Khí CO₂ trong can thiệp mạch: bước ngoặt cho người suy thận
Can thiệp mạch CO₂ là kỹ thuật sử dụng khí CO₂ thay cho chất cản quang iod để chụp và xử trí các tổn thương mạch máu, đặc biệt ở bệnh nhân suy thận nặng, nhằm vừa cải thiện tưới máu vừa giảm tối đa nguy cơ làm chức năng thận xấu đi sau can thiệp. Ngày 5/10, một bệnh viện lớn tại TPHCM công bố ê-kíp đã dùng khí CO₂ để chụp mạch và can thiệp nội mạch cho cụ ông 80 tuổi bị thiếu máu động mạch hai chi dưới trầm trọng, kèm suy thận mạn giai đoạn 4. Đây không phải chi tiết kỹ thuật đơn thuần mà là tín hiệu cho thấy y học Việt Nam đang dám thay đổi quy trình lâu nay vốn phụ thuộc chất cản quang iod, dù biết nó có thể đẩy người suy thận vào nguy cơ suy thận cấp sau mỗi lần chụp mạch.
Ca bệnh 80 tuổi: thiếu máu động mạch trầm trọng trên nền suy thận nặng
Câu chuyện của ông P.V.A., 80 tuổi, là minh chứng sống động cho sự phức tạp của bệnh lý mạch máu ở người cao tuổi mắc kèm suy thận nặng. Trước nhập viện, ông đau vùng đùi, cẳng chân và bàn chân hai bên mỗi khi đi bộ, quãng đường đi được chỉ còn khoảng 100 mét. Khám thực thể cho thấy mạch đùi hai bên còn bắt được, nhưng mạch khoeo và các mạch ở bàn chân mất hoàn toàn. Chỉ số huyết áp cổ chân – cánh tay (ABI) cực thấp: chân phải 0,26, chân trái 0,53, trong khi bình thường từ 0,9 đến 1. Những con số lạnh lùng này nói lên điều mà người bệnh cảm nhận mỗi bước đi: thiếu máu động mạch hai chi dưới trầm trọng, nếu không mở lại dòng chảy, nguy cơ loét, hoại tử, thậm chí cắt cụt chi là hoàn toàn có thật.
Vì sao phải thay chất cản quang iod bằng khí CO₂?
Trong can thiệp mạch, chất cản quang iod gần như là chuẩn mực để bác sĩ quan sát rõ lòng mạch trên hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA). Vấn đề nằm ở chỗ thuốc này được đào thải chủ yếu qua thận, nên với người suy thận mạn, mỗi lần sử dụng là thêm một lần đẩy thận vào thử thách, làm tăng nguy cơ suy thận cấp và khiến bệnh diễn tiến nặng hơn. Ở bệnh nhân thiếu máu động mạch hai chi dưới trầm trọng nhưng đồng thời suy thận mạn giai đoạn 4, tiếp tục phụ thuộc chất cản quang iod chẳng khác nào đánh đổi đôi chân bằng chức năng thận. Lựa chọn khí CO₂ trong can thiệp mạch CO₂ vì thế là quyết định mang tính bảo vệ thận, cho phép bác sĩ "nhìn" được hệ mạch mà không bắt thận phải trả giá thêm.
Khí CO₂ hoạt động thế nào trong can thiệp mạch CO₂?
Điểm thú vị của khí CO₂ là nó không phải thuốc cản quang mà vẫn giúp hiện hình mạch máu. Khi khí CO₂ được bơm vào lòng mạch dưới hướng dẫn của chụp mạch số hóa xóa nền, phần mềm xử lý hình ảnh sẽ loại bỏ nền và hiển thị vùng mạch chứa khí như một bản đồ tương phản, đủ chi tiết để bác sĩ đánh giá tổn thương và tiến hành can thiệp. Sau can thiệp bằng khí CO₂, tình trạng tưới máu xuống hai chân của ông A. được cải thiện, khả năng vận động từng bước thuận lợi hơn. Đáng nói hơn, chức năng thận được bảo toàn, và người bệnh đang tiếp tục được theo dõi tuần hoàn hai chân, chức năng thận, với kế hoạch xuất viện trong 1–2 ngày tới. Theo TS.BSCKII Nguyễn Duy Tân, sử dụng khí CO₂ trong can thiệp nội mạch là "cuộc cách mạng" cho người bệnh có bệnh thận mạn, một tình trạng tiềm ẩn rất hay gặp ở người cao tuổi.
Ý nghĩa rộng hơn: thêm lựa chọn an toàn cho người cao tuổi suy thận
Nếu nhìn rộng hơn ca bệnh 80 tuổi này, ý nghĩa của can thiệp mạch CO₂ không dừng ở một thành công kỹ thuật. Ở nhóm bệnh nhân cao tuổi, bệnh mạch máu ngoại biên, bệnh động mạch chủ và suy thận mạn thường đi chung một con đường, khiến mỗi chỉ định chụp mạch, mỗi lần dùng chất cản quang iod đều mang theo nỗi lo suy thận cấp. Việc ứng dụng khí CO₂ trong chụp và can thiệp mạch máu mở thêm lựa chọn điều trị cho người cao tuổi mắc bệnh mạch máu kèm bệnh thận mạn, hướng đến cải thiện tuần hoàn mà vẫn hạn chế nguy cơ ảnh hưởng chức năng thận. Nói cách khác, kỹ thuật này không chỉ cứu chân, cứu thận mà còn cứu cơ hội can thiệp cho cả một nhóm bệnh nhân trước đây thường bị "bỏ qua" vì rủi ro quá lớn.
