Thị trường 200.000 sản phẩm và rủi ro từ cơ chế tiền công bố
Hàng giả mỹ phẩm tràn lan là hiện tượng các sản phẩm chăm sóc da, tóc, cơ thể được sản xuất, nhập lậu hoặc gắn nhãn sai lệch, lợi dụng kẽ hở quản lý để trà trộn vào thị trường, khiến người dùng bị lừa về nguồn gốc, chất lượng và đối mặt nguy cơ dị ứng, nhiễm độc kéo dài. Đến cuối năm 2025, thị trường nội địa đang lưu hành khoảng 200.000 sản phẩm mỹ phẩm, trong đó 150.000 sản phẩm nhập khẩu do Cục Quản lý Dược tiếp nhận và 50.000 mỹ phẩm nội địa do các Sở Y tế quản lý. Con số khổng lồ này không đi kèm một hệ thống kiểm định chất lượng mỹ phẩm hiệu quả. Thông tư 34/2025/TT-BYT cho phép không cấp phép trước, không yêu cầu thử nghiệm lâm sàng; doanh nghiệp chỉ cần nộp Phiếu công bố trực tuyến để tự động nhận số tiếp nhận. Cơ chế tiền công bố quá dễ dãi đã biến việc cấp phép thành “tấm vé thông hành” mà kẻ làm mỹ phẩm giả Việt Nam dễ dàng lợi dụng, in số tiếp nhận lên hàng kém chất lượng để đánh lừa người dùng rằng đó là sản phẩm đã được kiểm định.
Hậu kiểm yếu, thương mại điện tử và làn sóng mỹ phẩm giả
Điền vào khoảng trống của cấp phép mỹ phẩm lỏng lẻo lẽ ra phải là một hệ thống hậu kiểm mạnh, nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Mỗi năm, Cục Quản lý Dược và Sở Y tế chỉ kiểm tra được khoảng 13% trong tổng số 2.500 cơ sở đang hoạt động, và chỉ lấy từ 2.400 đến 3.400 mẫu để kiểm nghiệm, tương đương chưa đến 1,7% tổng sản phẩm đang lưu hành. Điều đó đồng nghĩa hàng trăm nghìn sản phẩm chưa từng được đánh giá độc lập về vi sinh, kim loại nặng hay thành phần bị cấm. Báo cáo từ Bệnh viện Da liễu TP.HCM ghi nhận năm 2024 có hơn 80.000 lượt bệnh nhân, trong đó viêm da tiếp xúc dị ứng đứng vị trí thứ 3 do hậu quả từ mỹ phẩm. Khi thương mại điện tử bùng nổ, tính ẩn danh, quảng cáo sai sự thật của người có sức ảnh hưởng và quản lý phân mảnh giữa các bộ, ngành khiến mỹ phẩm giả, hàng nhập lậu mỹ phẩm ngang nhiên tồn tại trên mạng trong thời gian dài. Hệ thống hậu kiểm bị động, thường chỉ chạy theo khiếu nại, vô tình trao thêm lợi thế cho kẻ bán hàng giả ăn nên làm ra.
Những vụ việc điển hình: từ MK Skincare tới lô nhập lậu ở Bắc Ninh
Sự lỏng lẻo trong quản lý không còn là lý thuyết khi nhìn vào các vụ việc bị phanh phui. Điển hình là vụ thanh tra Công ty Sản xuất thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu MK Skincare, đơn vị phân phối của Thẩm mỹ viện Mailisa, nơi lực lượng chức năng đã đình chỉ, thu hồi 162 sản phẩm nhãn hiệu Doctor Magic và Maika Beauty do doanh nghiệp không xuất trình được hồ sơ an toàn sinh học; Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án buôn lậu, bắt tạm giam Giám đốc Phan Thị Mai cùng 7 đối tượng liên quan. Tại Bắc Ninh, tối 11/6/2026, Đội Quản lý thị trường số 7 phối hợp Phòng Cảnh sát kinh tế kiểm tra đột xuất Công ty TNHH Starlink supply chain Việt Nam và phát hiện doanh nghiệp tàng trữ, kinh doanh một lô mỹ phẩm có dấu hiệu nhập lậu do Trung Quốc sản xuất. Tang vật gồm 860 tuýp kem đánh răng trắng sáng, 720 tuýp kem đánh răng than tre, 820 bánh xà phòng gội đầu thảo dược và 3.600 tuýp kem dưỡng da các loại với tổng giá niêm yết lên tới 632 triệu đồng. Chủ tịch UBND tỉnh đã xử phạt hành chính 180 triệu đồng và buộc tiêu hủy toàn bộ số hàng hóa không đủ điều kiện an toàn, chất lượng để lưu thông. Đây chỉ là bề nổi của khối băng mỹ phẩm giả Việt Nam và hàng nhập lậu mỹ phẩm đang âm thầm chảy vào thị trường.
