Dữ liệu nguồn gốc đã trở thành điều kiện tiếp cận thị trường
Truy xuất gỗ EUDR là việc ghi nhận và liên kết bằng chứng về nguồn nguyên liệu, lô đất, quá trình sản xuất và thành phẩm để chứng minh gỗ hợp pháp, không gây mất rừng và đáp ứng yêu cầu thẩm định của thị trường. Đây không còn là việc riêng của bộ phận chứng từ: thiếu dữ liệu xuyên suốt có thể khiến doanh nghiệp khó duy trì đơn hàng và tiếp cận các thị trường lớn.
Thời điểm chuẩn bị không thể trì hoãn. EUDR dự kiến áp dụng từ ngày 30/12/2026 với doanh nghiệp lớn và vừa, sau đó từ ngày 30/6/2027 với phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ. Ngày 10 và 11/11, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Đồng Nai (Dowa) phối hợp với Công ty cổ phần Công nghệ sinh thái 2A tổ chức tập huấn về sẵn sàng đáp ứng quy định này, dành cho doanh nghiệp và nhân sự phụ trách thu mua, kỹ thuật, quản lý chất lượng, xuất khẩu.
Nội dung tập huấn đi vào công việc cụ thể: xác định vùng nguyên liệu, cập nhật hồ sơ chủ rừng và thông tin lô rừng trên nền tảng truy xuất, định vị GPS, kiểm tra lỗi tọa độ và đối chiếu bản đồ. Doanh nghiệp cũng có thể tra cứu tọa độ, đối chiếu thông tin lô đất, lô rừng và đánh giá nguy cơ không đáp ứng EUDR qua cổng thông tin của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm.
Minh bạch phải là chuỗi bằng chứng, không phải một chứng chỉ
Sai lầm dễ mắc là xem chứng chỉ riêng lẻ như tấm vé đủ để thông quan. Trong thực tế, người mua cần lần theo mối liên hệ từ nguyên liệu đầu vào đến lô sản xuất và sản phẩm hoàn thiện; dữ liệu rời rạc hoặc không khớp làm suy yếu cả hồ sơ tuân thủ lẫn niềm tin thương mại. Vì vậy, chuẩn hóa chuỗi cung ứng gỗ cần bắt đầu từ quy trình thu mua và cách lưu trữ dữ liệu, chứ không chỉ từ khâu chuẩn bị hồ sơ xuất khẩu.
Tại hội thảo ở Thành phố Hồ Chí Minh chiều 12/11 về sự sẵn sàng của ngành gỗ và nội thất, các nội dung trọng tâm gồm bản đồ rừng, dữ liệu tọa độ, truy xuất nguồn gốc và chứng minh tính hợp pháp của nguyên liệu. Công cụ bản đồ và tọa độ lô đất hỗ trợ doanh nghiệp đối chiếu nguồn nguyên liệu; nhưng dữ liệu đất đai, địa chính, rừng và vùng trồng còn phân tán, trong khi doanh nghiệp nhỏ và chủ rừng thường hạn chế về kỹ thuật, nhân lực và nguồn lực.
Minh bạch vì thế vừa là nghĩa vụ, vừa là lợi thế chào hàng: nó giảm rủi ro cho người mua và củng cố vị thế đàm phán của doanh nghiệp. Muốn biến dữ liệu thành năng lực thật, doanh nghiệp cần phân công rõ trách nhiệm giữa thu mua, sản xuất và chất lượng, đồng thời kiểm tra tính nhất quán của hồ sơ trước khi nhận đơn hàng.
Đổi mới thiết kế để cạnh tranh ngoài giá
Minh bạch nguyên liệu là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để tạo sức hút. Nếu nội thất Việt Nam tiếp tục dựa chủ yếu vào năng lực gia công và giá chào, doanh nghiệp sẽ khó giữ khách hàng khi đối thủ cũng đáp ứng được chất lượng sản xuất. Thị trường Mỹ đòi hỏi khác biệt rộng hơn: thiết kế phù hợp xu hướng, chất lượng ổn định, giao hàng đúng nhịp và dịch vụ đáng tin cậy.
Giá cạnh tranh có thể mở cánh cửa đầu tiên, nhưng hợp tác lâu dài còn phụ thuộc vào thiết kế, chất lượng, tốc độ giao hàng và dịch vụ. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp xác định phân khúc khách hàng trước khi chọn sản phẩm, đầu tư thiết kế và phát triển thương hiệu riêng thay vì chạy theo đơn hàng chỉ dựa trên giá. Quản trị tốt cũng giúp lời hứa về chất lượng và tiến độ được thực hiện nhất quán.
Ngày 12/11, hội thảo chuyên đề tại Thành phố Hồ Chí Minh đặt EUDR bên cạnh xu hướng thiết kế và chiến lược đón đầu, phản ánh đúng hai mặt của bài toán xuất khẩu: chứng minh sản phẩm đến từ đâu và làm rõ vì sao người mua nên chọn sản phẩm đó. Doanh nghiệp nào chỉ giải quyết vế tuân thủ sẽ có hồ sơ tốt hơn, nhưng chưa chắc có đề nghị đủ khác biệt để giành đơn hàng.
Kết nối thị trường phải đi cùng năng lực đáp ứng
Chuẩn bị cho mùa xuất khẩu không thể dừng ở việc cập nhật quy định; doanh nghiệp cần gặp đúng người mua và kiểm chứng năng lực cung ứng bằng sản phẩm, dữ liệu và kế hoạch giao hàng cụ thể. Các hoạt động Preshow hỗ trợ cập nhật yêu cầu thị trường, chọn sản phẩm trưng bày và chuẩn bị nguồn lực; chương trình kết nối giao thương thu hút khoảng 30 nhà mua hàng trong lĩnh vực nội, ngoại thất.
HawaExpo 2027 dự kiến diễn ra từ ngày 3 đến 6/3/2027 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn, với hơn 500 nhà triển lãm, 2.700 gian hàng và 20.000 nhà mua hàng từ 100 quốc gia, vùng lãnh thổ. Đây là cơ hội đáng kể, nhưng quy mô hội chợ tự nó không bảo đảm đơn hàng: doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ nguồn gốc, mẫu mã phù hợp và khả năng giao hàng trước khi bước vào cuộc gặp.
Kết luận cần rõ ràng: truy xuất gỗ EUDR và đổi mới sản phẩm là hai ưu tiên song hành. Một bên giúp doanh nghiệp chứng minh độ tin cậy của nguyên liệu; bên kia tạo lý do để người mua chọn hàng Việt thay vì chỉ so giá. Ai đầu tư sớm vào dữ liệu, quản trị và thiết kế sẽ có vị thế tốt hơn để chuyển yêu cầu tiêu chuẩn thành lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu đồ gỗ.
