Một nhà giáo tiên phong qua đời
Giáo dục mở là cách tổ chức giáo dục nhằm mở rộng cơ hội học tập, để mọi người bình đẳng tiếp cận tri thức và cùng góp phần phát triển nền giáo dục. GS.TS. Viện sĩ Cao Văn Phường dành sự nghiệp của mình để thúc đẩy tinh thần ấy tại Việt Nam, qua việc xây dựng trường học và lãnh đạo các cơ sở đào tạo. Ông qua đời lúc 5h15 sáng 4/11, hưởng thọ 86 tuổi.
Sự ra đi của ông khép lại hành trình của một nhà giáo, nhà khoa học có dấu ấn rõ nét trong giáo dục đại học. Nhưng di sản của Cao Văn Phường không chỉ nằm ở những chức vụ từng đảm nhiệm: điều đáng nhớ hơn là quan niệm giáo dục phải thuộc về mọi người, thay vì chỉ dành cho một nhóm có sẵn điều kiện. Tư tưởng ấy giúp đặt các lựa chọn học tập rộng mở vào trung tâm sự nghiệp của ông.
Từ Đại học Mở đến cơ hội học tập rộng hơn
Con đường của ông gắn với việc biến ý tưởng mở rộng tiếp cận thành thiết chế cụ thể. Năm 1990, ông nhận nhiệm vụ Viện trưởng Viện Đào tạo mở rộng; sau đó, ông trở thành Hiệu trưởng và là một trong những thành viên sáng lập Trường Đại học Mở - Bán công TP.HCM, tiền thân của Đại học Mở TP.HCM ngày nay. Ông tiếp tục tham gia lãnh đạo trường với cương vị Ủy viên Thường trực Hội đồng Quản trị giai đoạn 1995–2000.
Dấu ấn tại Đại học Mở có ý nghĩa vượt khỏi một bản lý lịch: đây là nơi tư tưởng giáo dục mở được ông theo đuổi bằng công việc quản trị và xây dựng tổ chức. Quan niệm của ông đặt quyền học tập bình đẳng song hành với trách nhiệm đóng góp, một cách nhìn vừa bao quát vừa đòi hỏi sự chung tay. Giá trị ấy vẫn là thước đo hữu ích khi đánh giá một mô hình giáo dục: nó có mở rộng cơ hội và khuyến khích người học tham gia xây dựng tri thức hay không.
Đại học Bình Dương: dấu ấn của người sáng lập
Sau thời gian gắn bó với Đại học Mở, Cao Văn Phường dành hơn 15 năm đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Hiệu trưởng Đại học Bình Dương, ngôi trường do ông sáng lập. Đây là đóng góp cho thấy ông không dừng lại ở việc bảo vệ một quan niệm giáo dục bằng lời nói: ông tham gia gây dựng một cơ sở đào tạo và trực tiếp lãnh đạo trường qua nhiều năm.
Sinh năm 1940 tại Thới Bình, Cà Mau, ông học Toán Cơ tại Liên Xô, tốt nghiệp năm 1967 rồi trở về nước làm việc trong lĩnh vực khoa học. Những chặng đường sau đó đưa ông từ nghiên cứu cơ học đến quản lý đại học, tạo nên sự nghiệp nối liền khoa học với giáo dục. Đóng góp của ông vì thế không chỉ là tên tuổi gắn với một trường; đó còn là nỗ lực đưa cơ hội học tập vào đời sống qua những thiết chế có khả năng tiếp tục phục vụ người học.
Sự nghiệp khoa học và di sản còn lại
Hành trình khoa học của ông bắt đầu từ đào tạo toán cơ bản: năm 1961, ông được cử sang Liên Xô học Toán Cơ. Sau khi trở về nước, ông làm chuyên viên Ban Cơ học thuộc Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước; năm 1975, ông sang Ba Lan làm nghiên cứu sinh, rồi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ khoa học tại đây vào năm 1987. Năm 2009, ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Kỹ sư Liên bang Nga A.M. Prokhorov.
Nhìn lại, sự nghiệp của Cao Văn Phường đáng nhớ bởi hai đường hướng bổ trợ nhau: nghiên cứu khoa học và mở rộng giáo dục. Học hàm, học vị cùng các vai trò lãnh đạo ghi nhận năng lực chuyên môn, nhưng dấu ấn có sức sống lâu dài hơn là những trường học và một quan niệm đặt quyền học tập của mọi người làm trọng tâm. Ông từng khẳng định giáo dục là của mọi người, vì mọi người và cho mọi người. Đó là lời gửi gắm súc tích về lý do giáo dục mở cần tiếp tục được gìn giữ và phát triển.
