AI nên mở rộng cách học, không làm thay việc học
AI trong giáo dục là việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hoạt động dạy và học, trong đó giáo viên vẫn định hướng mục tiêu còn học sinh chủ động khám phá, thực hành và suy nghĩ. Cách hiểu ấy được thể hiện trong chuyên đề dạy tiếng Việt theo dự án tại Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, TP.HCM: AI không đứng thay người dạy hay người học, mà mở thêm đường để các em vận dụng ngôn ngữ. Sáng 4/11, trường tổ chức chuyên đề dành cho học sinh lớp 5 với sự tham dự của 250 cán bộ quản lý giáo dục, thành viên cụm chuyên môn và giáo viên. Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi công nghệ chỉ có ý nghĩa trong lớp học khi giúp học sinh hiểu bài sâu hơn, chứ không biến việc học thành thao tác với công cụ.
Từ trang sách đến sản phẩm do học sinh làm chủ
Trong dự án “Từ trang sách đến thế giới xanh”, học sinh được chia thành 5 nhóm, tương ứng với 5 câu lạc bộ về kể chuyện, thiên nhiên, từ ngữ, sách và âm thanh. Các em luyện đọc qua những bản ghi âm, nhận góp ý rồi tự điều chỉnh cách ngắt nghỉ, nhấn giọng và thể hiện cảm xúc. Hoạt động của câu lạc bộ “Thám tử từ ngữ” giúp các em tìm từ chỉ sự vật qua nội dung về hang Sơn Đoòng; nhóm “Bút xanh kể chuyện” tạo bài viết, sách lật và phụ san. Sản phẩm còn có từ điển thông minh, ô chữ, bộ cờ và các nội dung gắn mã QR. Đây là điểm mạnh của cách tiếp cận: tiếng Việt không còn chỉ là bài tập hoàn thành trên trang giấy, mà trở thành kỹ năng để tìm hiểu, sáng tạo và chia sẻ. AI dạy tiếng Việt có ích khi hỗ trợ hành trình ấy, còn tư duy và lựa chọn vẫn thuộc về học sinh.
Học sinh lớp 5/7 Lê Quyên cho biết em và các bạn dùng công nghệ, AI để thực hiện sản phẩm, đồng thời tự phân công nhiệm vụ, thảo luận với giáo viên và giới thiệu kết quả. Những trải nghiệm đó rèn cả đọc, viết, trao đổi và tự đánh giá. Một học sinh tham gia cũng nhận ra rằng muốn đọc diễn cảm, trước hết phải hiểu văn bản.
Giáo viên giữ vai trò dẫn đường
Mô hình chỉ phát huy tác dụng nếu giáo viên thiết kế nhiệm vụ phù hợp, kết nối các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và giúp học sinh nhìn lại quá trình làm việc. Giáo viên chủ nhiệm Hồ Linh Trung cho biết các em được chọn hoạt động theo sở thích, thế mạnh rồi phối hợp với giáo viên để triển khai sản phẩm. Cách tổ chức ấy giúp thầy cô quan sát rõ năng lực từng em và xác định hướng hỗ trợ, thay vì chỉ chấm một kết quả cuối cùng. Nhưng yêu cầu này cũng nhắc rằng đưa AI vào lớp không đồng nghĩa giao quyền quyết định cho công cụ. Trước tốc độ phát triển của công nghệ, đổi mới phương pháp là cần thiết; song AI trong nhà trường phải được sử dụng hiệu quả, an toàn và có kiểm soát. Nếu thiếu hiểu biết về giới hạn của AI, hoạt động hấp dẫn có thể lấn át mục tiêu học tập.
AI ở trường phổ thông cần lộ trình công bằng
Từ năm học 2026–2027, nội dung giáo dục AI dự kiến triển khai với 12 bài học cốt lõi, từ lớp 1 đến lớp 12. Quy mô này khiến câu hỏi quan trọng không chỉ là bắt đầu từ lớp nào, mà là dạy gì, dạy bằng cách nào và giáo viên đã sẵn sàng chưa. Giáo sư Hồ Tú Bảo cho rằng học sinh ở những lớp đầu cần ưu tiên các nền tảng như đọc, viết, thể chất và thẩm mỹ; vì vậy, làm quen với AI nên tiến dần qua hoạt động đơn giản, không nóng vội.
Một lộ trình tốt cũng phải tính đến chênh lệch thiết bị, kết nối mạng và năng lực đội ngũ giữa các trường. Nếu AI ở trường phổ thông được triển khai đồng loạt mà không có hỗ trợ cho nơi thiếu nguồn lực, cơ hội học tập sẽ càng lệch nhau. Điều cần làm là bồi dưỡng giáo viên để họ hiểu công nghệ, hướng dẫn học sinh dùng đúng mục đích và nhận diện hạn chế; đồng thời đầu tư hạ tầng và tạo cơ hội trải nghiệm cho các trường còn khó khăn. Bài học từ TP.HCM đáng nhân rộng ở tinh thần lấy học sinh làm chủ, nhưng không nên sao chép máy móc. AI chỉ thật sự đổi mới tiếng Việt khi phục vụ năng lực cốt lõi, có người hướng dẫn đủ hiểu biết và được triển khai theo điều kiện thực tế của từng trường.
