Từ bán xe sang bán năng lực phần mềm
Tesla FSD là hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến của Tesla, hiện vẫn yêu cầu tài xế giám sát liên tục và sẵn sàng can thiệp, dù tên gọi gợi ý khả năng tự lái hoàn toàn. Sau khi BYD vượt lên dẫn đầu thị trường xe điện, Tesla đang chuyển trọng tâm sang FSD và dịch vụ AI để tìm động lực tăng trưởng mới. Ngày 26/10, thông tin về kế hoạch mở rộng doanh thu từ phần mềm thuê bao và dịch vụ AI cho thấy hãng không còn muốn chỉ được đánh giá bằng số xe bán ra.
Đây là lựa chọn có cơ sở, nhưng cũng là dấu hiệu cho thấy mô hình tăng trưởng cũ chịu sức ép. Xe vẫn đóng góp khoảng 75% doanh thu Tesla, trong khi cạnh tranh từ các hãng Trung Quốc ngày càng gay gắt. Tesla từng đặt mục tiêu bán 20 triệu xe mỗi năm vào năm 2030, rồi hạ xuống 5 triệu; hãng giao 1,6 triệu xe trong năm trước đó. Phần mềm ô tô vì thế trở thành con đường để tăng giá trị trên mỗi khách hàng mà không phải chờ doanh số xe bứt phá.
FSD hứa hẹn doanh thu lặp lại, nhưng chưa thay được xe
Sức hấp dẫn tài chính của FSD nằm ở khả năng tạo doanh thu thuê bao và biên lợi nhuận cao hơn hoạt động sản xuất xe. Tesla có 1,7 triệu thuê bao FSD đang hoạt động trên toàn cầu, tăng 67% so với một năm trước; tại Bắc Mỹ, hơn 75% xe mới bán ra được trang bị phiên bản có giám sát. Dan Ives nhận định FSD đã trở thành mảng kinh doanh có biên lợi nhuận cao nhất của Tesla.
Dù vậy, hãng chưa công bố riêng doanh thu định kỳ từ FSD, còn tỷ lệ thuê bao toàn cầu được ước tính chỉ ở mức 10–15%. Nếu tỷ lệ này tiến gần 50%, phần mềm có thể làm thay đổi đáng kể cơ cấu lợi nhuận; nhưng đó vẫn là một giả định tăng trưởng, không phải kết quả đã đạt được. Tesla còn cần chứng minh người dùng sẵn lòng trả tiền lâu dài cho một hệ thống đòi hỏi họ phải tiếp tục chú ý đến giao thông. FSD có thể hỗ trợ bán xe và bổ sung doanh thu, nhưng chưa đủ để coi là động cơ thay thế mảng ô tô.
Rào cản pháp lý khiến tham vọng tự lái chưa chắc chắn
Thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở quyền được triển khai. Tesla chưa được thị trường nào cấp phép cho phiên bản FSD không cần giám sát; các phiên bản hiện hành vẫn yêu cầu tài xế theo dõi và sẵn sàng can thiệp. Vì vậy, gọi FSD là xe tự lái hoàn toàn dễ tạo kỳ vọng vượt xa khả năng thương mại hiện tại. Sự khác biệt giữa hỗ trợ lái có giám sát và tự hành không giám sát là ranh giới pháp lý, đồng thời là ranh giới của mô hình doanh thu mà Tesla đang nhắm tới.
Tại châu Âu, phiên bản có giám sát đã được chấp thuận ở một số nước, trong đó có Hà Lan, nhưng cuộc bỏ phiếu về việc mở rộng áp dụng trên toàn Liên minh châu Âu đã bị hoãn đến tháng 12. XPeng cũng đang theo đuổi phê duyệt cho hệ thống XNGP; việc xem xét có thể diễn ra sau khi EU hoàn thiện quy định về hỗ trợ lái và tự hành, có thể vào đầu năm tới. Tesla do đó không chỉ cạnh tranh về năng lực phần mềm: hãng còn phải thuyết phục cơ quan quản lý rằng hệ thống của mình đáp ứng các yêu cầu an toàn.
AI mở rộng cuộc chơi, nhưng chưa xóa rủi ro kinh doanh
Tesla không đơn độc trong việc tìm nguồn thu ngoài bán xe. Các hãng ô tô ngày càng đầu tư vào phần mềm và dịch vụ AI vì những mảng này có thể giảm phụ thuộc vào lợi nhuận từ sản xuất, đồng thời tạo doanh thu định kỳ. Động thái cho thấy cuộc cạnh tranh đang chuyển từ chiếc xe như một sản phẩm hoàn chỉnh sang những tính năng và dịch vụ có thể cập nhật, bán thêm sau khi xe đã đến tay khách hàng. Tesla AI là một phần của chiến lược đó, nhưng lợi thế chỉ bền vững nếu hãng chuyển được năng lực công nghệ thành sản phẩm được chấp thuận và có người dùng trả tiền.
Musk cũng tiết lộ Tesla và SpaceX đang xem xét khả năng sáp nhập, năm ngày sau màn trình diễn Roadster sử dụng hệ thống động cơ đẩy khí nén do SpaceX phát triển. Kịch bản này có thể củng cố tham vọng công nghệ, song chưa phải kết quả đã được xác nhận và còn đặt ra câu hỏi về quản trị, quyền kiểm soát cũng như rủi ro lan giữa các mảng kinh doanh. Thước đo sắp tới vì thế không phải lời hứa về một tương lai tự hành, mà là khả năng tăng thuê bao, vượt qua quy trình cấp phép và duy trì tăng trưởng trong khi doanh số xe chậm lại.
Kết luận, đặt cược vào FSD và AI là hướng đi hợp lý để Tesla bớt lệ thuộc vào bán xe, nhưng chưa thể xem đó là lối thoát chắc chắn. Doanh thu phần mềm sẽ chỉ thay đổi bức tranh tài chính khi công nghệ vừa đáp ứng quy định, vừa mang lại giá trị đủ rõ để khách hàng tiếp tục sử dụng. Cho đến lúc ấy, Tesla vẫn phải chứng minh rằng mình có thể biến tham vọng xe tự lái thành một hoạt động kinh doanh thực sự.
