Sân khấu học sinh là gì và vì sao quan trọng?
Sân khấu học sinh là những chương trình âm nhạc, nhạc kịch, sự kiện nghệ thuật do chính học sinh lên ý tưởng, tổ chức và biểu diễn, trở thành một không gian sáng tạo nghệ thuật nơi các em học kỹ năng ngoài trang sách, rèn luyện trách nhiệm với tập thể và khám phá bản thân thông qua trải nghiệm thật, thay vì chỉ nghe giảng trong lớp học. Những năm gần đây, các sân khấu học sinh không còn là “phần phụ” của hoạt động ngoại khóa, mà là những hành trình nghiêm túc từ ý tưởng đến thực hiện. Điểm đáng nói là học sinh không nấp sau vai trò “người tham gia”, mà đứng lên làm người tổ chức, đạo diễn, truyền thông, vận hành cả một sự kiện. Điều này đặt ra một câu hỏi với nhà trường: liệu bảng đen, phấn trắng có còn đủ cho trải nghiệm học sinh trong một thế giới đòi hỏi năng lực hợp tác, sáng tạo và tự chủ.
Leviosa: Ngày hội chào tân thành hành trình khám phá bản thân
Leviosa khởi đầu từ một nhu cầu giản dị: giúp học sinh lớp 10 nhanh chóng làm quen với môi trường mới và những người sẽ đồng hành trong năm THPT. Sáng 6/9, khi học sinh lớp 10 bước vào sân trường, các em đồng thời bước vào “Bí giới Kim thuật” – thế giới giả tưởng của Leviosa 2026 với hành trình của 24 “Nhà Giả kim” đi tìm Kim Thư. Nhưng đằng sau câu chuyện giả tưởng là một thiết kế trải nghiệm giáo dục có chủ ý: từ những phút bỡ ngỡ, học sinh được chia về các “Nhà Giả kim”, cùng khởi động, giải thử thách, rồi trở lại sân trường để kết nối manh mối và tìm Kim Thư. Giá trị của trải nghiệm không nằm ở việc nhớ bao nhiêu trò chơi, mà ở những thay đổi nhỏ: một người bạn mới, một lần dám thử sức, một lần biết lắng nghe hay nhận ra mình có thể đóng góp cho tập thể.
Điều đáng nói hơn là cách Leviosa được kiến tạo: học sinh khối 11, 12, thành viên các câu lạc bộ và cả cựu học sinh cùng tham gia chuẩn bị, dẫn dắt, thiết kế hoạt động và đồng hành với “tân binh”. Họ không còn là người thụ hưởng, mà trở thành người trao cơ hội, hình thành một vòng tròn: hôm nay được dẫn dắt, ngày mai dẫn dắt người khác. Trong chủ đề “The rise of alchemy”, hình tượng “giả kim” gợi ra một cách nhìn về giáo dục: không phải tạo ra những học sinh giống nhau, mà giúp mỗi người biến khả năng riêng thành năng lực có ý nghĩa. Kim Thư ở cuối hành trình vì thế có thể không chỉ là phần thưởng, mà là một năng lực vừa được phát hiện, một sự tự tin vừa hình thành hay nhận thức rằng mình không cần giỏi tất cả để vẫn có thể đóng góp cho tập thể.
Gala HAT: 200 học sinh biến ý tưởng nghệ thuật thành sân khấu thật
Nếu Leviosa là “nghi lễ nhập trường” mang màu sắc trải nghiệm, thì Gala HAT lại là minh chứng thuyết phục cho việc học sinh phổ thông có thể tự dựng một sân khấu nghệ thuật hoàn chỉnh. Tối 13/9, chương trình nghệ thuật thường niên GALA HAT 2026 của câu lạc bộ nghệ thuật HAT diễn ra với chủ đề “Sử ký PrimaVera”. Vở nhạc kịch kể về hành trình các pháp sư tìm kiếm bảo vật, đối diện quá khứ, lựa chọn và mâu thuẫn của chính mình; kết hợp diễn xuất, âm nhạc, nhạc cụ và vũ đạo, do chính học sinh phổ thông lên ý tưởng và trình diễn. Để đưa vở diễn lên sân khấu, khoảng 200 học sinh tham gia từ viết kịch bản, diễn xuất, hát, nhảy, chơi nhạc cụ đến truyền thông, chuẩn bị trong 3–4 tháng. Đây không còn là một tiết mục văn nghệ, mà là một dự án sáng tạo nghệ thuật quy mô với đầy đủ áp lực và trách nhiệm.
