Di sản không còn là phông nền, mà là tuyên ngôn thẩm mỹ
Trong thời trang đương đại, di sản không chỉ là cảm hứng bề mặt mà trở thành ngôn ngữ thiết kế cốt lõi, khi nhà thiết kế Việt Nam sử dụng chất liệu truyền thống, kỹ nghệ thủ công và biểu tượng văn hóa để kể những câu chuyện mới về bản sắc, ký ức và căn tính người Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Điểm đáng nói ở hiện tượng này là sự chuyển dịch vai trò: di sản không còn bị treo trong bảo tàng hay xuất hiện như vài họa tiết minh họa cho dễ nhận diện, mà bước thẳng vào cấu trúc trang phục, chi phối phom dáng, chất liệu, cách mặc. Trong bức tranh đó, hai nhà thiết kế Việt Nam là Võ Việt Chung và Hà Linh Thu đang cho thấy một cách làm có chiều sâu: họ không “mượn” văn hóa để trang trí, mà dùng thời trang như một hình thức viết lại ký ức. Một bên là bộ sưu tập di sản xoay quanh chất liệu Lãnh Mỹ A và người phụ nữ ba miền, một bên là cuộc đối thoại giữa Á Đông và phương Tây trong Hybrid. Từ hai hướng tiếp cận, họ cùng chung một quan điểm: muốn đi tới tương lai, phải bước trên nền quá khứ.
Võ Việt Chung: Lãnh Mỹ A và hành trình kể lại ký ức ba miền
Với Mỹ Nhơn, Võ Việt Chung tiếp tục chứng minh vì sao anh là một trong những nhà thiết kế Việt Nam hiếm hoi kiên trì với chất liệu Lãnh Mỹ A như một “dòng sông ngầm” trong sự nghiệp. Sau gần 30 năm theo đuổi thời trang, anh nhiều lần trở về với chất liệu và hình ảnh gắn với văn hóa Việt, và lần này là chân dung người phụ nữ Bắc, Trung, Nam, được kết nối bằng thứ lụa đen bóng đặc trưng Tân Châu, An Giang.
Cách anh xây dựng bộ sưu tập di sản này không nằm ở việc sao chép áo yếm Kinh Bắc, thiếu nữ Hà thành hay áo dài cổ cao miền Nam, mà ở việc chắt lọc tỉ lệ, đường nét, cổ áo, cổ thuyền rồi đặt vào ngôn ngữ thời trang đương đại. Hình ảnh phụ nữ Sài Gòn xưa với hàm răng bọc vàng – chi tiết từng gây tranh luận về thẩm mỹ – được đưa trở lại như một mảnh ký ức đô thị miền Nam thập niên 1950–1960. Đó là tuyên bố rõ ràng: vẻ đẹp Việt không thu hẹp trong một chuẩn mực duy nhất, mỗi vùng đất là một lát cắt, và thời trang có quyền bảo vệ những khác biệt ấy.
Điểm xuyên suốt là chất liệu Lãnh Mỹ A, vốn gắn với câu chuyện văn hóa Nam Bộ. Nhờ bàn tay xử lý thủ công, nhà thiết kế gắn lên đó những cánh hoa bèo tây kết hợp ngọc trai nước mặn, biến ký ức làng quê thành điểm nhấn thị giác sắc nét. Độ đen, độ bóng của lụa tương phản với ánh sáng của ngọc trai tạo nên vẻ cổ điển pha huyền bí, nhưng phom dáng thì tiết chế, tôn đường nét cơ thể, đẩy bộ sưu tập về phía thời trang đương đại. Trong câu chuyện này, Lãnh Mỹ A không chỉ “gợi phương Nam” như trước, mà trở thành cầu nối giữa các vùng văn hóa, giữa ký ức và hiện tại.
