Claude bị biến thành “máy phát kiến thức” cho AI Trung Quốc
Vụ việc Anthropic tố nhiều mô hình AI Trung Quốc lạm dụng Claude API lạm dụng là câu chuyện một nhà cung cấp mô hình ngôn ngữ tiên tiến bị biến thành nguồn chiết xuất kiến thức AI quy mô lớn thông qua hàng trăm triệu lượt truy cập API giả mạo, dẫn tới xung đột giữa kỹ thuật chưng cất mô hình hợp pháp và hành vi khai thác năng lực trí tuệ nhân tạo vượt quá phạm vi cho phép về đạo đức, hợp đồng và cạnh tranh. Điểm mấu chốt trong vụ việc không phải ở con số ấn tượng gần 190 triệu lượt truy vấn Claude, mà ở động cơ: biến Claude thành “giáo viên” vô danh cho các hệ thống cạnh tranh. Anthropic cho biết Alibaba, Moonshot, DeepSeek, Zhipu và Xiaomi đã thực hiện tổng cộng gần 190 triệu lượt tấn công chưng cất đối với Claude trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7/2026. Mục tiêu được mô tả thẳng thắn: khai thác đầu ra một mô hình AI tiên tiến để huấn luyện và cải thiện các mô hình khác. Chưng cất mô hình vốn là kỹ thuật phổ biến và không bất hợp pháp: một mô hình mạnh hơn tạo dữ liệu cho mô hình nhỏ hơn. Nhưng khi việc chưng cất dựa trên hàng nghìn tài khoản giả, dịch vụ trung gian và lưu lượng bất thường, nó không còn là hợp tác kỹ thuật mà là chiến dịch rút ruột năng lực trí tuệ của một đối thủ.
Alibaba và quy mô “rút ruột” chưa từng có đối với Claude
Nếu phải chọn một tâm điểm trong câu chuyện Claude API lạm dụng, đó chắc chắn là Alibaba mô hình AI Qwen. Anthropic cho biết các tài khoản liên quan đến Alibaba đã tạo ra hơn 151 triệu lượt trao đổi với Claude chỉ trong 3 tháng, thông qua hơn 3.500 tài khoản mà công ty xác định là gian lận, với lưu lượng có thời điểm lên tới gần 3 triệu lượt mỗi ngày. Đây không phải vài thử nghiệm kỹ thuật rải rác, mà là chiến dịch có tổ chức nhằm chiết xuất kiến thức AI ở quy mô công nghiệp. Những tài khoản này bị cáo buộc liên tục yêu cầu Claude tạo ra các chuỗi suy luận, lời giải bài toán và chiến lược giải quyết vấn đề, sau đó dùng dữ liệu thu được để huấn luyện các mô hình Qwen của Alibaba. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: “Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng. Anthropic cáo buộc những tài khoản này được sử dụng để yêu cầu Claude tạo ra các chuỗi suy luận và năng lực giải quyết vấn đề, sau đó dùng dữ liệu thu được để huấn luyện các mô hình Qwen của Alibaba.” Nhìn ở góc độ cạnh tranh, việc biến Claude thành nguồn phát kiến thức khổng lồ làm méo mó sân chơi: một bên gánh chi phí xây mô hình, bên kia rút trích kết quả để đẩy nhanh đường cong học tập cho hệ thống của mình.