HAT được thành lập từ năm 2011, hoạt động ở nhiều loại hình như nhảy, diễn xuất, thanh nhạc, nhạc cụ và tổ chức các sự kiện nghệ thuật tổng hợp. Điểm đặc biệt là sự kết hợp nhiều loại hình trong một chương trình, tạo nên những sản phẩm sáng tạo nghệ thuật có màu sắc riêng. Ngay từ đầu, HAT xác định GALA là sân chơi để thành viên học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện, thể hiện tài năng và hướng tới một môi trường biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, sáng tạo. Ở góc độ đó, sân khấu không chỉ là nơi biểu diễn mà còn là một “lớp học không bảng đen”, nơi người trẻ học bằng trải nghiệm thật, bằng trách nhiệm với tập thể và bằng chính sản phẩm mình cùng nhau tạo ra. Một thành viên chia sẻ: “Làm nghệ thuật giống như học ngoài trang sách. Em không chỉ tham gia một hoạt động ngoại khóa mà còn học được rất nhiều điều, đặc biệt là cách đối nhân xử thế”.
Kỹ năng ngoài trang sách: Lợi ích thật từ áp lực thật
Các sân khấu học sinh như Leviosa và Gala HAT cho thấy khi được trao trách nhiệm, người trẻ học được nhiều hơn hẳn những gì sách giáo khoa có thể cung cấp. Với Leviosa, học sinh khối trên phải phân công công việc, phối hợp và xử lý tình huống, chịu trách nhiệm về kết quả – từ đó học cách biến ý tưởng thành hoạt động, biến sự phối hợp thành sức mạnh của đội ngũ và biến trách nhiệm thành kết quả cụ thể. Với HAT, quá trình cùng xây dựng một chương trình giúp học sinh có thêm cơ hội rèn kỹ năng làm việc, phối hợp và giải quyết công việc trong thực tế. Theo chia sẻ của một thành viên, đây là “trải nghiệm mới giúp chúng em trưởng thành hơn về nhận thức cũng như trong những sự kiện sau này tham gia”.
Những kỹ năng ngoài trang sách này không trừu tượng: đó là khả năng giao tiếp với người chưa quen, biết lắng nghe, biết trình bày ý tưởng, biết nhường nhịn và thuyết phục. Qua những trải nghiệm ấy, các bạn được rèn luyện khả năng hợp tác, tinh thần trách nhiệm, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và tìm thấy cách riêng để thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của mình. Sân khấu trở thành nơi tập dượt cho đời sống công việc sau này, khi mọi công việc đều gắn với dự án, thời hạn và cộng tác. Giá trị của trải nghiệm, như Leviosa gợi ý, nằm ở những thay đổi nhỏ: một lần dám thử sức, một lần nhận ra mình có thể đóng góp cho tập thể. Trong giáo dục, cảm giác được đón nhận là nền tảng để học sinh dám thử sức, chủ động và từng bước đóng góp cho cộng đồng.
Từ sân khấu đến chính sách: Khi sáng tạo nghệ thuật trở thành chiến lược giáo dục
Câu chuyện của HAT và Leviosa không đứng một mình, mà nằm trong bối cảnh rộng hơn: phát triển văn hóa, xây dựng con người và tạo môi trường để thế hệ trẻ phát triển toàn diện ngày càng được chú trọng. Các chủ trương, chính sách về phát triển văn hóa nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, khơi dậy tiềm năng sáng tạo và tạo điều kiện để mỗi người phát huy năng lực, hoàn thiện bản thân. Trong bối cảnh đó, sân khấu học sinh – với những trải nghiệm học sinh tự tổ chức, tự kể câu chuyện của mình – có thể xem là “phiên bản tại chỗ” của những mục tiêu lớn ấy. Khi học sinh dùng sân khấu để kể câu chuyện mình đang kiếm tìm “bảo vật” gì trong cuộc sống, hay hành trình trở thành “Nhà Giả kim” đi tìm Kim Thư, các em đang tập đọc – viết bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, chứ không chỉ bằng bài kiểm tra.
Nhìn từ góc độ nhà trường, câu hỏi không còn là có nên cho học sinh tham gia hoạt động nghệ thuật hay không, mà là: làm thế nào để những sân khấu đó trở thành phần cốt lõi của trải nghiệm học sinh. Khi sân khấu là “lớp học không bảng đen”, giáo viên không chỉ đứng ở vai trò giám sát, mà trở thành người mở đường, tạo khung, để học sinh tự lấp đầy bằng ý tưởng của mình. Từ Leviosa – “không phải điểm đến mà là điểm khởi đầu” – đến Gala HAT – hành trình biến ý tưởng thành sân khấu thật – thông điệp khá rõ: nếu muốn người trẻ có khả năng tự học, tự làm, thì không thể mãi dạy các em bằng những tiết học một chiều. Sân khấu học sinh, với tất cả áp lực và niềm vui của nó, đang cho thấy một con đường khác để đưa sáng tạo nghệ thuật và khám phá bản thân vào trung tâm của giáo dục phổ thông.
