Từ câu hỏi về AI đến định nghĩa lại việc học
GMC là diễn đàn giáo dục quốc tế kết nối đại học, tổ chức và chuyên gia nhằm tìm mô hình học tập phù hợp khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo làm đổi thay việc dạy, học, nghiên cứu và quản trị. GMC 2026 khai mạc tại Hà Nội ngày 3/11, do Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Thanh Hoa đồng đăng cai trong chuỗi sự kiện từ ngày 2 đến 4/11, với gần 400 đại biểu quốc tế. Câu hỏi đáng chú ý không còn là có nên dùng AI, mà là đại học phải dạy gì khi một hệ thống AI có thể đề xuất lời giải cho một bài toán thế kỷ chỉ trong khoảng bốn ngày. Con số ấy chưa khép lại tranh luận khoa học, nhưng đủ để cảnh báo rằng ghi nhớ và truyền đạt kiến thức không thể tiếp tục là trục chính của chương trình đại học. Tương lai đại học sẽ phụ thuộc vào việc người học biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, suy luận độc lập và chịu trách nhiệm với phán đoán của mình.
Với chủ đề “Tái phân bổ trí tuệ: Chuyển đổi giáo dục vì tương lai hợp tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo”, GMC 2026 đặt AI trong giáo dục vào một cuộc bàn luận rộng hơn về mục tiêu học tập, năng lực giảng viên và trách nhiệm của nhà trường. Đây là lựa chọn đúng: nếu AI làm được nhiều tác vụ trí tuệ, chương trình học phải giúp sinh viên hiểu khi nào nên dùng công cụ, cách đánh giá kết quả và đâu là giới hạn đạo đức. Đại học không nên chạy theo từng ứng dụng mới; nhiệm vụ của trường là chuẩn bị cho người học năng lực phán đoán trong những tình huống mà câu trả lời do máy tạo ra vẫn cần được thẩm định.
Giáo dục số chỉ có ý nghĩa khi mở rộng được cơ hội
Giá trị thực tế của hội thảo không nằm ở số lượng công nghệ được giới thiệu, mà ở khả năng đưa tri thức chất lượng đến nhiều người học hơn. GMC được tổ chức cùng Liên minh MOOC và Giáo dục trực tuyến toàn cầu (GMA) và Viện Công nghệ Thông tin trong Giáo dục của UNESCO (UNESCO IITE), tập trung vào giáo dục trực tuyến, học liệu số và mô hình đào tạo thích ứng với AI. Qua sáu kỳ, diễn đàn đã thu hút hơn 1.000 chuyên gia và hơn 40 triệu lượt theo dõi. Quy mô ấy có thể tạo điều kiện để các trường chia sẻ tài nguyên học thuật, phát triển chương trình chung và mở rộng khả năng tiếp cận khóa học chất lượng cao. Nhưng kết nối số không tự động xóa bất bình đẳng: ngôn ngữ, hạ tầng và năng lực sử dụng công nghệ vẫn quyết định ai có thể hưởng lợi. Vì thế, mở rộng giáo dục trực tuyến phải đi cùng thiết kế bao trùm, chứ không dừng ở việc đưa bài giảng lên mạng.
Đối thoại Trung Quốc - ASEAN tổ chức tại Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN trước phiên khai mạc chính thức đã nối những vấn đề khu vực với chuyển đổi giáo dục toàn cầu. Tại đây, các đại biểu nhấn mạnh AI vừa có thể mở rộng tiếp cận và cá nhân hóa trải nghiệm học tập, vừa có nguy cơ làm tăng khoảng cách nếu công nghệ chỉ phục vụ nhóm người học vốn đã có lợi thế. Đề xuất xây dựng tài nguyên giáo dục số dùng chung, tôn trọng khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa, vì thế có ý nghĩa hơn một khẩu hiệu hợp tác. Đó là điều kiện để người học ở các quốc gia và hoàn cảnh khác nhau cùng tham gia vào dòng tri thức mới.
Hợp tác quốc tế cần đi từ đối thoại đến lớp học
Đối thoại chỉ tạo ra giá trị bền vững khi dẫn đến những thay đổi có thể kiểm chứng trong lớp học. ĐHQGHN nêu hướng phối hợp nghiên cứu năng lực nhà giáo trong kỷ nguyên AI, xây dựng kho tình huống giảng dạy Trung Quốc - ASEAN và phát triển các khóa học trực tuyến liên trường. Những dự án như vậy có thể giúp sinh viên tiếp cận giảng viên, học liệu và góc nhìn ngoài phạm vi một trường; đồng thời giúp các trường học hỏi cách đưa AI vào từng ngành mà vẫn giữ chuẩn mực chuyên môn. Chương trình GMC cũng dành các phiên toàn thể, bàn tròn và chuyên đề cho chiến lược thích ứng của đại học, năng lực mới, quản trị và đạo đức AI, cùng hợp tác xây dựng hệ sinh thái giáo dục bền vững, bao trùm. Thước đo nên là số sáng kiến có đối tác cùng thực hiện và khả năng tiếp cận thực chất của người học, không chỉ là số cuộc gặp.
Sự tham gia của Đại học Thanh Hoa, các trường đại học trong khu vực và tổ chức quốc tế cho thấy tương lai đại học không thể được định hình trong phạm vi một quốc gia. Tuy nhiên, hợp tác không nên biến thành cuộc đua đưa thêm công cụ AI vào chương trình. Giáo viên vẫn cần giữ vai trò quyết định về sư phạm; người học cần được rèn tư duy phản biện, khả năng đánh giá và cách sử dụng AI có trách nhiệm. Nếu các đối tác cùng xây dựng khóa học, chia sẻ học liệu và giải quyết khoảng cách tiếp cận, hợp tác quốc tế mới chuyển từ tuyên bố thành lợi ích cụ thể.
Đại học phải dạy cách suy nghĩ, không chỉ cung cấp câu trả lời
GMC 2026 đặt ra một tiêu chuẩn cần thiết cho cải cách đại học: không hỏi công nghệ có thể làm gì trước, mà hỏi con người cần học gì để sử dụng nó sáng suốt. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, gợi ý giả thuyết và cá nhân hóa học tập, nhưng năng lực xác minh, sáng tạo và chịu trách nhiệm vẫn phải được hình thành qua giáo dục. Nếu trường chỉ thêm công cụ mới vào bài giảng cũ, chương trình sẽ tụt lại ngay cả khi lớp học trông hiện đại hơn. Ngược lại, khi đại học phối hợp quốc tế để chia sẻ học liệu, thiết kế giáo dục trực tuyến dễ tiếp cận và đổi mới cách đánh giá, AI có thể giúp thu hẹp khoảng cách tri thức. Kết luận nên rõ ràng: trong kỷ nguyên AI, nhiệm vụ cốt lõi của đại học không phải cạnh tranh với máy móc về tốc độ trả lời, mà là đào tạo con người biết đặt câu hỏi đúng, kiểm tra câu trả lời và quyết định có trách nhiệm.
