Lý do số 1: Hãy bắt đầu bằng chi phí nuôi xe hàng tháng, không phải giá niêm yết
Chi phí sở hữu ô tô là tổng hợp của giá mua ban đầu, chi phí tài chính, bảo dưỡng ô tô định kỳ, bảo hiểm, nhiên liệu, gửi xe, phí cầu đường và những khoản chi phí ẩn xe phát sinh không đều, nên nếu chỉ nhìn vào giá niêm yết và tiền trả góp hàng tháng, bạn rất dễ đánh giá thấp áp lực tài chính thực tế. Gợi ý thẳng thắn cho phần lớn người mua lần đầu: lựa chọn an toàn nhất là chỉ mua ô tô khi tổng chi phí nuôi xe hàng tháng chiếm dưới một phần ba thu nhập ổn định của gia đình. Cách tiếp cận này giúp bạn vừa đáp ứng nhu cầu đi lại, vừa không phải “thắt lưng buộc bụng” hay bán xe trong tiếc nuối khi chi phí thực tế ô tô đội lên. Nhiều người giống anh Nguyễn Minh Khang chỉ tính tiền trả trước và trả góp, đến khi làm thủ tục mới giật mình vì lệ phí trước bạ, biển số, bảo hiểm và các phí lăn bánh khác. Một chủ xe khác sau khi vay mua ô tô chia sẻ chiếc xe ngốn khoảng 17 – 18 triệu đồng mỗi tháng cho tiền trả ngân hàng, xăng, gửi xe, bảo dưỡng và bảo hiểm, trong khi thu nhập khoảng 32 triệu đồng, khiến cả gia đình phải cắt giảm hầu hết khoản vui chơi và mua sắm. Những câu chuyện này cho thấy nếu không lập kế hoạch tài chính xe ngay từ đầu, ô tô rất dễ trở thành gánh nặng thay vì nâng chất lượng sống.
Nhóm 1: Chi phí “đưa xe lăn bánh” và nghĩa vụ vay – khoản phải tính trước khi ký
Về tài chính cá nhân, lựa chọn tốt nhất cho người mua lần đầu là lập bảng chi tiết toàn bộ chi phí từ lúc đặt bút ký đến khi xe chính thức lăn bánh. Trước hết, bạn cần cộng đầy đủ lệ phí trước bạ, phí đăng ký, cấp biển số, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc, phí sử dụng đường bộ và các khoản liên quan kiểm định. Đây là những phần nhiều người bỏ quên vì chỉ tập trung vào giá sau ưu đãi. Chuyên gia khuyên nên yêu cầu đại lý tách riêng từng mục trong báo giá: giá xe, chương trình hỗ trợ, chi phí lăn bánh và các khoản tự nguyện như bảo hiểm vật chất hoặc gói chăm sóc xe, để biết chính xác số tiền phải chuẩn bị. Nếu mua trả góp, hãy tính riêng tiền trả trước, phần gốc và lãi hằng tháng, rồi đặt cạnh số tiền còn lại sau khi trừ chi phí sinh hoạt, thay vì chỉ so với tổng thu nhập. Quan trọng nhất là xác định đúng số tiền cần vay và khả năng trả nợ mỗi tháng nằm trong vùng bạn chịu được áp lực lâu dài.
Nhóm 2: Bảo dưỡng ô tô định kỳ và các khoản hao mòn dễ bị quên
Sau khi xe về nhà, chi phí bảo dưỡng ô tô định kỳ là khoản bạn không thể né. Người dùng phải bảo dưỡng theo khuyến cáo nhà sản xuất, với các hạng mục như dầu động cơ, lọc dầu, lọc gió, lốp, ắc quy và bộ phận hao mòn lần lượt phát sinh chi phí theo thời gian. Bên cạnh đó là vệ sinh hệ thống phanh, kiểm tra má phanh, dầu phanh, nước làm mát… – nếu bỏ qua, bạn sẽ phải trả giá bằng những lần sửa chữa lớn bất ngờ. Điểm nguy hiểm của nhóm này là nhiều hạng mục không phát sinh hàng tháng nên hay bị liệt vào “không đáng kể”. Một chuyên gia kế toán gợi ý chia chi phí thành bốn nhóm: mua và đưa xe vào sử dụng; khoản vay nếu có; chi phí dùng thường xuyên như nhiên liệu, gửi xe, phí cầu đường; và chi phí không thường xuyên như bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế bộ phận hao mòn. Bà nhấn mạnh: “Nhóm chi phí không thường xuyên dễ bị bỏ quên vì không phải tháng nào cũng phát sinh. Nhưng nếu không có khoản dự phòng, khi xe cần sửa chữa hoặc bảo dưỡng lớn, gia đình có thể phải lấy tiền từ những khoản chi tiêu khác”.
