Giáo viên khởi nghiệp edtech: khi người đứng lớp thành nhà sáng tạo
Giáo viên khởi nghiệp edtech là những người thầy, người cô xuất phát từ bục giảng, dùng kinh nghiệm lớp học kết hợp công nghệ mới như AI trong giáo dục để tạo ra công cụ giáo dục đổi mới, phục vụ không chỉ học sinh của riêng họ mà còn hàng nghìn người học khác trên môi trường số.
Điểm đáng nói ở xu hướng này không phải là hào quang khởi nghiệp, mà là việc chủ thể dẫn dắt đổi mới giáo dục lại chính là giáo viên – những người hiểu rõ học sinh đang thiếu gì và lớp học đang vướng ở đâu. Nữ giáo viên Nguyễn Thu Hà đã quyết định nghỉ việc sau gần 9 năm giảng dạy tiểu học để khởi nghiệp với sản phẩm giáo dục giúp trẻ học qua trải nghiệm thay vì ghi nhớ máy móc. Cùng lúc, thầy Hóa Đặng Đình Thành, không xuất phát từ công nghệ, vẫn tự viết phần mềm quản lý mục tiêu học tập cho hàng nghìn học sinh nhờ AI. Hai câu chuyện này cho thấy: cải cách giáo dục không nhất thiết phải chờ chính sách; đôi khi bắt đầu từ một người thầy dám làm “khác sách giáo khoa”.
Từ bộ thẻ học đến doanh nghiệp: hành trình của cô giáo Thu Hà
Nguyễn Thu Hà nhận ra một sự thật khó chịu trên bục giảng: nhiều học sinh học để làm bài kiểm tra rồi nhanh chóng quên ngay sau đó. Trong khi những tiết học có trò chơi, mô hình trực quan, hoạt động trải nghiệm lại khiến trẻ hào hứng và nhớ bài lâu hơn. Thay vì than phiền về chương trình, cô tự thiết kế thẻ học, mô hình giấy, trò chơi để phục vụ lớp mình. Phản hồi tích cực từ đồng nghiệp khiến cô nhận ra đây không chỉ là “đồ chơi dạy học”, mà có thể trở thành phần mềm học tập sáng tạo theo nghĩa rộng: bộ công cụ giúp hàng nghìn học sinh học qua chơi.
Năm 2024, sau nhiều tháng cân nhắc, Thu Hà nghỉ dạy để khởi nghiệp với sản phẩm giáo dục. Cô dùng toàn bộ khoản tiết kiệm gần 400 triệu đồng để lập một doanh nghiệp nhỏ thiết kế, sản xuất học liệu cho học sinh tiểu học. Sản phẩm đầu tiên là bộ thẻ học kết hợp trò chơi, giúp trẻ luyện toán, tiếng Việt và tư duy thông qua hoạt động tương tác. Thay vì sách bài tập dùng một lần, cô làm bộ học liệu có thể dùng nhiều lần, khuyến khích cha mẹ cùng học với con. Đây là lựa chọn mang tính phản biện: không chấp nhận mô hình “học thuộc – làm bài – quên”, mà đặt cược vào học qua trải nghiệm dù rủi ro tài chính không nhỏ.
Từ lớp Hóa đến phần mềm OKR: thầy Thành và AI trong giáo dục
Nếu Thu Hà chọn con đường doanh nghiệp, thì Đặng Đình Thành chọn xây sản phẩm ngay trong trường mình dạy. Khi FPT School Hải Phòng mới thành lập, anh vừa là giáo viên Hóa học, vừa làm giáo viên chủ nhiệm nhiều lớp. Bài toán đặt ra: làm sao quản lý mục tiêu học tập của hàng trăm học sinh, mỗi em một lộ trình khác nhau? Khi mọi thứ còn đang được quản lý thủ công bằng hàng chục file Excel riêng lẻ, tổng hợp qua Google Drive, việc theo dõi tiến độ trở thành gánh nặng cho cả thầy và trò.