Hà Linh Thu: Hybrid và cuộc đối thoại Á Đông – phương Tây
Nếu Võ Việt Chung dùng một chất liệu để mở rộng bản đồ ký ức, thì Hà Linh Thu lại dùng Hybrid như một phép cộng giữa Đông – Tây để định nghĩa người phụ nữ thành thị ngày nay. Trong bộ sưu tập Pre-Fall, nhà thiết kế kết nối chiều sâu Á Đông với cấu trúc phương Tây, tạo nên tủ đồ chuyển mùa cho người phụ nữ mềm mại trong cảm xúc nhưng dứt khoát trước thời đại.
Điều thú vị là cách cô định nghĩa “lai” không phải bằng việc xếp chồng yếu tố đối lập, mà tìm điểm cân bằng để chúng cùng tồn tại trên một diện mạo thống nhất. Blazer, trench coat, đầm suông vẫn giữ đường cắt phương Tây rõ nét, giàu tính đô thị, nhưng được làm dịu bằng bề mặt mềm, vạt chéo, cổ đứng – những gợi nhắc rất Á Đông. Chính ở những chi tiết tưởng chừng nhỏ như khuy cài, đường khép vạt, nếp gấp và phần thêu thủ công hiện diện kín đáo, Hybrid cho thấy cách một bộ sưu tập di sản có thể được tháo rời, tái tỷ lệ, rồi đưa vào đời sống mới. Bộ đồ đủ cá tính cho tiệc tối, đủ chỉn chu ở công sở – di sản vì thế không bị đặt lên bệ thờ, mà bước xuống phố.
Nhung – “ngôn ngữ ruột” của Hà Linh Thu – tiếp tục là trung tâm: dưới ánh sáng, bề mặt nhung đổi sắc theo từng cử động, tạo chiều sâu mà không cần trang trí cầu kỳ. Khi đặt cạnh lụa tơ tằm, đũi, crepe dệt mộc, cotton, các chất liệu tự nhiên tạo nên nhịp điệu xúc giác đa tầng và hướng tới tính bền vững ở khía cạnh sử dụng lâu dài. Quan trọng hơn, nhà thiết kế đưa ra một quan niệm thẳng thắn về thời trang đương đại: cái mới không nhất thiết bắt đầu bằng việc đoạn tuyệt với cội nguồn. Câu nói này – nếu được coi là tuyên ngôn – là lời phản biện nhẹ nhàng nhưng sắc bén với xu hướng “càng lạ càng tốt” vốn dễ khiến thời trang mất gốc.
Thủ công, chất liệu và quyền kể chuyện của nhà thiết kế Việt Nam
Điểm gặp nhau giữa Mỹ Nhơn và Hybrid nằm ở chỗ tưởng chừng là tiểu tiết: thêu tay truyền thống và kỹ thuật thủ công. Ở Hybrid, khuy cài, nếp gấp, đường khép vạt cùng các phần thêu thủ công được giấu kín, chỉ lộ khi người xem tiến lại gần. Ở Mỹ Nhơn, những cánh hoa bèo tây được xử lý bằng tay, kết hợp ngọc trai nước mặn tạo hình trực tiếp trên bề mặt Lãnh Mỹ A. Cả hai cùng cho thấy: di sản không phải là hình in hàng loạt, mà là thời gian lắng đọng trong từng mũi kim.
Với người mặc bình thường, tác động thực tế là rõ ràng: họ có thể chọn một bộ đồ vừa mang chiều sâu ý niệm vừa có tính ứng dụng cao, đủ lịch sự nơi công sở và đủ ấn tượng trong những dịp đặc biệt. Nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở quyền kể chuyện. Khi các nhà thiết kế Việt Nam dùng chất liệu Lãnh Mỹ A, nhung, lụa, đũi, kỹ thuật thêu tay để đặt lại những câu hỏi về phụ nữ, ký ức, không gian sống, họ đang khẳng định vị thế của mình trên sàn diễn quốc tế: không cần cạnh tranh bằng độ phô trương, mà bằng bản sắc. Sau gần ba thập niên với Lãnh Mỹ A, câu chuyện của Võ Việt Chung vẫn tiếp tục mở rộng; với Hybrid, Hà Linh Thu chứng minh thời trang đương đại hoàn toàn có thể bắt đầu từ một sợi chỉ truyền thống.
