Khi sự “vận hành bình thường” che lấp sức khỏe tâm thần đang kiệt quệ
Sức khỏe tâm thần là khả năng mỗi người cảm nhận, suy nghĩ và ứng phó với áp lực cuộc sống một cách linh hoạt, bao gồm giấc ngủ, cảm xúc, mức lo âu, niềm vui và chất lượng các mối quan hệ; việc vẫn đi làm, chăm con hay hoàn thành nghĩa vụ không đủ để khẳng định tâm trí đang ổn. Khả năng “vận hành bình thường” khiến nhiều người tưởng mình khỏe, trong khi bên trong là một hệ thống đã quá tải và sắp gãy. Các chuyên gia cảnh báo: có người vẫn đi làm bình thường nhưng cơ thể thường xuyên căng thẳng, mất ngủ, lo âu, buồn bã hoặc mất dần hứng thú với cuộc sống. Nói thẳng, việc bạn không gục ngã không có nghĩa bạn không đau. Nếu tiếp tục bỏ qua tín hiệu kiệt sức, hậu quả có thể là trầm cảm, lo âu tinh tế kéo dài hoặc ý nghĩ làm hại bản thân.
Những người “gánh nhiều vai” dễ âm thầm kiệt sức nhất
Mệt mỏi, bất an kéo dài dù vẫn đi làm, chăm con và hoàn thành mọi việc là tình trạng rất phổ biến ở những người gánh nhiều vai trò cùng lúc. Họ là những người mẹ vừa mưu sinh, vừa chăm con, vừa lo cho cha mẹ già; những người chăm sóc người thân bệnh nặng nhưng lại vô hình trong hệ thống chăm sóc, âm thầm chịu áp lực thể chất, tinh thần, tài chính. Khi toàn bộ sự chú ý chỉ dồn vào người được chăm sóc, người chăm sóc trở thành “máy chạy mãi” không ai kiểm tra. Họ chỉ được nghe những lời động viên chung chung, trong khi điều cần nhất là chia sẻ việc nhà, luân phiên trông người bệnh để có thời gian nghỉ, và được lắng nghe không phán xét. Nếu bạn ở trong nhóm này, việc coi căng thẳng, mất ngủ, buồn bã là “bình thường của thời hiện đại” chỉ khiến việc phát hiện và điều trị bệnh tâm thần bị trì hoãn.
Nhận diện những dấu hiệu trầm cảm và lo âu tinh tế dễ bị bỏ qua
Vấn đề nằm ở chỗ: nhiều khó khăn tâm lý không ồn ào, nên rất dễ bị xem nhẹ. Dấu hiệu trầm cảm không chỉ là buồn bã, không muốn giao tiếp; hậu quả nặng nề hơn với mất hứng thú với mọi chuyện, khó tập trung, cảm giác tuyệt vọng, rối loạn giấc ngủ, thay đổi ăn uống, mệt mỏi, thậm chí ý định tìm đến cái chết. Lo âu tinh tế cũng vậy: thường là mệt mỏi, bất an kéo dài, hồi hộp không rõ lý do, đau đầu, đau dạ dày thường xuyên nhưng khám không ra nguyên nhân, hoặc phải dựa vào rượu bia, chất kích thích để chịu đựng. Khi mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc buồn bã dai dẳng, thường xuyên mệt mỏi, mất hứng thú, khó tập trung, thu mình, hay dễ cáu gắt, hay khóc, đó không phải “tính xấu” mà là tín hiệu cơ thể và tâm trí đang cầu cứu.
Coping vs thriving: Bạn đang sống hay đang cố gắng tồn tại?
Nhiều người nhầm lẫn giữa “coping” (cố gắng đối phó) và “thriving” (thật sự phát triển) trong sức khỏe tâm thần. Coping là khi bạn vẫn đi làm, chăm con, trả hóa đơn, nhưng làm trong trạng thái mệt mỏi, vô vọng, không còn niềm vui. Thriving là khi nghĩa vụ được hoàn thành kèm theo cảm giác ý nghĩa, kết nối và năng lượng sống. Khi bạn phải gồng mình, nén cảm xúc, tự nhủ “ráng thêm chút nữa” mỗi ngày, đó là dấu hiệu bạn chỉ đang đối phó. Theo các chuyên gia, việc vẫn “vận hành” bình thường không có nghĩa sức khỏe tinh thần đang ổn. Yêu thương chính mình không phải né tránh khó khăn mà là biết dừng lại khi cơ thể và tâm trí cần nghỉ, biết nói ra khi thấy mình không ổn và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi không thể tự vượt qua.
Chủ động hỗ trợ tâm lý sớm: dừng lại trước khi quá muộn
Khi nào nên tìm hỗ trợ tâm lý sớm? Các chuyên gia gợi ý: một người nên tìm đến hỗ trợ chuyên môn khi các biểu hiện kéo dài từ hai tuần trở lên và bắt đầu ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ hay việc chăm sóc con cái. Khi mất ngủ, lo âu, buồn bã dai dẳng, mệt mỏi, mất hứng thú, khó tập trung, thu mình hoặc có những thay đổi không tốt về cảm xúc, cần chủ động tìm đến nhân viên y tế có chuyên môn để được tư vấn, hướng dẫn điều trị. Đặc biệt, nếu xuất hiện cảm giác vô vọng hay ý nghĩ làm hại bản thân, cần tìm sự giúp đỡ ngay. Tìm đến chuyên gia tâm lý không phải dấu hiệu yếu đuối, mà là cách chăm sóc bản thân có trách nhiệm. Đồng thời, hãy duy trì giấc ngủ tương đối đều, ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên và dành thời gian cho hoạt động mang lại niềm vui để bảo vệ sức khỏe tâm thần mỗi ngày.
