Hàng giả và giấy tờ giả: cùng là gian lận, khác bản chất
Hàng giả là sản phẩm làm nhái hoặc gắn dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu để bán như hàng có nguồn gốc hợp pháp, còn giấy tờ giả là tài liệu được tạo ra nhằm mạo nhận sự xác nhận của cơ quan, tổ chức. Ba vụ việc được phát hiện gần đây cho thấy hai dạng vi phạm này không thể đánh đồng: một bên tác động trực tiếp đến thị trường hàng hóa, bên kia có thể làm sai lệch hồ sơ, năng lực và các giao dịch dựa trên giấy tờ.
Tại Thái Nguyên và Hà Nội, lực lượng chức năng đồng loạt kiểm tra, phát hiện hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được bảo hộ tại Việt Nam. Riêng cửa hàng thời trang Duy Bom ở Phú Bình, kiểm tra ngày 1/10 phát hiện 974 sản phẩm quần áo gắn nhãn Adidas, Louis Vuitton và Dior; chủ cửa hàng không xuất trình được chứng từ hợp pháp. Giám định xác định toàn bộ số hàng là giả mạo, trị giá hơn 330 triệu đồng. Ngày 16/10, công an khởi tố vụ án và bị can Nguyễn Văn Duy để điều tra hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Tại Hà Nội, quản lý thị trường phối hợp công an tạm giữ 2.893 túi xách có dấu hiệu giả nhãn hiệu; vụ việc cho thấy khâu kiểm tra nguồn hàng vẫn là tuyến phòng vệ thiết yếu.
Con số hàng hóa bị thu giữ cho thấy quy mô đáng kể, nhưng loại tác động của vụ việc này khác với việc làm giả một giấy phép hay văn bằng. Hàng nhái thường đi vào lưu thông qua điểm bán và cạnh tranh bằng nhãn hiệu bị chiếm dụng; giấy tờ giả lại được tạo theo thông tin người đặt, rồi lưu thông như chứng cứ về một tư cách hoặc kết quả không có thật. Đánh đồng hai loại sẽ làm mờ cả cách phát hiện lẫn trách nhiệm cần truy tìm.
In ở Campuchia, bán qua mạng: mô hình chia khâu để mở rộng
Vụ án do Công an Thanh Hóa công bố ngày 24/10 cho thấy giấy tờ giả có thể vượt khỏi mô hình một cơ sở in lẻ. Cơ quan điều tra khởi tố vụ án và 7 bị can để làm rõ hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức. Trước đó, công an phát hiện nhiều trang Facebook nhận làm giấy phép lái xe, văn bằng và chứng chỉ ngoài quy trình cấp phát hợp pháp. Điều tra bước đầu xác định đường dây có khoảng 15 người, vận hành khoảng 37 trang Facebook; hoạt động in đặt tại khu vực Bavet, tỉnh Svay Rieng, Campuchia, rồi móc nối với người trong nước để tiêu thụ.
Cách tổ chức là điểm đáng chú ý: người mua gửi thông tin qua mạng, nhóm xử lý dữ liệu tạo hồ sơ, rồi chuyển file qua Telegram cho bộ phận in. Hàng được vận chuyển để người nhận trả tiền khi nhận, còn dòng tiền chuyển về các tài khoản đăng ký với đơn vị giao hàng. Các khâu quảng cáo, xử lý hồ sơ, in ấn, đóng gói, vận chuyển và theo dõi tiền được phân chia, giúp đường dây tiếp cận khách trên diện rộng và gây khó khăn cho việc truy dấu. Theo kết quả điều tra bước đầu, từ đầu năm 2026 đến khi bị phát hiện, nhóm đã sản xuất, tiêu thụ hơn 100.000 giấy tờ giả, gồm giấy phép lái xe, văn bằng và chứng chỉ; số tiền thu lợi bất chính ước tính khoảng 15 tỉ đồng.
Đây không chỉ là vấn đề của người bán và người đặt hàng. Người dùng giấy tờ giả có thể bị xử lý, còn những người dựa vào giấy phép, chứng chỉ đó có nguy cơ đưa ra quyết định trên cơ sở năng lực hoặc tư cách bị khai man. Công an Thanh Hóa đang tiếp tục mở rộng điều tra, xác minh, truy bắt người liên quan và làm rõ những người đặt mua, sử dụng để xử lý theo pháp luật. Với mô hình xuyên biên giới, chỉ bắt người trực tiếp in sẽ không đủ nếu các mắt xích quảng cáo, giao nhận và thanh toán vẫn hoạt động.
Gần 1.500 văn bằng giả và vai trò đáng lo của người trong ngành
Một vụ án khác cho thấy đường dây làm văn bằng giả có thể vận hành ngay trên không gian mạng và huy động người có hiểu biết về môi trường giáo dục. Công an Hà Nội phát hiện tài khoản ảo quảng cáo nhận làm giấy tờ, bằng cấp trên các hội nhóm Facebook, sau đó lần theo số điện thoại đến nhiều website và trang mạng xã hội. Theo điều tra, hai người bị xác định cầm đầu góp vốn mua máy in màu, máy khắc dấu, máy dập, máy photocopy, máy tính cùng hàng trăm con dấu giả. Họ bị cáo buộc móc nối với hai giảng viên đại học, Đỗ Hạnh Dung và Trần Thị Thoa, để cung cấp, làm văn bằng và chứng chỉ giả theo nhu cầu sinh viên; cả hai bị khởi tố, cấm đi khỏi nơi cư trú.
Quy mô được thống kê từ năm 2024 đến nay là gần 1.500 văn bằng, chứng chỉ giả bán ra thị trường, thu lời bất chính gần 3 tỉ đồng. Ngày 24/9, 60 cán bộ, chiến sĩ chia thành bốn tổ công tác đồng loạt triển khai tại Hà Nội, TP.HCM, Lạng Sơn và Quảng Ninh. Khám xét khẩn cấp, công an làm rõ 20 người mua, sử dụng giấy tờ giả và thu giữ 54 tài liệu giả các loại. Những dữ kiện này nhấn mạnh một khác biệt quan trọng: giá trị nguy hại của văn bằng giả không chỉ nằm ở số lượng, mà ở việc chúng có thể được dùng để tạo vẻ hợp lệ cho hồ sơ học tập hoặc nghề nghiệp.
Ba vụ việc vì thế cần được nhìn theo đúng phạm vi. Vụ tại Thái Nguyên và Hà Nội tập trung vào hàng hóa gắn nhãn hiệu bị xâm phạm, phát hiện qua kiểm tra cơ sở kinh doanh và giám định sản phẩm. Hai vụ giấy tờ giả lại phơi bày mạng lưới sản xuất, quảng cáo và tiêu thụ; một đường dây đặt cơ sở in ở Campuchia, đường dây còn lại hoạt động trên mạng trong nước và có người trong môi trường đại học bị cáo buộc tiếp tay. Cơ quan chức năng tiếp tục điều tra mở rộng các vụ án. Muốn xử lý tận gốc, cần truy cả nguồn sản xuất, kênh phân phối, dòng tiền lẫn người sử dụng, nhưng không thể gộp hàng nhái và tài liệu giả thành một loại vi phạm duy nhất.