Thành lấy cảm hứng từ phương pháp quản trị OKR trong nội bộ FPT, rồi “dịch” thành ngôn ngữ dễ hiểu với học sinh. Quan trọng hơn, anh quyết định không dừng ở hướng dẫn trên giấy, mà tự viết phần mềm quản lý OKR. Không được đào tạo bài bản về lập trình, anh dùng AI làm bạn đồng hành để tự học và xây dựng công cụ quản lý mục tiêu học tập đang được hàng nghìn học sinh sử dụng. "Với chuyên môn chính là Hóa học, việc đọc hiểu mã code để biết có đúng ý mình không mới là điều khó nhất". Khi phần mềm áp dụng, giáo viên thoát khỏi việc quản lý hàng chục file Excel, mọi dữ liệu nằm trong một hệ thống thống nhất; học sinh thì có một công cụ trực quan, dễ dùng hơn và hứng thú với việc đặt mục tiêu. Đây là hình mẫu sống động cho việc AI trong giáo dục không phải chuyện viễn tưởng, mà là kéo công nghệ xuống gần lớp học.
Tác động thực tế: từ vài chục học sinh đến hàng chục nghìn bộ học liệu
Điểm chung quan trọng nhất giữa hai câu chuyện là tác động vượt ra khỏi một lớp học. Bộ học liệu của Thu Hà, sau hai năm hoạt động, đã được sử dụng với hàng chục nghìn bộ tại nhiều địa phương trên cả nước. Cô không dừng ở sản phẩm vật lý, mà xây website, gian hàng trực tuyến và kênh mạng xã hội để chia sẻ mẹo dạy học, trò chơi giáo dục, cách dùng học liệu hiệu quả. Đồng thời, để giảm chi phí cho phụ huynh, doanh nghiệp phát triển phiên bản kỹ thuật số với video hướng dẫn và tài liệu tải miễn phí. Học liệu được cung cấp cho trường học, trung tâm giáo dục, thư viện cộng đồng; trẻ ở vùng xa vẫn có cơ hội tiếp cận.
Ở phía thầy Thành, phần mềm quản lý mục tiêu học tập đang phục vụ hàng nghìn học sinh ngay trong hệ thống nhà trường. Tác động không chỉ là giảm tải hành chính, mà còn thay đổi văn hóa đặt mục tiêu của học trò: các em bắt đầu biết cách đặt OKR rõ ràng, không còn lựa chọn những mục tiêu “an toàn” như trước. Nói cách khác, đây là phần mềm học tập sáng tạo theo nghĩa tinh thần – giúp học sinh luyện năng lực tự quản lý bản thân, không chỉ ôn tập kiến thức. Cả hai trường hợp cho thấy: khi giáo viên trở thành nhà sản xuất công cụ giáo dục đổi mới, họ không còn bị giới hạn bởi sĩ số lớp mà có thể chạm đến hàng trăm, hàng nghìn người học.
Tương lai: giáo viên như entrepreneur và kiến trúc sư hệ sinh thái học tập
Điểm đáng suy nghĩ là cả Thu Hà lẫn Đặng Đình Thành đều không chờ một “siêu ứng dụng” từ bên ngoài, mà tự mình xây công cụ phù hợp với bối cảnh cụ thể. Hành trình của Nguyễn Thu Hà cho thấy khởi nghiệp không nhất thiết bắt đầu từ công nghệ phức tạp hay nguồn vốn khổng lồ; nó có thể khởi đi từ vài bộ thẻ học giấy, nhưng được phát triển bằng tư duy hệ sinh thái: sản phẩm, cộng đồng, tập huấn miễn phí cho giáo viên và các chương trình tặng học liệu vùng sâu. Trong thời gian tới, doanh nghiệp của cô dự kiến ứng dụng trí tuệ nhân tạo để cá nhân hóa nội dung học tập và phát triển bộ học liệu song ngữ, mở đường cho việc đưa sản phẩm ra thị trường khu vực.
Câu chuyện của thầy Thành – một giáo viên Hóa không chuyên công nghệ – biến ý tưởng thành sản phẩm số cho thấy ranh giới giữa “người dùng” và “người tạo ra công cụ” trong giáo dục đang mờ dần. Khi AI trong giáo dục trở nên phổ biến hơn, sẽ có thêm nhiều giáo viên khởi nghiệp edtech, từ những tiện ích nhỏ cho đến nền tảng học tập. Câu hỏi không còn là “giáo viên có nên thành entrepreneur không?”, mà là: hệ thống nhà trường, chính sách và cộng đồng có đủ linh hoạt để đón nhận những giáo viên-kiến trúc sư này hay không. Nếu câu trả lời là có, lớp học Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển mình từ chỗ dạy-học ghi nhớ sang môi trường học qua trải nghiệm, với những công cụ giáo dục đổi mới được sinh ra ngay từ bục giảng.
