Khí CO₂ trong can thiệp mạch: bước ngoặt cho người suy thận
Khí CO₂ can thiệp mạch là kỹ thuật bơm khí CO₂ vào lòng mạch kết hợp chụp mạch số hóa xóa nền để dựng hình hệ thống mạch máu, thay thế chất cản quang iod truyền thống, từ đó cho phép bác sĩ đánh giá tổn thương và thực hiện can thiệp nội mạch mà không làm tăng gánh nặng lên thận ở người suy thận mạn tính. Đây không phải chiêu trò công nghệ, mà là một chọn lựa mang tính thay đổi cuộc chơi cho nhóm bệnh nhân lâu nay luôn bị đặt ra ngoài cuộc khi cần can thiệp mạch. Ngày 5/10, một bệnh viện tuyến cuối tại TP.HCM thông tin đã dùng khí CO₂ trong chụp mạch và can thiệp nội mạch cho người đàn ông 80 tuổi bị thiếu máu động mạch hai chi dưới trầm trọng, kèm bệnh thận mạn giai đoạn 4. Từ ca bệnh này, câu hỏi đặt ra là: đã đến lúc y tế Việt Nam nên dịch chuyển khỏi sự lệ thuộc gần như tuyệt đối vào chất cản quang iod?
Từ chất cản quang iod đến khí CO₂: vì sao phải đổi?
Trong nhiều thập niên, chất cản quang iod gần như là “chuẩn mặc định” của các thủ thuật chụp mạch và can thiệp mạch. Nhờ iod, bác sĩ nhìn rõ được đoạn mạch hẹp, tắc, phình hay bóc tách. Vấn đề nằm ở chỗ loại thuốc này được đào thải chủ yếu qua thận; ở người suy thận mạn tính, mỗi lần tiêm cản quang là một lần đánh cược với nguy cơ suy thận cấp, có thể kéo bệnh nhân vào vòng xoáy lọc máu, biến chứng và tử vong. Theo TS.BS.CK2 Nguyễn Duy Tân, thuốc cản quang chứa iod ở người suy thận phải được cân nhắc rất thận trọng. Câu chuyện vì thế không còn là “thêm một kỹ thuật mới”, mà là yêu cầu đạo đức: không thể tiếp tục bắt bệnh nhân suy thận trả giá bằng chức năng thận ít ỏi còn lại, trong khi đã có một lựa chọn thay thế an toàn hơn – khí CO₂.
Ca bệnh 80 tuổi: minh chứng sống cho angiography an toàn bằng CO₂
Người đàn ông 80 tuổi ở Gia Lai, tăng huyết áp 30 năm và suy thận mạn giai đoạn 4, nhập viện vì đau đùi, cẳng chân, bàn chân hai bên khi đi bộ, quãng đường chỉ còn dưới 100 mét. Khám cho thấy mạch đùi vẫn bắt được, song mạch khoeo và mạch bàn chân mất, chỉ số huyết áp cổ chân – cánh tay (ABI) tụt sâu: chân phải 0,26; chân trái 0,53, trong khi bình thường 0,9–1. Đây là bức tranh điển hình của thiếu máu chi dưới nặng. Can thiệp là cần thiết, nhưng chất cản quang iod sẽ là đòn đánh chí mạng lên đôi thận già nua. Ê-kíp quyết định dùng khí CO₂ để chụp và can thiệp nội mạch, dưới hướng dẫn DSA và phần mềm xử lý hình ảnh. Kết quả là dòng máu xuống chân cải thiện rõ, ABI tốt lên, vận động từng bước thuận lợi hơn. Ở đây, “angiography an toàn” không còn là khẩu hiệu mà là hiện thực: khí CO₂ đi vào máu, chuyển thành dạng carbonate rồi được hấp thu và thải qua phổi, thay vì dồn hết lên thận.
Vì sao khí CO₂ là “cú hích” cho bệnh nhân nguy cơ cao?
Khi dùng khí CO₂, bác sĩ vẫn có được hình ảnh mạch máu đủ rõ để định vị đoạn hẹp, tắc, can thiệp bằng bóng, stent hoặc các kỹ thuật nội mạch khác, nhưng không phải trả giá bằng độc tính trên thận như với chất cản quang iod. Một khi vào dòng máu, CO₂ được chuyển hóa và thải qua phổi, nên phương pháp này được xem là an toàn đặc biệt cho người suy thận mạn tính. Điều quan trọng hơn là khí CO₂ can thiệp mạch mở cánh cửa cho nhóm bệnh nhân lâu nay vốn bị xem là “không phù hợp” với can thiệp mạch vì nguy cơ suy thận cấp sau thủ thuật. Việc một bệnh viện trong nước trở thành một trong những đơn vị đầu tiên áp dụng thành công kỹ thuật đã dùng ở châu Âu và châu Mỹ cho thấy hệ thống y tế hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách công nghệ nếu dám thay đổi, thay vì chấp nhận để bệnh nhân suy thận chịu thiệt thòi thêm một lần nữa.
Từ ca bệnh đầu tay đến chiến lược mới cho suy thận mạn và thiếu máu chi
Ca bệnh 80 tuổi thiếu máu hai chi dưới nặng, kèm suy thận mạn giai đoạn 4, được chụp và can thiệp bằng khí CO₂ thành công, hiện được theo dõi chức năng thận, tuần hoàn hai chân và đáp ứng điều trị, dự kiến xuất viện sau 1–2 ngày. Đây không nên chỉ là một ca bệnh “đáng chú ý”, mà phải trở thành điểm khởi đầu cho một quy trình chuẩn angiography an toàn ở nhóm bệnh nhân nguy cơ cao. Ở người cao tuổi có bệnh mạch máu ngoại biên, bệnh động mạch chủ, bệnh mạch chi dưới kèm suy thận mạn tính, khí CO₂ cho phép bác sĩ cải thiện tuần hoàn mà vẫn hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương thêm chức năng thận. Tuyên bố rằng việc ứng dụng khí CO₂ trong chụp và can thiệp mạch máu “mở thêm lựa chọn điều trị cho người cao tuổi mắc bệnh mạch máu kèm bệnh thận mạn, hướng đến cải thiện tuần hoàn và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng chức năng thận” là câu kết luận không chỉ đúng về mặt khoa học, mà còn đúng về lương tâm lâm sàng. Thông điệp cần được rút ra rõ ràng: với suy thận mạn và thiếu máu chi dưới, đã đến lúc ưu tiên khí CO₂ ở bất cứ nơi đâu điều kiện cho phép.
