Từ màn hình điện thoại đến đơn hàng thật
Livestream bán nông sản là hình thức phát trực tiếp để người sản xuất giới thiệu hàng hóa, trả lời câu hỏi và tiếp nhận đơn ngay trong lúc trò chuyện với khách. Với nông sản miền núi, cách bán này đáng chú ý vì đưa người mua đến gần nơi sản xuất, thay vì chỉ trông chờ vào chợ và khách quen tại địa phương. Ở Thanh Hóa, các phiên phát sóng giới thiệu sản vật vùng cao đã cho thấy khả năng biến sự chú ý thành giao dịch: tại một phiên ở Mường Lát, người dân bán hơn 6 tạ nông sản sau khoảng 30 phút phát trực tiếp. Đây không chỉ là một màn quảng bá; đó là cơ hội để khách thấy người làm ra sản phẩm, hiểu cách làm và đặt mua ngay khi còn đang xem.
Tại xã Trung Lý, nông sản được giới thiệu ngay ở khu vực “Cổng trời” Mường Lát, nơi có du khách dừng chân trên đường lên vùng biên. Cán bộ xã ghi hình quy trình chăn nuôi và trò chuyện với người sản xuất, đưa gà đen bản Khằm, nếp Cay Nọi, ớt rừng, măng khô lên sóng. Ở xã Na Mèo, lãnh đạo địa phương cũng trực tiếp giới thiệu gạo nếp, thịt gác bếp, mật ong và các sản phẩm khác. Cách làm này có lý: hình ảnh tại vườn, chuồng trại hay điểm bán giúp câu chuyện về nguồn gốc cụ thể hơn, còn người xem có thể hỏi và chốt đơn trong cùng một phiên.
Lào Cai đưa vườn bưởi vào thẳng cuộc trò chuyện
Ở Lào Cai, livestream đang mở thêm một lối bán hàng cho hộ vùng cao vốn khó tự tìm khách ngoài địa bàn. Một chương trình được tổ chức ngay tại vườn bưởi của anh Nguyễn Văn Tiến, thành viên Hợp tác xã Bưởi Múc ở xã Bảo Thắng. Bưởi Múc tươi và trà bưởi, đều đạt chứng nhận OCOP 3 sao, được giới thiệu giữa vườn để người xem quan sát sản phẩm và nghe về quy trình chăm sóc. Có hỗ trợ kỹ thuật và kịch bản từ địa phương, người dân tự tin tư vấn, giao lưu và nhận đơn; kết quả là hơn 1.000 quả bưởi cùng hàng chục ki-lô-gam trà bưởi được chốt ngay trong phiên.
Giá trị đáng kể không chỉ nằm ở số đơn tức thời. Khi khách hàng ở xa có thể nhìn sản phẩm và hỏi trực tiếp người làm ra nó, khoảng cách thông tin được thu hẹp; người sản xuất cũng có cơ hội tìm thị trường rộng hơn thay vì phụ thuộc vào lượng khách tại xã. Người dân ở các địa bàn khác của Lào Cai còn dùng video và mạng xã hội để quảng bá ếch, ốc nhồi, khoai sọ, măng ớt, gạo và trang phục truyền thống. Tuy vậy, lượt xem không tự bảo đảm đầu ra: muốn giữ khách, sản phẩm phải ổn định, nguồn hàng đáp ứng được nhu cầu và giao dịch tạo được niềm tin.
Muốn bán được, nông dân cần học cách lên sóng
Có điện thoại và sản phẩm tốt vẫn chưa đủ để bán hàng trực tuyến hiệu quả. Người bán phải biết chọn nền tảng, chuẩn bị nội dung, giới thiệu đặc điểm sản phẩm, tương tác với người xem và xử lý đơn. Đây là lý do các lớp tập huấn kỹ năng livestream có ý nghĩa thiết thực, nhất là với người chưa quen đứng trước máy quay. Tại xã Minh Thạnh, TPHCM, Hội Nông dân thành phố tổ chức buổi tập huấn chuyển đổi số, kết hợp lý thuyết với thực hành cho gần 100 hội viên. Nông dân được hướng dẫn xây dựng chương trình, chọn cách phát phù hợp, giao tiếp với khách hàng và tập xử lý tình huống trong một phiên bán hàng.
Chị Trần Thị Lợi, hội viên ở ấp Hòa Lộc, từng ngại nói trước màn hình và lo không biết trình bày nội dung ra sao; sau buổi học, chị tự tin hơn nhờ được hướng dẫn chuẩn bị kịch bản và thực hành. Trường hợp này nhắc rằng chuyển đổi số không chỉ là đưa sản phẩm lên mạng, mà còn là giúp người bán làm chủ cách giới thiệu và giao dịch. Việc tập huấn an toàn thông tin, nhận diện lừa đảo và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng cần đi cùng kỹ năng bán hàng để người dân không phải đánh đổi sự an toàn lấy cơ hội tiếp cận khách mới.
Mở rộng thị trường phải đi cùng năng lực giao hàng
Livestream có thể tạo đơn nhanh, nhưng không nên xem số đơn trong một buổi phát là thước đo duy nhất. Ở Mường Lát, gia đình bà Ngân Thị Vịnh dùng phát trực tiếp để giới thiệu thịt trâu gác bếp và nhận khách đặt từ Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ; một hộ sản xuất khác ghi nhận đơn hàng tăng hơn 30% so với bán truyền thống. Những kết quả đó cho thấy khả năng mở rộng địa bàn là có thật, nhưng để biến khách xem thành khách quay lại, người bán còn phải duy trì chất lượng, bảo đảm nguồn cung, đóng gói và giao hàng đúng cam kết.
Thanh Hóa đã giao 166 xã, phường tổ chức các phiên giới thiệu, quảng bá và kết nối tiêu thụ sản phẩm, duy trì tối thiểu mỗi tháng một lần và giới thiệu ít nhất 1.000 sản phẩm, dịch vụ theo kế hoạch hành động ban hành ngày 30.7.2026. Đây là hướng đi đáng ủng hộ nếu chính quyền, hợp tác xã và hộ sản xuất cùng hỗ trợ nhau, thay vì chỉ tổ chức phát sóng theo phong trào. Ở Lào Cai, sự phối hợp giữa cơ sở, đơn vị chuyên môn và hợp tác xã để hướng dẫn nội dung, thực hành livestream và kết nối đầu ra cũng sẽ quyết định hiệu quả lâu dài. Kết luận rõ ràng: livestream mở cánh cửa ra thị trường rộng hơn, còn uy tín sản phẩm và khả năng đáp ứng đơn hàng mới giữ cánh cửa ấy mở.
