Quy mô lớn chỉ có ý nghĩa khi người dân được tham gia
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp sinh hoạt văn hóa toàn quốc nhằm tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc, khơi dậy sự gắn kết cộng đồng và mở rộng cơ hội để người dân sáng tạo, trải nghiệm, thụ hưởng văn hóa. Ngày 24/11 năm nay được chuẩn bị với 406 hoạt động trên cả nước, gắn với kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Con số đáng chú ý, nhưng thước đo quan trọng hơn là mức độ người dân có thể bước vào các hoạt động ấy với tư cách người tham gia, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát. Ngày 5/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và UBND thành phố Hà Nội họp báo công bố kế hoạch gắn Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 và lễ kỷ niệm. Theo Cục trưởng Cục Báo chí Lê Quang Tự Do, 406 hoạt động gồm 282 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, 36 hoạt động thể thao và 85 chương trình trưng bày, triển lãm.
Các nhóm hoạt động còn bao gồm quảng bá sản phẩm làng nghề, phát triển văn hóa đọc và giao lưu cộng đồng. Bề rộng ấy tạo nhiều lối tiếp cận: người dân có thể xem biểu diễn, vận động, tìm hiểu di sản hoặc gặp gỡ hàng xóm trong sinh hoạt văn hóa tại địa phương. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, bởi văn hóa khó trở thành một phần đời sống nếu chỉ được trình bày trên sân khấu lớn. Việc cả 34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch tổ chức cũng tạo cơ sở để hoạt động không chỉ tập trung ở một vài đô thị.
Từ không gian lớn đến trải nghiệm gần gũi
Tại Hà Nội, chuỗi hoạt động diễn ra từ ngày 21 đến 24/11 quanh hồ Hoàn Kiếm. Người dân và du khách có thể tham gia các không gian trải nghiệm, xem biểu diễn tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, khu vực Tượng đài Cảm Tử và tuyến Tràng Tiền – Hàng Khay. Tối 24/11, chương trình nghệ thuật đặc biệt tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình dự kiến phục vụ khoảng 50.000 khán giả, kết hợp trình diễn pháo hoa và được truyền hình trực tiếp. Hai dạng không gian này bổ trợ cho nhau: sự kiện quy mô lớn tạo điểm hẹn chung, còn hoạt động trải nghiệm giúp công chúng tiếp xúc trực tiếp với chất liệu văn hóa.
Dấu ấn địa phương làm cho chương trình bớt cảm giác đồng loạt. Huế dự kiến đưa áo dài, Ca Huế, Bài chòi, nghề thủ công và ẩm thực vào hoạt động trải nghiệm; Bắc Ninh có liên hoan các làng Quan họ gốc và chương trình hát Quan họ trên thuyền; Thái Nguyên tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc. Ở Ninh Bình, triển lãm ảnh di sản tại Cố đô Hoa Lư kết hợp thực hành di sản phi vật thể và giáo dục di sản. Những lựa chọn ấy khiến di sản hiện diện như một trải nghiệm có thể tiếp cận, không chỉ là nội dung để đọc trên bảng giới thiệu.
Sáng tạo và tiếp cận văn hóa không dừng ở sân khấu
Mở rộng cơ hội thụ hưởng văn hóa cũng cần tính đến người ở xa trung tâm và những người khó tham dự sự kiện trực tiếp. Tuần phim chào mừng Liên hoan phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và Ngày Văn hóa Việt Nam diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, có suất chiếu miễn phí tại rạp trong ba ngày 22–24/11, đồng thời tổ chức chiếu lưu động ở vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Đây là một lựa chọn thiết thực: thay vì mặc định công chúng phải tìm đến điểm diễn, chương trình đưa hoạt động tới gần hơn với người xem.
Công nghệ số cũng có thể giúp người dân tự tìm đường vào các sự kiện. Bản đồ số Văn hóa Việt Nam ghi nhận 120.639 lượt xem trang trong hai ngày đầu vận hành chính thức, và thông tin về hoạt động, điểm đến sẽ tiếp tục được cập nhật trước, trong và sau ngày 24/11. Cùng lúc, chương trình “Thanh âm Việt Nam – Giai điệu cuộc sống”, kéo dài từ ngày 12/10 đến 30/11, khuyến khích cộng đồng sáng tạo và chia sẻ giai điệu gắn với đời sống, chất liệu dân gian. Khi người dân vừa có thông tin để tham gia, vừa có cơ hội đóng góp tác phẩm, sáng tạo văn hóa trở thành một phần thực chất của ngày hội.
Kỷ niệm lịch sử cần nối với đời sống hôm nay
Lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất dự kiến diễn ra lúc 9 giờ ngày 24/11 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội, với truyền hình trực tiếp trên VTV1 và phát thanh trực tiếp trên VOV1. Việc đặt ngày hội bên cạnh dấu mốc lịch sử nhắc rằng văn hóa không chỉ là di sản cần gìn giữ, mà còn là nền tảng để xây dựng đời sống chung. Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh dịp này cần tôn vinh giá trị văn hóa, củng cố đoàn kết và phát huy vai trò chủ thể của nhân dân.
Vì thế, thành công không nên chỉ được tính bằng số chương trình hay quy mô khán giả. Câu hỏi thiết thực hơn là liệu hoạt động có hướng về thôn, bản, tổ dân phố và khu dân cư; có tạo điều kiện để người dân cùng thực hành, sáng tạo và duy trì sinh hoạt văn hóa sau ngày hội hay không. Với 406 hoạt động, mạng lưới sự kiện đã có độ phủ đáng kể. Bước tiếp theo là biến độ phủ ấy thành cơ hội tham gia bình đẳng và thường xuyên. Khi công chúng được trao vai trò chủ động, Ngày Văn hóa Việt Nam mới thực sự đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với đời sống.
