Đào tạo giỏi chưa đồng nghĩa với giữ được người
Nhân lực chất lượng cao là những người có năng lực chuyên môn và khả năng tạo ra giá trị thiết thực trong các lĩnh vực thành phố cần phát triển. Với Hải Phòng, bài toán không dừng ở phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi mà còn là giúp họ có con đường học tập, làm việc và cống hiến phù hợp ngay tại quê hương. Thành phố đầu tư lớn cho giáo dục mũi nhọn, song tỷ lệ người trở về sau khi học xong đại học vẫn rất thấp.
Từ năm 2018, học sinh hai trường THPT chuyên của thành phố giành 1.421 giải quốc gia và 14 huy chương quốc tế; tổng kinh phí khen thưởng là 35,2 tỷ đồng. Nhưng trong 648 người đã tốt nghiệp đại học, chỉ 42 người trở về công tác tại Hải Phòng, tương đương khoảng 6,5%. Thành tích này cho thấy giáo dục đã tìm và bồi dưỡng được nhiều tài năng, nhưng chưa tạo thành dòng chảy đủ mạnh đưa họ vào những vị trí cần thiết. Nếu khâu sau đào tạo vẫn bỏ ngỏ, thành quả giáo dục khó chuyển hóa thành lợi ích lâu dài cho thành phố.
Sức ép càng rõ khi Hải Phòng hướng tới mục tiêu trở thành thành phố cảng công nghiệp hiện đại, sinh thái và đáng sống vào năm 2030. Nhu cầu không chỉ là tuyển thêm người có bằng cấp, mà là có đúng năng lực cho những ngành như công nghệ cao, logistics, y tế và khoa học công nghệ. Muốn giữ chân nhân tài, thành phố phải cho thấy nơi này có công việc đáng làm và con đường phát triển đủ rõ.
Đãi ngộ có sức hút, nhưng lối vào còn hẹp
Hải Phòng đã có một khung đãi ngộ nhân tài đáng kể. Nghị quyết 53 quy định hỗ trợ một lần từ 150 đến 500 triệu đồng, hỗ trợ thu nhập lên đến 3–4 lần mức lương tối thiểu vùng, cùng chính sách về đào tạo, nhà ở và điều kiện làm việc; thành phố cũng có cơ chế đặt hàng chuyên gia, nhà khoa học với thu nhập từ 30 đến 100 triệu đồng mỗi tháng. Tuy vậy, đến hết tháng 10/2026, mới có bốn trường hợp được phê duyệt hưởng chính sách: ba tiến sĩ tại Trường Đại học Hải Dương và một bác sĩ chuyên khoa I tại Bệnh viện Đa khoa Hải Dương.
Khoảng cách giữa chính sách trên giấy và kết quả thực tế nằm một phần ở cửa tuyển dụng. Theo quy định được nêu trong nguồn, người được thu hút phải vào biên chế mới được hưởng chính sách, trong khi tổng biên chế hiện có cao hơn số được giao. Một gói hỗ trợ hấp dẫn không thể giúp người tài bước vào tổ chức nếu vị trí tuyển dụng, thủ tục tiếp nhận và nhu cầu nhân sự không khớp nhau. Vì thế, thu hút nhân tài không nên bị hiểu như cuộc cạnh tranh về tiền hỗ trợ; đó còn là bài toán thiết kế lối vào phù hợp cho chuyên gia và người có năng lực.
Kế hoạch năm 2026 đặt mục tiêu khối chính quyền thu hút 174 người qua tuyển dụng, tiếp nhận, bồi dưỡng 43 nhân tài từ đội ngũ hiện có và dành 10 chỉ tiêu cho chuyên gia, nhà khoa học hoặc người có tài năng đặc biệt theo hợp đồng đặt hàng. Đây là mục tiêu cụ thể, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc thành phố có thể linh hoạt tuyển dụng, tiếp nhận và giao việc hay không.
Giao việc đúng mới biến chính sách thành sức hút
Người giỏi không chỉ cân nhắc thu nhập; họ còn cần môi trường làm việc, quyền chủ động và cơ hội phát triển chuyên môn. Hải Phòng cần nối chính sách đãi ngộ với những nhiệm vụ có ý nghĩa: tuyển người theo nhu cầu thực tế, giao trách nhiệm tương xứng và đánh giá bằng kết quả đóng góp. Nếu chỉ tuyển được người nhưng không có việc phù hợp, hoặc công việc không cho phép họ phát huy năng lực, khoản hỗ trợ ban đầu khó tạo nên sự gắn bó.
Điều đó đòi hỏi nhận diện nhân tài qua năng lực thực tế, sản phẩm cụ thể và giá trị tạo ra, thay vì đồng nhất tài năng với bằng cấp, học hàm hay thâm niên. Cơ chế đặt hàng chuyên gia cũng chỉ có ý nghĩa khi nhiệm vụ trở thành căn cứ để tìm người, trao quyền và đánh giá kết quả. Một chuyên gia được giao đúng bài toán về bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay logistics có lý do rõ ràng hơn để chọn Hải Phòng, thay vì chỉ nhận một lời mời kèm chế độ hỗ trợ.
Tác động của việc bố trí đúng người không chỉ thuộc về cơ quan tuyển dụng. Trong y tế, chuyên gia có thể góp phần đưa các kỹ thuật như phẫu thuật robot, thụ tinh trong ống nghiệm, PET/CT và ghép tạng đến gần hơn với người bệnh. Bởi vậy, giữ chân nhân tài cũng là cách cải thiện dịch vụ và cơ hội phát triển cho người dân, chứ không phải mục tiêu nội bộ của bộ máy.
Nối liền hành trình từ trường học đến nơi làm việc
Bài toán trọng tâm là xây dựng một hành trình liên tục: phát hiện năng lực từ sớm, bồi dưỡng đúng hướng, đào tạo chuyên sâu rồi kết nối với việc làm cụ thể. Hải Phòng cần chủ động giới thiệu nhu cầu của các cơ quan, bệnh viện, trường đại học và doanh nghiệp cho học sinh, sinh viên; đồng thời tạo cơ hội để người học tham gia dự án, thực tập hoặc giải quyết vấn đề thực tế trước khi tốt nghiệp. Khi mối liên hệ được hình thành sớm, lựa chọn trở về sẽ bớt xa lạ và ít phụ thuộc vào lời kêu gọi chung chung.
Ngày 30/10/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng tổ chức hội thảo kết nối mạng lưới trí thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với chủ đề “Kết tinh tri thức – Tăng tốc đổi mới”. Những hoạt động kết nối như vậy cần được nối tiếp bằng chương trình hợp tác và nhiệm vụ cụ thể, để mạng lưới trí thức không dừng ở gặp gỡ mà trở thành nguồn lực cho các dự án của thành phố.
Kết luận số 105-KL/TW cũng nhấn mạnh yêu cầu tạo môi trường, giao nhiệm vụ và đánh giá người giỏi bằng giá trị thực chất họ đóng góp. Với Hải Phòng, thước đo sau cùng không nên chỉ là số suất hỗ trợ hay hồ sơ tiếp nhận, mà là năng lực được đưa vào đúng việc và số người chọn gắn bó lâu dài. Thành phố đã chứng minh khả năng đào tạo người tài; giờ cần chứng minh rằng họ có thể làm nên sự nghiệp tại đây.