Vụ AI Gen 360: Nhãn một đằng, thực hành một nẻo
Nếu các lô hàng nhập lậu cho thấy rủi ro về nguồn gốc, thì vụ AI Gen 360 lại phơi bày một dạng kẽ hở khác: sản phẩm được công bố là mỹ phẩm, nhưng cách dùng lại tiệm cận can thiệp cơ thể. Trên bao bì, AI Gen 360 tinh chất 2 do Công ty TNHH AZAKI QUEEN phân phối được giới thiệu là mỹ phẩm cấp ẩm, nuôi dưỡng da, mang lại vẻ ngoài căng mọng, tươi sáng; hướng dẫn sử dụng ghi rõ là đổ dung môi vào lọ bột, lắc nhẹ rồi thoa đều lên bề mặt da. Bên trong hộp là hai lọ thủy tinh nhỏ (bột và dung môi) hoàn toàn “trắng” thông tin, không nhãn mác hay chữ viết. Tuy nhiên, tại các buổi tập huấn chuyển giao công nghệ do bà Ánh Tuyết (Tuyết Queen) hướng dẫn tại Học viện thẩm mỹ ZIKII, sản phẩm lại được giới thiệu như một phần của công nghệ giảm béo AI, dùng máy tạo áp lực, súng tạo vi tia siêu nhỏ để đẩy tinh chất vào mô mỡ thay vì thoa ngoài da. Sự bất nhất giữa thông tin trên bao bì và cách sử dụng thực tế tiềm ẩn rủi ro lớn cho người dùng và đặt ra câu hỏi nghiêm túc về kiểm định chất lượng mỹ phẩm cũng như phân loại sản phẩm. Phóng viên tiếp tục thu thập trải nghiệm người dùng và chờ kết luận chính thức của cơ quan quản lý.
Siết kẽ hở cấp phép và vai trò chủ động của người tiêu dùng
Trước làn sóng vi phạm, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 15/5/2026, theo hướng tăng sức răn đe với hoạt động kinh doanh mỹ phẩm vi phạm. Các Sở Y tế được yêu cầu chuyển từ thanh tra định kỳ sang hậu kiểm đột xuất dựa trên phân tích dữ liệu rủi ro. Nhưng chỉ tăng chế tài là chưa đủ nếu cơ chế tiền công bố vẫn dễ dãi và dữ liệu công bố chưa được số hóa mở cho người dân. Giải pháp căn cơ là xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc qua mã QR, cho phép bất cứ ai có thể kiểm tra thông tin sản phẩm đã được công bố, thay vì phó mặc niềm tin vào những con số in trên vỏ hộp. Bên cạnh đó, pháp luật cần quy định rõ trách nhiệm của người nổi tiếng khi quảng cáo sai sự thật về mỹ phẩm, bởi họ đang góp phần che chắn cho hàng giả, hàng kém chất lượng. Cuối cùng, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để rà quét tự động các vi phạm trên Internet sẽ giúp phát hiện nhanh quảng cáo và bán hàng bất hợp pháp, tối ưu nguồn lực quản lý, bảo vệ minh bạch thị trường và sức khỏe cộng đồng. Trong khi chờ hệ thống hoàn thiện, người tiêu dùng buộc phải tỉnh táo: luôn yêu cầu giấy tờ hợp lệ, cảnh giác với giá rẻ bất thường, nguồn gốc mập mờ và những lời quảng cáo “thần kỳ” không có kiểm chứng.
