Mốc vận hành đã gần, sau nhiều lần lỡ hẹn
Dự án chống ngập do triều TP.HCM là hệ thống công trình thủy lợi gồm các cống lớn, cống nhỏ, đê bao và thiết bị điều khiển, được thiết kế để ngăn triều xâm nhập và hỗ trợ tiêu nước trong khu vực đô thị được bảo vệ. Khởi công năm 2016, công trình gần 10 năm vướng đình trệ, nhưng nay đã vào giai đoạn hoàn thiện: các hạng mục chính đạt tiến độ 94–100%, sau khi dự án được tái khởi động vào tháng 2/2026 khi các vướng mắc dần được tháo gỡ. Đây là bước tiến đáng kể, song người dân có lý do để chờ kết quả thực tế hơn là thêm một lời hứa. Trungnam Group dự kiến vận hành thử đồng bộ hệ thống vào ngày 25/11, rồi đưa sáu cống vào vận hành từ ngày 30/11/2026. Công trình được kỳ vọng phục vụ vùng đô thị khoảng 570 km², với khoảng 6,5 triệu dân.

Vận hành thử là phép thử kỹ thuật, chưa phải lời cam kết hết ngập
Đợt thử ngày 25/11 dự kiến diễn ra từ 11 giờ đến 14 giờ tại trung tâm cống Mương Chuối; các kỹ sư sẽ kiểm tra sự phối hợp của hệ thống, vận hành cửa van và quan sát mực nước trong, ngoài cống. Thời điểm thử được chọn vào đợt triều cường cuối năm, khi mực nước được dự báo đạt mức cao nhất trong năm tại TP.HCM. Đây là bài kiểm tra cần thiết, nhưng không nên đánh đồng cửa van hoạt động với mọi điểm ngập sẽ biến mất. Cống đóng khi triều bên ngoài dâng, rồi mở khi mực nước phía ngoài thấp hơn để nước bên trong thoát ra. Cơ chế ấy giúp hạn chế triều cản đường thoát nước mưa, chứ không tự xử lý được mọi nguyên nhân gây ngập. Trong thời gian thử nghiệm, chủ đầu tư cũng lưu ý có thể phát sinh tác động nhất định đối với các hộ dân sống gần cống.
Sau buổi thử, chủ đầu tư dự kiến tổ chức cho người dân tham quan từ ngày 26 đến 28/11; ngày 29 và 30/11 sẽ diễn tập vận hành và phối hợp xử lý tình huống trước kế hoạch khánh thành trong tháng 12. Công trình dự kiến được bảo hành 5 năm sau khi đưa vào vận hành. Những mốc này đáng theo dõi, nhưng tiêu chí quan trọng hơn vẫn là hệ thống có vận hành an toàn, đúng quy trình trong điều kiện thủy văn thực tế hay không.

Cống Mương Chuối là đầu mối nổi bật của hệ thống
Trong sáu cống lớn, Mương Chuối là công trình có quy mô lớn nhất, gồm tòa nhà điều hành, khu quản lý, nhà kho, sân bãi cùng hệ thống kè và cảnh quan. Trung tâm điều hành dự án cũng đặt tại đây; việc vận hành thử ngày 25/11 sẽ được tổ chức từ phòng hội thảo và nhà quản lý của cống. Vị trí này không chỉ khiến Mương Chuối trở thành điểm nhấn về quy mô, mà còn đặt nơi điều phối hoạt động của cả hệ thống tại một đầu mối dễ nhận diện. Dự án có sáu cống lớn tại Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định, khẩu độ 40–160 m; bên cạnh đó là hai cống nhỏ Cầu Kinh, Bà Bướm, hệ thống đê bao, kè ven sông và 43 cống kiểm soát triều nhỏ. Quy mô ấy chỉ phát huy giá trị khi các hạng mục kết nối và phối hợp nhịp nhàng.

Muốn giảm ngập, phải xử lý được nước ở phía trong
Điều kiện quyết định hiệu quả không chỉ nằm ở khả năng chặn triều, mà còn ở việc nước mưa bên trong khu vực được thu gom và tiêu thoát nhanh đến đâu. Ngập có thể tiếp tục xảy ra khi mưa vượt năng lực cống, kênh rạch bị thu hẹp hoặc bồi lắng, nền đất thấp hay sụt lún, đô thị hóa làm tăng áp lực lên hạ tầng; nước từ thượng nguồn cũng là một yếu tố. Đặc biệt, nếu mưa lớn trùng lúc triều cao, cửa van phải đóng để ngăn nước bên ngoài, khiến lượng nước phát sinh bên trong cần được xử lý bằng cống thoát nước, kênh dẫn, hồ điều tiết hoặc bơm. Vì vậy, kỳ vọng hợp lý là dự án có thể giảm ngập triều TP.HCM và cải thiện điều kiện tiêu thoát trong phạm vi thiết kế, không phải xóa bỏ mọi dạng ngập. Thành phố cần đánh giá kết quả sau vận hành và tiếp tục đầu tư đồng bộ hệ thống thoát nước; nếu thiếu phần việc ấy, sáu cống sẽ chỉ giải quyết được một nửa bài toán.






