“Thói quen tốt” hay liều thuốc độc chậm?
Thói quen hại sức khỏe là những hành vi được lặp lại hàng ngày, có thể được ngụy trang dưới vỏ bọc chăm chỉ, đẹp dáng hay tăng tương tác mạng xã hội, nhưng âm thầm phá hủy cơ quan nội tạng, làm rối loạn điện giải máu và đẩy người trẻ đến các bệnh nguy hiểm như ung thư gan hoặc ngừng tim sớm hơn họ tưởng. Chủ điểm của bài viết này không phải là liệt kê rủi ro một cách khô khan, mà là chỉ thẳng vào những thói quen tưởng tốt nhưng cực độc đang được bình thường hóa. Cái giá không đo bằng số giờ tăng ca hay lượng người xem, mà đo bằng những cái chết ở tuổi 24, 28 – ở giai đoạn cuộc đời đáng lẽ mới bắt đầu.
Vương Á Sơn: từ mệt mỏi kéo dài đến ung thư gan giai đoạn cuối
Ở tuổi 28, Vương Á Sơn – nữ biên tập viên tại Hàng Châu – qua đời vì ung thư gan sau chuỗi ngày tăng ca, thức khuya và ăn uống thất thường. Điều khiến bác sĩ tiếc nuối là thói quen cô vẫn làm mỗi ngày, tưởng tốt cho sự nghiệp nhưng lại cực hại cho lá gan và hệ miễn dịch. Cơ thể cô liên tục phát tín hiệu: mệt mỏi dai dẳng, sụt cân, sau đó là đau bụng dữ dội và suy kiệt toàn thân, nhưng tất cả bị quy về “quá tải công việc”. Câu nói “Chỉ mất 4 bước từ mệt mỏi đến ung thư gan và tôi chính là ví dụ điển hình” không chỉ là lời than thở, mà là sơ đồ sụp đổ của một lá gan: mệt mỏi kéo dài, suy giảm miễn dịch, xơ hóa gan, xơ gan rồi ung thư gan. Nguy hiểm hơn, cô mang sẵn viêm gan B mạn tính – yếu tố nền mà 70–75% bệnh nhân ung thư gan nguyên phát tại Trung Quốc đều có, theo bác sĩ Đồ Kiến Quốc.
Thói quen thức khuya kéo dài – được xem là bình thường trong giới sáng tạo nội dung – thực tế là đòn tấn công trực diện vào gan và toàn bộ hệ thống nội tiết. Khi người bệnh viêm gan B làm việc quá sức, bỏ tái khám, không xét nghiệm tải lượng virus, lá gan bị tổn thương âm thầm; tới lúc đau bụng dữ dội, sụt cân nhanh, cơ thể suy kiệt thì đã là giai đoạn muộn. Việc không tái khám định kỳ khiến gan bị phá hủy mà người bệnh không hay biết, và nhiều trường hợp như Vương Á Sơn chỉ nhận được chẩn đoán ung thư gan giai đoạn cuối, khi cơ hội đảo ngược gần như không còn. Những dấu hiệu bệnh nguy hiểm như mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân, chán ăn, sụt cân, đau tức hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt hay bụng trướng phải được xem là “lệnh dừng”, không phải là lời nhắc nhẹ.
Yingying: hào quang mukbang và rối loạn điện giải máu dẫn tới ngừng tim
Nữ streamer mukbang Yingying, tên thật Chen Ziyi, qua đời ở tuổi 24 sau thời gian dài gặp vấn đề sức khỏe liên quan hạ kali máu và thói quen ăn uống vô độ. Hình ảnh trên màn hình là một cô gái khỏe khoắn, ăn khẩu phần khổng lồ nhưng vẫn giữ vóc dáng mảnh mai, còn phía sau là chuỗi ngày ăn uống mất kiểm soát, nôn ói và thiếu ngủ để kịp lịch đăng video. Nhiều lần nhập viện vì hạ kali máu nghiêm trọng cho thấy cơ thể cô đã rơi vào rối loạn điện giải máu kéo dài, nhưng áp lực tương tác và lo lắng ngoại hình đã biến bệnh lý thành một phần “lịch trình công việc”. Tình trạng rối loạn điện giải được cho là đã dẫn đến ngừng tim – cái kết đột ngột sau những video triệu view. Đây không phải là trường hợp cá biệt, mà là mặt trái của trào lưu mukbang có nguy cơ gây rối loạn ăn uống, tăng cân, béo phì theo các nghiên cứu được công bố trên trang NIH.
