Đột quỵ không “từ trên trời rơi xuống” mà bắt đầu từ thói quen hàng ngày
Đột quỵ là tình trạng não bị tổn thương cấp tính do mạch máu lên não bị tắc hoặc vỡ, và nguy cơ đột quỵ tăng lên rõ rệt khi huyết áp, nhịp tim và các bệnh nền tim mạch bị mất kiểm soát bởi những thói quen hàng ngày như uống nhiều rượu bia, thức khuya, ăn uống thất thường và quên dùng thuốc điều trị lâu dài. Uống nhiều rượu bia, thức khuya, ăn uống thất thường và quên thuốc điều trị bệnh nền có thể khiến huyết áp, nhịp tim mất ổn định, tăng nguy cơ đột quỵ. Điều đáng nói là đa số người trưởng thành vẫn coi những hành vi này như “chuyện bình thường”, trong khi với người tăng huyết áp, bệnh tim mạch, tiểu đường, béo phì hay từng thiếu máu não thoáng qua, chúng là mồi lửa trực tiếp cho biến cố tim mạch và não. Vấn đề không còn là hiểu biết, mà là dám thay đổi trước khi phải trả giá bằng nửa cơ thể bị liệt hoặc mất khả năng nói.
Rượu bia: “kẻ phá rối” huyết áp và nhịp tim trong mọi cuộc vui
Không ít người vẫn tin rằng uống vài ly để “giao lưu” là vô hại, nhưng với tim mạch thì đó là sự đánh đổi nguy hiểm. Trong các buổi liên hoan, nhiều người có xu hướng uống rượu bia nhiều hơn thường ngày; lượng cồn lớn có thể làm huyết áp tăng, gây mất nước và rối loạn nhịp tim, trong đó có rung nhĩ. Khi rung nhĩ xảy ra, máu ứ đọng trong buồng tim, tạo thành cục máu đông; nếu cục máu đông di chuyển lên não và làm tắc mạch, người bệnh có thể bị đột quỵ. Nguy cơ đáng lưu ý hơn ở người tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc từng có cơn thiếu máu não thoáng qua, đặc biệt khi uống nhiều trong thời gian ngắn. Nguy hiểm hơn, tình trạng say còn che lấp dấu hiệu đột quỵ: nói khó, đi loạng choạng, buồn ngủ, phản ứng chậm dễ bị hiểu lầm là “say xỉn”, khiến thời điểm cấp cứu vàng trôi qua. Thẳng thắn mà nói, nếu bạn có bệnh nền tim mạch, mỗi cuộc nhậu quá đà là một lần chấp nhận “cá cược” với não và mạng sống.
Thức khuya, ăn thất thường: nuôi dưỡng rối loạn nhịp tim mạn tính
Lối sống đảo lộn ngày đêm đang được lãng mạn hóa như “cày deadline”, nhưng cơ thể không hề lãng mạn theo. Nếu kéo dài tình trạng thức khuya, ăn uống thất thường, thiếu ngủ và đảo lộn nhịp sinh học, huyết áp, nhịp tim và chuyển hóa sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt. Ở người tăng huyết áp, tiểu đường, béo phì hoặc bệnh tim mạch, việc thức khuya liên tục khiến các yếu tố nguy cơ vốn đã khó kiểm soát càng dễ dao động, mở đường cho rối loạn nhịp tim và biến cố tim mạch. Thêm vào đó, thói quen ăn vội, ăn muộn với đồ nhiều muối, chiên rán, thịt chế biến sẵn và thực phẩm giàu năng lượng trong nhiều ngày ảnh hưởng đến cân nặng, đường huyết và mỡ máu, khiến hệ tim mạch phải gánh thêm áp lực. BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, khoa Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, khuyến cáo nên giữ giờ ngủ, thức tương đối ổn định, bữa ăn ưu tiên rau xanh, ít muối, hạn chế đồ chiên rán, nội tạng và thịt chế biến sẵn. Đây không phải lời khuyên “lý thuyết”, mà là yêu cầu tối thiểu nếu bạn muốn tim và não đồng hành lâu dài.
Quên thuốc bệnh nền: sai lầm nhỏ, hậu quả lớn cho tim và não
Trong các dịp thay đổi lịch sinh hoạt, đi chơi, đi công tác, nhiều người tự ý ngừng thuốc hoặc bỏ liều vì nghĩ “một vài ngày chắc không sao”. Thực tế, việc tự ý ngừng hoặc bỏ thuốc có thể khiến bệnh nền mất kiểm soát, từ đó làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và não. Với tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, bệnh tim, rung nhĩ, chính những viên thuốc uống đều đặn mỗi ngày đang giữ huyết áp, đường huyết, nhịp tim trong ngưỡng an toàn. Bỏ thuốc nghĩa là bạn tắt hàng rào bảo vệ đó và cho phép huyết áp tăng vọt, rối loạn nhịp tim bùng phát, nguy cơ đột quỵ tăng mạnh. Người bị tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim, rung nhĩ hoặc từng đột quỵ, thiếu máu não thoáng qua nên chuẩn bị thuốc đầy đủ, giữ lịch uống thuốc như ngày thường và không tự ý thay đổi liều theo cảm tính. Nếu bạn mang bệnh mạn tính, kỷ luật với thuốc không phải lựa chọn, mà là trách nhiệm với chính cơ thể mình.
Khi thói quen độc hại cộng hưởng: nguy cơ đột quỵ tăng vọt và cách tự bảo vệ
Điều đáng lo nhất không phải từng thói quen đơn lẻ, mà là khi chúng cộng hưởng: uống nhiều rượu bia, thức khuya, ăn uống thất thường và quên thuốc điều trị bệnh nền cùng xuất hiện, huyết áp và nhịp tim bị kéo căng theo nhiều hướng và nguy cơ đột quỵ tăng đáng kể. Người bị tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim, rung nhĩ hoặc từng đột quỵ, thiếu máu não thoáng qua cần khám và kiểm soát các yếu tố nguy cơ theo hướng dẫn của bác sĩ, có thể được chỉ định kiểm tra tim mạch, mạch máu não, xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh để xây dựng kế hoạch dự phòng. Quan trọng hơn, hãy học nhận diện và tôn trọng các dấu hiệu đột quỵ: méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Mỗi phút trì hoãn đều có thể làm mất thêm cơ hội cứu vùng não đang bị tổn thương. Thay vì tin vào cạo gió, bấm huyệt hay tự xử lý tại nhà, hãy tin vào y học hiện đại và vào quyền chủ động thay đổi thói quen của chính bạn.
