nếu làm được, cấu trúc chi phí của cả nền kinh tế sẽ thay đổi.
Hai nhiệm vụ cuối: Văn hóa biển, đời sống người dân và an ninh – hội nhập
Thứ tám, xây dựng văn hóa biển, nâng cao đời sống người dân và phát huy sức mạnh cộng đồng cư dân biển. Nếu không có người dân làm chủ không gian biển, mọi chiến lược sẽ dừng lại ở các văn bản. Một trong những mục tiêu của Chương trình là nâng cao đời sống nhân dân vùng biển, đảo, đồng thời tăng tỷ trọng đóng góp của các địa phương ven biển, phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh, hoàn thiện hạ tầng, nâng cao năng lực khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Nói cách khác, quốc gia biển mạnh phải đi cùng cộng đồng biển mạnh, không ai bị bỏ lại phía sau.
Thứ chín, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn trên biển, đảo, tăng cường hội nhập và hợp tác quốc tế. Đây là “lớp áo giáp” của toàn bộ chiến lược: không thể có kinh tế biển xanh nếu môi trường an ninh bị đe dọa. Đồng thời, hội nhập trong hàng hải Việt Nam và các ngành công nghiệp biển là điều kiện để nâng cấp công nghệ, chuẩn mực quản trị và vị thế trên bản đồ hàng hải toàn cầu. Triển khai Nghị quyết 20, các cơ quan đang đẩy mạnh điều tra cơ bản, xây dựng cơ sở dữ liệu biển, chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu, để mỗi quyết định quản lý đều có cơ sở khoa học và minh bạch hơn.
Từ nghị quyết tới đời sống: Thành công sẽ được đo bằng GRDP ven biển và thu nhập người dân
Điểm đáng chú ý là Nghị quyết 20 và Chương trình hành động không dừng ở khẩu hiệu, mà gắn chặt với các chỉ tiêu định lượng đến năm 2030. Đối với người dân, các con số này phải chuyển hóa thành thay đổi nhìn thấy được: “Mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo ra những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân. Đó là khi ngư dân có thể yên tâm vươn khơi trên cơ sở nguồn lợi được bảo vệ; người nuôi biển có điều kiện đầu tư sản xuất theo hướng hiện đại; cộng đồng ven biển được hưởng lợi từ môi trường trong lành và hệ sinh thái được phục hồi; doanh nghiệp có thêm cơ hội phát triển trong một môi trường đầu tư minh bạch và ổn định”.
Để đạt được điều đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương ven biển phải chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả 9 nhiệm vụ lớn. Đây là phép thử về năng lực tổ chức thực thi, không phải năng lực viết nghị quyết. Nếu 9 nhiệm vụ được triển khai đến nơi đến chốn, bản đồ kinh tế biển sẽ thay đổi: GRDP ven biển tăng tỷ trọng trong nền kinh tế, chi phí logistics giảm, các trung tâm kinh tế biển và logistics hiện đại hình thành. Khi đó, khái niệm quốc gia biển mạnh không còn là tầm nhìn xa mà trở thành trải nghiệm gần trong đời sống mỗi người dân ven biển.
