Chính sách miễn thuế game Việt: tham vọng lớn ngay từ bản dự thảo
Chính sách miễn thuế game Việt là gói ưu đãi đang được đề xuất trong dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 147/2024, với mục tiêu giảm gánh nặng thuế, nới lỏng thủ tục phát hành thử nghiệm và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển game online mang bản sắc văn hóa, lịch sử và nội dung giáo dục để gia tăng sức cạnh tranh cho ngành game Việt Nam ở cả thị trường trong nước lẫn quốc tế. Điểm nổi bật nhất của dự thảo là cơ chế miễn thuế 2 năm và giảm 50% trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập phát sinh trực tiếp từ hoạt động sản xuất, phát triển game văn hóa, lịch sử và giáo dục. Song song, doanh nghiệp được quyền phát hành thử nghiệm không cần xin phép, chỉ phải gửi thông báo trước 10 ngày cho cơ quan quản lý, với thời gian test tối đa 30 ngày và giới hạn 5.000 tài khoản. Nghị định này đang được thẩm định và dự kiến ban hành trong tháng 11, đánh dấu nỗ lực rõ ràng của nhà nước trong việc tạo khung chính sách hỗ trợ game thay vì chỉ siết quản lý.
Cánh cửa ưu đãi mở hé: nhiều điều kiện, ít tự do
Nhìn trên giấy, gói chính sách hỗ trợ game có vẻ rất hấp dẫn, nhưng cánh cửa ưu đãi lại mở khá hẹp. Để được miễn thuế game Việt, sản phẩm phải thuộc hai nhóm: trò chơi thể hiện bản sắc văn hóa, lịch sử Việt Nam và trò chơi có nội dung giáo dục, đều do doanh nghiệp thành lập theo pháp luật Việt Nam sản xuất, nắm giữ quyền sở hữu trí tuệ hợp pháp. Kịch bản game văn hóa phải tích hợp ít nhất ba yếu tố dân tộc như trang phục, tạo hình nhân vật; bối cảnh, địa danh, kiến trúc; phong tục, lễ hội; nghệ thuật truyền thống; ẩm thực hoặc biểu tượng quốc gia. Dự án còn buộc phải sử dụng tối thiểu 30% nhân sự trực tiếp là lao động Việt Nam có hợp đồng. Với game giáo dục, yêu cầu còn khắt khe hơn: yếu tố lịch sử, giáo dục phải gắn sâu vào cốt truyện, nhiệm vụ hoặc cơ chế chơi, không chỉ mang tính trang trí bề mặt. Việc thẩm định do một hội đồng chuyên biệt gồm chuyên gia văn hóa, lịch sử đảm nhiệm, hứa hẹn quy trình chọn lọc kỹ nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ chậm trễ và bảo thủ.
Phát hành thử nghiệm không cần xin phép: cứu game khỏi "hết trend"?
Trong thực tế, trở ngại lớn nhất với ngành game Việt Nam lâu nay không chỉ là thuế, mà là thủ tục cấp phép kéo dài 3–4 tháng, khiến nhiều tựa game "được giấy phép thì đã hết trend" và bị thua ngay trên sân nhà trước các sản phẩm phát hành xuyên biên giới không chịu ràng buộc tương tự. Bởi vậy, cơ chế phát hành thử nghiệm không cần giấy phép là điểm tiến bộ hiếm hoi, đánh đúng vào nút thắt tốc độ. Doanh nghiệp đáp ứng điều kiện ưu đãi chỉ cần gửi văn bản thông báo trước 10 ngày, được thử nghiệm tối đa 30 ngày, gia hạn một lần với game văn hóa, lịch sử và hai lần với game giáo dục; quy mô test được giới hạn 5.000 tài khoản. Nếu được triển khai đúng như thiết kế, các studio sẽ có khả năng phát triển game online nhanh hơn, kiểm chứng gameplay sớm trước khi xin phép phát hành chính thức. Tuy vậy, phạm vi thử nghiệm hạn chế và yêu cầu nội dung giáo dục, văn hóa rõ nét cũng nghĩa là những game thuần giải trí, eSports hay sản phẩm nhắm vào thị trường quốc tế vẫn chưa thực sự được hưởng lợi.
Xuất khẩu văn hóa qua game: cơ hội vàng hay mục tiêu xa vời?
Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh mục tiêu khuyến khích game bản sắc văn hóa, giáo dục, hướng tới xuất khẩu văn hóa ra thị trường quốc tế. Tham vọng này không phải viển vông: báo cáo tổng quan ngành game mobile Việt Nam cho thấy các sản phẩm do doanh nghiệp Việt phát triển đạt 4,9 tỷ lượt tải, với khoảng 9.300 lượt tải mỗi phút trên toàn cầu. Đáng chú ý, chỉ 5,5% lượt tải đến từ người chơi trong nước, còn 95% giá trị sáng tạo được tiêu thụ tại các thị trường như Ấn Độ, Brazil, Indonesia. Điều đó cho thấy ngành game Việt Nam đã là một lực lượng xuất khẩu nội dung số đáng kể, nhưng phần lớn lại gắn với game giải trí đại chúng chứ không phải game bản sắc văn hóa. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa cũng đặt mục tiêu đưa game online thành một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa, khuyến khích phát triển game bản sắc văn hóa Việt Nam để vừa tạo giá trị kinh tế, vừa quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới. Nếu chính sách mới thực sự nuôi dưỡng những dự án giống như các tựa game từng khai thác chất liệu ký ức tuổi thơ, ẩm thực hay lịch sử, chúng ta có thể biến thế mạnh tải game khổng lồ thành kênh xuất khẩu văn hóa đời sống, không chỉ xuất khẩu nhãn hiệu studio.
Tác động đến hệ sinh thái ngành game Việt Nam và câu hỏi "tiếp theo là gì?"
Một nghịch lý của ngành game Việt Nam là trong khi sản phẩm chinh phục thế giới, nhiều công ty và startup lại "di cư pháp lý" sang Singapore, Malaysia để hưởng môi trường kinh doanh linh hoạt và các chương trình hỗ trợ thí điểm (sandbox). Chính sách miễn thuế game Việt, cùng ưu đãi miễn thuế thu nhập cá nhân 2 năm và giảm 50% trong 4 năm tiếp theo cho chuyên gia, nhà khoa học trực tiếp phát triển game văn hóa, giáo dục, là nỗ lực kéo nguồn lực này về lại quê nhà. Ngoài ra, Nhà nước cam kết hỗ trợ đưa sản phẩm lên các kho ứng dụng toàn cầu, ưu tiên trong chương trình xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu quốc gia, tạo thêm đòn bẩy cho phát triển game online. Nghị định dự kiến ban hành trong tháng 11, và kỳ vọng đặt lên nó là khá rõ: tạo thêm cơ hội phát triển, gia tăng giá trị xuất khẩu và biến ngành game thành một động lực mới của công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, nếu chính sách chỉ ưu ái một nhóm game bản sắc văn hóa mà chưa cải thiện tổng thể khung thuế và thủ tục cho toàn ngành, làn sóng chuyển pháp nhân ra nước ngoài có thể vẫn tiếp diễn. Về phía người chơi, lợi ích trực tiếp chưa rõ ràng, nhưng khả năng xuất hiện thêm nhiều game giáo dục, game bản sắc văn hóa và lựa chọn nội địa chất lượng hơn là điều có thể kỳ vọng.
