Biên phòng số biến dữ liệu thành năng lực quản lý
Biên phòng số là cách lực lượng biên phòng dùng công nghệ và dữ liệu điện tử để chỉ huy, kiểm soát cửa khẩu, nắm tình hình địa bàn và kết nối với người dân. Giá trị của cách làm này không nằm ở thiết bị hiện đại đơn thuần, mà ở khả năng xử lý thông tin nhanh, chính xác mà vẫn giữ chặt yêu cầu an ninh. Quảng Ninh cho thấy vì sao việc đổi mới là cấp thiết: địa bàn rộng, hoạt động giao thương sôi động và lượng người qua lại tăng khiến phương thức thủ công khó đáp ứng đồng thời tốc độ lẫn kiểm soát. Tại đây, lực lượng biên phòng xác định ứng dụng công nghệ vào quản lý cửa khẩu và biên giới là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, cấp bách. Công nghệ vì thế không nên được nhìn như lớp trang trí số hóa; nó là một phần của năng lực quản lý biên giới, miễn là quy trình kiểm tra và giám sát vẫn được bảo đảm.
Quảng Ninh rút ngắn thủ tục, giữ trọng tâm kiểm tra
Ở cửa khẩu quốc tế Móng Cái, camera AI, nhận diện sinh trắc học, máy đọc biển số tự động, quét mã QR và thiết bị soi chiếu hỗ trợ thu thập, đối chiếu thông tin. Với nhận diện sinh trắc học, quét vân tay và mã vạch, thời gian làm thủ tục xuất nhập cảnh giảm từ 2–3 phút nhập liệu thủ công xuống còn 5–7 giây mỗi người. Trong chín tháng đầu năm 2026, đơn vị xử lý hơn 1,3 triệu lượt xuất nhập cảnh bằng hộ chiếu và hơn 3,2 triệu lượt bằng giấy thông hành. Đó là cải thiện thiết thực cho hành khách và doanh nghiệp, nhưng tốc độ chỉ có ý nghĩa khi không làm lỏng khâu xác minh. Khai báo trước qua mạng giúp doanh nghiệp chủ động hồ sơ, sắp xếp đón khách và lịch trình, còn lực lượng chức năng có thêm thời gian tập trung kiểm tra. Quảng Ninh cũng số hóa chỉ huy: toàn bộ văn bản được xử lý điện tử, tỷ lệ ký số cá nhân trên văn bản không mật đạt 97,96%.
Bước tiếp theo là tiếp tục đầu tư thiết bị, nâng cấp đường truyền, cải thiện năng lực quản trị hệ thống và bảo vệ dữ liệu, đồng thời hoàn thiện thủ tục kiểm soát biên phòng điện tử. Đây là điều kiện để công nghệ biên phòng vừa tạo thuận lợi cho lưu thông, vừa duy trì độ tin cậy của kiểm soát.
Lạng Sơn đưa công nghệ đến gần người dân
Tại Lạng Sơn, bài toán không chỉ là kiểm soát cửa khẩu. Bộ đội Biên phòng tỉnh quản lý, bảo vệ 231,74 km đường biên giới giáp Quảng Tây, Trung Quốc; địa bàn gồm 11 xã, hơn 118.000 dân, với địa hình đồi núi chia cắt và nhiều khu vực xa xôi. Trong hoàn cảnh ấy, chuyển đổi số chỉ có ích nếu người dân biết sử dụng và có thể tiếp cận công cụ phù hợp. Từ đầu năm 2026, tỉnh thành lập 24 tổ chuyển đổi số và tư vấn kỹ năng số với 92 cán bộ, tổ chức 70 buổi tiếp cận 1.971 người dân. Nội dung hướng dẫn gồm dịch vụ công trực tuyến, VNeID, thông tin cư trú, an toàn khi giao tiếp trên mạng và nhận diện lừa đảo. Đây là hướng đi đáng chú ý: thay vì giả định mọi người đã thành thạo công nghệ, lực lượng biên phòng trực tiếp hỗ trợ thao tác và gắn kỹ năng số với nhu cầu thường ngày.
Các mã QR cung cấp thông tin địa phương, quy định và hướng dẫn liên quan đến khu vực biên giới; đến tháng 9/2026, 53 điểm QR đã được triển khai tại địa bàn năm đồn biên phòng. Một mô hình khác cho phép người dân gửi tin báo, tố giác hoặc phản ánh qua hòm thư điện tử ẩn danh, không cần đến đơn vị trực tiếp. Công nghệ do đó mở thêm kênh tương tác hai chiều: người dân nhận thông tin chính thống thuận tiện hơn, còn lực lượng chức năng có thêm nguồn nắm tình hình.
Hiệu quả phụ thuộc vào niềm tin và khả năng tiếp cận
Kênh số có thể hỗ trợ trực tiếp cho an ninh trật tự, không chỉ dừng ở tuyên truyền. Ngày 17/5/2026, tin báo của người dân qua mô hình do Đồn Biên phòng Bảo Lâm triển khai góp phần giúp lực lượng chức năng phá chuyên án, bắt giữ hai đối tượng tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép. Kết quả này cho thấy công nghệ phát huy tác dụng khi người dân tin tưởng, biết cách phản ánh và thông tin được xác minh, xử lý đến nơi đến chốn. Tuy nhiên, mã QR hay ứng dụng không tự khắc phục được khoảng cách số ở vùng sâu, nơi kết nối và kỹ năng còn hạn chế. Vì vậy, hỗ trợ trực tiếp vẫn cần song hành với kênh điện tử; bảo vệ dữ liệu cá nhân và phản hồi rõ ràng cũng là điều kiện để người dân tiếp tục sử dụng. Khi kết hợp được các yếu tố đó, chuyển đổi số vừa phục vụ phát triển kinh tế, xã hội, vừa củng cố thế trận biên phòng toàn dân và bảo vệ chủ quyền.
Hướng đi đúng không phải là số hóa mọi thứ bằng mọi giá, mà là chọn công nghệ giải quyết được việc cụ thể: giảm thời gian chờ, giúp doanh nghiệp chuẩn bị thủ tục, đưa thông tin đến cư dân và tạo đường dây báo tin đáng tin cậy. Quảng Ninh đang tập trung vào điều hành và kiểm soát cửa khẩu; Lạng Sơn mở rộng ứng dụng đến kỹ năng số và sự tham gia của cộng đồng. Hai cách làm bổ trợ cho nhau: biên phòng số chỉ bền vững khi công nghệ làm lực lượng hiệu quả hơn và người dân vùng biên chủ động hơn.
