Gỗ trong bức tranh xuất khẩu gần 50 tỷ USD: vì sao đáng chú ý?
Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam là một nhóm hàng thuộc lĩnh vực lâm sản nằm trong bức tranh chung xuất khẩu nông lâm thủy sản, thể hiện khả năng cung ứng nguyên liệu và sản phẩm chế biến cho nhiều thị trường lớn, đồng thời phản ánh mức độ tham gia của Việt Nam vào chuỗi giá trị gỗ toàn cầu và sức cạnh tranh của doanh nghiệp lâm nghiệp trong nước. Điều làm ngành gỗ đáng chú ý hiện nay không phải là những con số riêng lẻ, mà là cách nó cùng các nhóm hàng khác kéo tổng kim ngạch nông lâm thủy sản tiến gần mốc gần 50 tỷ USD trong 8 tháng. Khi xuất khẩu nông lâm thủy sản tăng 3,6% so với cùng kỳ, ngành gỗ không chỉ đi theo xu hướng chung mà còn đóng góp ổn định, cho thấy đây là một trụ cột của tăng trưởng xuất khẩu, chứ không còn là “vai phụ” trong cơ cấu nông nghiệp.
Kim ngạch gỗ sản phẩm: tăng trưởng ổn định giữa cạnh tranh
Điểm quan trọng của xuất khẩu gỗ Việt Nam hiện nay là tăng trưởng ổn định, thay vì tăng nóng rồi chững lại. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu lâm sản trong 8 tháng đạt 12,57 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ; riêng gỗ và sản phẩm gỗ đạt 11,69 tỷ USD, tăng 5%. Đây là mức tăng không bùng nổ nhưng đáng giá, bởi nó diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt trên thị trường gỗ toàn cầu và nhiều nước nhập khẩu siết chặt tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc. Sự tăng trưởng này cho thấy kim ngạch gỗ sản phẩm đang dựa trên năng lực chế biến và tổ chức chuỗi, hơn là chỉ mở rộng về sản lượng. Nếu các ngành khác như rau quả, thủy sản có mức tăng ấn tượng, thì gỗ lại ghi điểm ở sự bền vững – một lợi thế dài hạn khi thị trường ngày càng ưu tiên tiêu chuẩn xanh và trách nhiệm môi trường.
Thị trường chính của xuất khẩu gỗ Việt Nam: lợi thế và rủi ro
Cơ cấu thị trường là yếu tố giải thích vì sao tăng trưởng xuất khẩu gỗ có thể duy trì ổn định. Mỹ hiện là thị trường tiêu thụ gỗ và sản phẩm gỗ lớn nhất của Việt Nam, chiếm 49,9% kim ngạch; Trung Quốc và Nhật Bản lần lượt chiếm 15% và 12,4%. Việc tập trung vào ba thị trường lớn giúp doanh nghiệp gỗ tận dụng các hiệp định thương mại và nhu cầu tiêu dùng cao, nhưng đồng thời tạo ra rủi ro nếu bất kỳ thị trường nào thay đổi chính sách về chống phá rừng, phát thải hay truy xuất nguồn gốc. Bài toán của xuất khẩu gỗ Việt Nam không còn chỉ là giữ thị phần hiện tại, mà là đa dạng hóa thị trường và tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu để giảm phụ thuộc. Trong bối cảnh nông lâm thủy sản hướng mạnh vào châu Á, châu Mỹ và châu Âu, ngành gỗ cần bám sát xu hướng này để mở rộng dư địa tăng trưởng xuất khẩu gỗ, thay vì hài lòng với vài thị trường truyền thống.
Động lực tăng trưởng: từ yêu cầu thị trường đến tổ chức chuỗi giá trị
Nếu chỉ nhìn kim ngạch, khó thấy hết động lực thực sự của ngành gỗ. Điểm quan trọng nằm ở cách ngành nông nghiệp đang định hướng: lấy nhu cầu thị trường làm căn cứ tổ chức lại sản xuất, chuyển từ tăng sản lượng sang tăng chất lượng và giá trị gia tăng. Với xuất khẩu gỗ Việt Nam, điều này có nghĩa là phải xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng năng lực chế biến, logistics và truy xuất nguồn gốc, đồng thời phát triển các sản phẩm gỗ có thương hiệu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh doanh nghiệp là trung tâm tổ chức thị trường và liên kết chuỗi, còn Nhà nước kiến tạo thể chế, gỡ điểm nghẽn. Nếu ngành gỗ tận dụng được định hướng này – tăng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu, đáp ứng tốt tiêu chuẩn xanh – thì tăng trưởng xuất khẩu gỗ sẽ không chỉ là vài phần trăm mỗi năm, mà là bước nhảy về vị thế trong chuỗi giá trị gỗ toàn cầu.
Kết luận: ngành gỗ cần bước chuyển chiến lược, không chỉ thêm đơn hàng
Nhìn vào các con số, có thể thấy ngành gỗ đang góp phần rõ rệt vào bức tranh xuất khẩu nông lâm thủy sản gần 50 tỷ USD, với mức tăng 5% về giá trị gỗ và sản phẩm gỗ. Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu gỗ sẽ khó bền vững nếu ngành chỉ tập trung tăng đơn hàng mà không củng cố nền tảng cạnh tranh dài hạn. Thách thức về chống phá rừng, phát thải, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh là lời nhắc rằng chiến lược phải dịch chuyển sang chất lượng, thương hiệu và đa dạng hóa thị trường. Ngành gỗ Việt Nam đang có vị thế tốt với các thị trường chính như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản; câu hỏi không còn là “có tăng trưởng hay không”, mà là “có dám đầu tư cho bước nhảy chiến lược hay không”. Câu trả lời sẽ quyết định liệu kim ngạch gỗ sản phẩm có thể tiếp tục là động lực tăng trưởng cho nông nghiệp trong những năm tới.
