Tuổi 80, 90 và sức sống bền bỉ của nhạc cách mạng Việt Nam
Những nhạc sĩ tuổi 80 là thế hệ hiếm hoi vẫn miệt mài sáng tác trong khi đã ngoài bát tuần, tiếp tục nuôi dưỡng dòng nhạc cách mạng Việt Nam và giai điệu quê hương bằng ký ức chiến tranh, chất liệu dân ca và tình yêu lớn dành cho Tổ quốc, nhân dân, như một mạch nguồn tinh thần không chịu già đi theo năm tháng. Đó không chỉ là câu chuyện sức khỏe hay đam mê cá nhân, mà là lời khẳng định rằng di sản âm nhạc truyền thống chỉ sống lâu khi người nghệ sĩ coi sáng tác là trách nhiệm với lịch sử. Nhìn vào hành trình của họ, chúng ta buộc phải tự hỏi: thế hệ hôm nay có đủ kiên nhẫn và lòng trung thành với âm nhạc, với đất nước, như những người già vẫn ngồi bên cây đàn mỗi ngày?
Nguyễn Sĩ Hùng: Từ chiến sĩ đặc công đến người viết giai điệu quê hương Tây Nguyên
Sinh năm 1946, nhập ngũ năm 1967, từng tham gia các chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh, Đường 9 - Nam Lào, chiến trường Trị Thiên và bảo vệ Thành cổ Quảng Trị 1972, Nguyễn Sĩ Hùng bước vào âm nhạc từ trong khói lửa. Thoát ra khỏi chiến tranh, ông không chọn ồn ào đô thị mà gắn mình với không gian đại ngàn Đắk Lắk, học sáng tác ở Huế rồi trở về đoàn Ca múa, viết bằng hơi thở lễ hội và nhịp sống Ê Đê, Gia Rai, Xơ Đăng, M’Nông. Ca khúc “Cánh cò trên cao nguyên” năm 1982 đã đủ để ông “nổi danh” trong giới nhạc sĩ nổi tiếng Việt Nam, nhưng điều đáng nói hơn là ở tuổi 80 ông vẫn quả quyết: còn khỏe ngày nào còn viết những giai điệu đẹp nhất cho quê hương, đất nước. Đó là thái độ sáng tác của một người không chấp nhận nghỉ hưu với Tổ quốc.
Doãn Nho: Ký ức người lính và 70 năm tuổi Đảng hóa thành giai điệu Tổ quốc
Ở tuổi 93, ký ức năm 1945 của Doãn Nho vẫn “như vết mực đỏ đã thấm sâu vào máu thịt, không thể nào quên được”. Cậu bé 12 tuổi làng Cót từng làm liên lạc cho Đoàn Thanh niên Cứu quốc, chứng kiến không khí khởi nghĩa và ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, đã mang theo những trải nghiệm sinh tử ấy vào suốt đường đời. Từ đó, người lính 17 tuổi nhập Trường Sĩ quan Lục quân, rồi thành nhạc sĩ chuyên nghiệp, dâng hiến cho đời những giai điệu bất tử như “Tiến bước dưới quân kỳ”, “Chiếc khăn piêu”, “Năm anh em trên một chiếc xe tăng”. Đáng chú ý, ông tự xem dân ca là “đất mẹ” âm nhạc: mỗi lần viết về vùng đất nào, lại đi tìm dân ca vùng ấy để làm chất liệu. Ở Doãn Nho, nhạc cách mạng Việt Nam không phải khẩu hiệu, mà là ký ức sống kết hợp với di sản âm nhạc truyền thống.
Di sản âm nhạc truyền thống và câu hỏi cho thế hệ sau
Nguyễn Sĩ Hùng và Doãn Nho thuộc lớp nhạc sĩ nổi tiếng Việt Nam không chỉ đi qua chiến tranh, mà còn đi qua thời kỳ vàng son của dân ca và sân khấu truyền thống. Một người từ Nghệ An, học ở Huế rồi trọn đời gắn với âm nhạc dân gian Tây Nguyên; một người từ làng Cót, bước từ đội trống thiếu nhi Ba Đình vào quân ngũ, tìm đến chèo và dân ca mọi miền. Họ gặp nhau ở niềm tin rằng chất liệu dân gian là gốc rễ nuôi dưỡng mọi giai điệu Tổ quốc. Câu hỏi đặt ra: nếu lớp trẻ chỉ say mê xu hướng toàn cầu mà bỏ quên dân ca, liệu nhạc cách mạng Việt Nam và những bản sáng tác giai điệu quê hương còn giữ được linh hồn? Di sản âm nhạc truyền thống sẽ phai nhạt hay được viết tiếp, nằm ở lựa chọn rất cụ thể của từng người cầm bút hôm nay.