Điều đáng sợ ở những thói quen này là chúng được tán thưởng: ăn càng nhiều càng được khen “khỏe”, vóc dáng càng gầy giữa những mâm đồ ăn khổng lồ càng được tung hô. Yingying từng chia sẻ về việc ăn uống vô độ rồi nôn mửa kéo dài từ thời trung học, bắt nguồn từ lo lắng ngoại hình tuổi vị thành niên – một dạng hành vi tiệm cận rối loạn ăn uống. Khi những biểu hiện như ăn uống mất kiểm soát, nôn ói kéo dài, thay đổi cân nặng bất thường hay kiệt sức xuất hiện, đó không còn là “cá tính”, mà là dấu hiệu bệnh nguy hiểm cần được khám và điều trị. Việc xem nhẹ chúng, hoặc biến chúng thành nội dung giải trí, đã biến rối loạn điện giải máu và hạ kali máu thành quả bom sinh học trong cơ thể người trẻ, sẵn sàng kích hoạt ngừng tim bất cứ lúc nào.
Những tín hiệu cơ thể bị bỏ qua: khi mệt mỏi không còn là chuyện bình thường
Điểm chung trong hai câu chuyện là sự bình thường hóa các tín hiệu cảnh báo. Vương Á Sơn coi mệt mỏi dai dẳng, sụt cân và những đêm thức trắng là “phí phải trả” cho sự nghiệp. Yingying xem những lần nhập viện vì hạ kali máu như một phần nghề nghiệp, tiếp tục ăn uống vô độ và thức khuya để giữ lượng tương tác. Khi xã hội ca ngợi làm việc kiệt sức, “chạy deadline” xuyên đêm hay ăn uống cực đoan như biểu tượng nỗ lực, người trẻ dễ xem nhẹ các dấu hiệu bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân, chán ăn, sụt cân nhanh, đau tức hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt hoặc bụng trướng là các tín hiệu cơ thể đang cầu cứu – đặc biệt với người mang virus viêm gan B hoặc có rối loạn ăn uống.
Việc không tái khám định kỳ đối với bệnh nền như viêm gan B khiến gan bị tổn thương nghiêm trọng mà người bệnh không biết; tới khi phát hiện ra thì thường đã quá muộn. Sự bận rộn hay chủ quan hôm nay có thể phải trả giá bằng cả cuộc sống ngày mai, khi lá gan lặng lẽ gục ngã dưới áp lực của viêm gan B và lối sống kiệt sức. Ở chiều ngược lại, rối loạn điện giải máu do hạ kali kéo dài lại thường bị che giấu dưới vỏ bọc “giữ dáng”, “ăn show”, khiến các hành vi như nôn mửa chủ ý, dùng đồ ăn để gây sốc trở thành nội dung giải trí. Đó là lý do các thói quen tưởng tốt – làm nhiều hơn, ăn nhiều hơn, đẹp hơn – thực tế đang kéo người trẻ rời xa sức khỏe bền vững, tiến gần hơn tới các biến cố tử vong bất ngờ.
Đảo ngược đường đi tới ung thư gan và ngừng tim: thay đổi thói quen ngay hôm nay
Nếu nhìn thẳng vào các câu chuyện đau lòng, thông điệp rất rõ ràng: phòng chống ung thư gan và biến chứng rối loạn điện giải máu không phải là chuyện của “người khác”, mà bắt đầu từ việc sửa lại những thói quen hàng ngày. Với người mang virus viêm gan B, cần xét nghiệm tải lượng virus, siêu âm gan định kỳ 3–6 tháng một lần và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Đồng thời, phải chấm dứt thói quen tàn phá gan như thức khuya sau 23 giờ, lạm dụng rượu bia, ăn đồ mốc, chiên dầu mỡ hay tự ý dùng thuốc bừa bãi. Ngủ đủ, ăn uống cân bằng, kiểm soát căng thẳng không phải khẩu hiệu, mà là hàng rào bảo vệ gan trước tiến trình xơ hóa và ung thư.
Ở khía cạnh ăn uống và hình ảnh cơ thể, cần dũng cảm đặt câu hỏi: những thói quen trên mạng xã hội có đang đẩy mình tới rối loạn ăn uống và rối loạn điện giải máu không? Khi xuất hiện hạ kali máu, nôn ói kéo dài, kiệt sức hoặc thay đổi cân nặng bất thường, phải dừng ngay các thử thách ăn uống cực đoan, đi khám để được điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung điện giải và hỗ trợ tâm lý nếu có ám ảnh ngoại hình. Những nội dung mukbang hay lối sống “cày view” không đáng để đánh đổi bằng ngừng tim ở tuổi 24 hay ung thư gan ở tuổi 28. Kết luận không hề lãng mạn: cơ thể luôn cảnh báo trước khi gục ngã; vấn đề là chúng ta có chịu nghe hay tiếp tục coi các tín hiệu đó là “giá phải trả” cho thành công.