Khi yêu cầu của người dùng bị âm thầm chuyển sang Claude
Nếu chiến dịch của Alibaba là chiết xuất kiến thức AI chủ động, thì cách Moonshot và DeepSeek bị cáo buộc lại đặt ra câu hỏi về minh bạch với người dùng. Anthropic cho biết Moonshot và DeepSeek đã đưa yêu cầu của chính người dùng vào Claude thay vì xử lý hoàn toàn bằng mô hình của họ. Moonshot được cho là đã chuyển khoảng 23 triệu yêu cầu tới Claude trong cùng giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7. Riêng trong 10 ngày, gần 300.000 yêu cầu của người dùng Kimi bị phát hiện được chuyển qua 5.380 tài khoản giả, phần lớn có dấu hiệu hoạt động từ Singapore và Nhật Bản. DeepSeek cũng bị cáo buộc làm điều tương tự, với 12,1 triệu lượt yêu cầu được chuyển tới Claude chỉ trong 14 ngày của tháng 7. Vấn đề ở đây vượt ra khỏi chuyện kỹ thuật. Một số yêu cầu được phát hiện chứa dữ liệu liên quan đến chính phủ và quân đội Trung Quốc, Nga. Nghịch lý là: người dùng nghĩ họ đang dùng dịch vụ AI Trung Quốc, nhưng yêu cầu thực tế lại được xử lý bởi Claude – mô hình của một công ty Mỹ. Điều này không chỉ làm mờ ranh giới chủ quyền dữ liệu, mà còn biến Claude thành bên thứ ba không được thông báo nhưng vẫn phải gánh trách nhiệm xử lý nội dung nhạy cảm.
Zhipu, Xiaomi và bức tranh rộng hơn của chiết xuất kiến thức
Câu chuyện không dừng ở Alibaba, Moonshot hay DeepSeek. Anthropic cho biết Zhipu tiến hành chiến dịch có cách thức tương tự Alibaba, còn Xiaomi bị cáo buộc ghi lại các cuộc trò chuyện của người dùng với mô hình MiMo rồi đưa dữ liệu này vào Claude để tạo dữ liệu huấn luyện. Cộng lại, 5 công ty Trung Quốc được cho là đã tạo gần 190 triệu lượt tấn công chưng cất Claude trong 3 tháng. Đây là hình thức chiết xuất kiến thức tinh vi, vượt xa việc đơn thuần sao chép câu trả lời. Bằng cách “khai thác” chuỗi suy luận, cách phân tích, lối cấu trúc thông tin của Claude, các mô hình này học được phong cách tư duy hơn là nội dung cụ thể. Ranh giới giữa chưng cất hợp pháp và rút ruột kiến thức trở nên mờ nhạt. Khi mục tiêu không còn là bổ sung dữ liệu mà là triệt để hấp thụ cách mô hình đối thủ suy nghĩ, câu hỏi đạo đức và cạnh tranh công bằng lập tức xuất hiện. Các hệ thống được đào tạo trên nền năng lực của đối thủ, không phải trên nền đóng góp dữ liệu của chính mình.
Anthropic siết bảo vệ mô hình ngôn ngữ – và cảnh báo cho toàn ngành
Trước khối lưu lượng bất thường, Anthropic buộc phải đặt vấn đề bảo vệ mô hình ngôn ngữ lên hàng đầu. Công ty cho biết đã tăng cường các biện pháp bảo vệ Claude, bao gồm chặn những hoạt động bị nghi ngờ, giảm mức độ chi tiết trong các chuỗi suy luận mà mô hình tạo ra và yêu cầu xác minh danh tính trong một số trường hợp. Đặc biệt, Anthropic cho biết sẽ yêu cầu xác minh với người dùng có dấu hiệu hoạt động từ Trung Quốc, Nga và Iran – những nơi Claude không được cung cấp dịch vụ. Về mặt nguyên tắc, đây là bước đi phòng thủ cần thiết nhưng cũng cho thấy một thực tế: càng mở rộng API, các nhà cung cấp càng dễ bị biến thành “giàn khoan” kiến thức cho đối thủ trích xuất. Chiết xuất kiến thức AI thông qua API không phải lúc nào cũng sai, nhưng khi nó dựa trên tài khoản giả, lưu lượng che giấu và thiếu minh bạch với người dùng, ngành AI đang tự khoét sâu cuộc chạy đua vũ trang trí tuệ nhân tạo. Câu chuyện Claude không chỉ là vụ việc của một công ty, mà là lời cảnh báo: nếu không thiết kế lại cơ chế bảo vệ mô hình ngôn ngữ, mọi hệ thống hàng đầu đều có nguy cơ trở thành nạn nhân của chính giao diện lập trình mà họ phải mở ra để tồn tại.