Nhóm 3: Nhiên liệu, gửi xe, phí đường – phần chiếm tỉ trọng lớn trong chi phí thực tế ô tô
Đây là nhóm quyết định chi phí nuôi xe hàng tháng của bạn cao hay thấp. Nhiều người mua lần đầu nghĩ mỗi tháng chủ yếu tốn tiền xăng, nhưng sau khi nhận xe mới thấy còn tiền gửi xe ở nhà, chỗ làm, đi đâu cũng có thể phát sinh phí đỗ xe, chưa kể phí cầu đường trên những tuyến thường xuyên đi. Chủ một chiếc xe vay mua thừa nhận chi phí xăng, gửi xe, bảo dưỡng, bảo hiểm cộng với tiền trả ngân hàng chiếm một phần đáng kể trong thu nhập gia đình. Nếu sống ở chung cư, phí gửi xe cố định hàng tháng là khoản phải tính ngay từ đầu; nơi làm việc không có chỗ đỗ miễn phí thì chi phí này nhân đôi. Ngoài ra, khi đi làm, đi mua sắm hay du lịch, bạn tiếp tục trả phí cầu đường, bãi đỗ, nên tổng chi phụ thuộc rất nhiều vào quãng đường và tần suất sử dụng. Vì vậy, khi lập kế hoạch tài chính xe, hãy ước lượng số km chạy mỗi tháng và giá nhiên liệu trung bình để ra con số tương đối, rồi cộng thêm một phần an toàn cho phí gửi và phí đường.
Cách ước tính chi phí nuôi xe hàng tháng và chọn giữa mua mới, mua cũ, thuê hay đi xe công ty
Để lập kế hoạch tài chính xe chính xác, cách hiệu quả nhất là gom bốn nhóm chi phí vào một bảng: 1) mua và lăn bánh; 2) khoản vay nếu có; 3) chi phí thường xuyên (nhiên liệu, gửi xe, phí cầu đường); 4) chi phí không thường xuyên (bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế bộ phận hao mòn). Từ đó bạn chia bình quân theo tháng để biết chi phí nuôi xe hàng tháng thực sự là bao nhiêu và so với thu nhập còn lại. Khi đã có con số này, hãy so sánh với các lựa chọn khác: nếu công việc cần dùng xe hàng ngày hoặc phục vụ gia đình nhiều, mua xe (mới hoặc cũ) sẽ hợp lý hơn thuê dài hạn. Ngược lại, nếu cả năm dùng xe đếm trên đầu ngón tay, nhiều người cho rằng đi thuê khi cần rẻ hơn rất nhiều so với việc mỗi tháng mất tới khoảng một nửa thu nhập cho một chiếc xe gần như đắp chiếu. Trường hợp công ty có đội xe hoặc hỗ trợ xe chung, tham gia sử dụng xe công ty có thể là “top pick” về tài chính: bạn vẫn có phương tiện khi cần mà không phải gánh khoản bảo hiểm, đăng kiểm, gửi xe và bảo dưỡng định kỳ vốn là phần nặng ký trong chi phí thực tế ô tô.
Buy if / Skip if
- Buy the ô tô riêng nếu sau khi tính đủ chi phí nuôi xe hàng tháng (gồm xăng, gửi, bảo dưỡng, bảo hiểm và trả nợ nếu có) bạn vẫn còn ít nhất hai phần ba thu nhập cho sinh hoạt gia đình.
- Skip the ô tô riêng nếu bạn chưa lập bảng chi tiết bốn nhóm chi phí: mua và lăn bánh, khoản vay, chi phí sử dụng thường xuyên, chi phí không thường xuyên.
- Buy the ô tô mới nếu bạn cần đi lại hàng ngày, chở gia đình thường xuyên và không muốn đối mặt rủi ro sửa chữa lớn bất ngờ của xe đã qua sử dụng.
- Skip the ô tô mới nếu tần suất sử dụng thấp và công việc cho phép dùng xe công ty hoặc thuê xe theo chuyến khi cần.
- Buy the ô tô đã qua sử dụng nếu bạn hiểu về kỹ thuật, chấp nhận chi phí bảo dưỡng cao hơn nhưng muốn giảm gánh nặng vay và phí lăn bánh ban đầu.
- Skip the ô tô đã qua sử dụng nếu bạn không rành kiểm tra xe, vì một số ý kiến cho rằng tiền sửa có thể gấp đôi tiền xe nếu gặp xe kém chất lượng.
- Buy the thuê xe dài hạn hoặc đi xe công ty nếu mục tiêu của bạn là tối ưu tài chính, không muốn chi cho bảo hiểm, đăng kiểm, gửi xe và bảo dưỡng định kỳ.
- Skip the thuê xe dài hạn nếu bạn thường xuyên cần xe đột xuất, đi xa, chở người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, việc chủ động xe riêng mang lại giá trị hơn khoản tiền tiết kiệm được.
