Đại Phước – định nghĩa một cực đô thị ven sông mới của vùng Đông Nam Bộ
Đại Phước là không gian đô thị ven sông Đồng Nai được quy hoạch với diện tích hơn 3.131 ha, nằm ở phía Đông TP.HCM, bao trùm bốn xã Đại Phước, Phú Hữu, Phú Đông và Phước Khánh thuộc khu vực Nhơn Trạch cũ, được định hướng phát triển thành khu đô thị thông minh, trung tâm khoa học – đổi mới sáng tạo, thương mại và dịch vụ gắn với hệ sinh thái sông nước đặc trưng. Điểm đáng nói ở Đại Phước không phải là một khu đô thị mới xuất hiện trên bản đồ, mà là sự dịch chuyển vai trò: từ vùng ngoại ô mang sắc thái công nghiệp, Đại Phước được đặt vào vị trí một cực tăng trưởng mới của Đồng Nai trong bối cảnh tỉnh này trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Chính quyền không giấu tham vọng biến đô thị ven sông Đồng Nai tại đây thành “cửa ngõ mềm” kết nối TP.HCM, sân bay Long Thành và chuỗi logistics, cảng biển của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Quy hoạch 3.100 ha: đô thị ven sông Đồng Nai không chỉ là chuyện mở rộng không gian
Tháng 4, UBND Đồng Nai phê duyệt quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 Đại Phước 1 – khu đô thị thông minh ven sông, khoa học và đổi mới sáng tạo, với diện tích hơn 3.131 ha. Đây không đơn thuần là một bản vẽ mở rộng đô thị; đó là tuyên bố về cách Đồng Nai muốn định hình tương lai: đặt sông nước, công nghệ và dịch vụ lên cùng một bàn cờ. Khoảng 917 ha, tương đương gần 30% diện tích, được dành cho hệ thống sông, kênh, rạch tự nhiên để giữ không gian mở thay vì san lấp. Đó là lựa chọn quy hoạch đầy tính phản biện trước mô hình đô thị bê tông hóa từng thống trị các vùng ven. Quy hoạch cũng cho thấy sự khác biệt so với hình ảnh Nhơn Trạch thiên về công nghiệp: 51% diện tích được bố trí cho các chức năng thương mại, dịch vụ, công trình công cộng cấp đô thị, trung tâm đào tạo – nghiên cứu, cây xanh và hạ tầng kỹ thuật. "Dân số dự kiến của riêng phân khu Đại Phước 1 khoảng 180.000–240.000 người, tương đương một đô thị cỡ trung và kéo theo nhu cầu lớn về nhà ở, giáo dục, y tế, thương mại, dịch vụ và không gian công cộng", kế hoạch nêu rõ. Đây là thang đo đủ để thấy, Đại Phước quy hoạch không phải là một khu dân cư vệ tinh, mà là một đô thị ven sông độc lập về chức năng.
Hạ tầng liên vùng: cầu, cao tốc và hành lang kết nối định hình cực tăng trưởng mới
Không có hạ tầng liên vùng, khái niệm cực tăng trưởng mới tại Đại Phước sẽ khó đi quá giới hạn trên giấy. Cầu Nhơn Trạch thuộc Vành đai 3 TP.HCM, đưa vào khai thác từ năm 2025, mở thêm kết nối trực tiếp giữa Đồng Nai và TP.HCM, đưa Nhơn Trạch – Đại Phước vào mạng lưới giao thông liên vùng của khu vực phía Nam. Cùng với đó, cao tốc Bến Lức – Long Thành đang hoàn thiện những mắt xích quan trọng để tạo một hành lang giao thông xuyên vùng từ phía Tây Nam TP.HCM qua Đồng Nai đến Long Thành. Ý nghĩa thực tế là cư dân tương lai của đô thị ven sông Đồng Nai tại Đại Phước có khả năng tiếp cận đa hướng: TP.HCM, vùng Tây Nam, phía Đông của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, và đặc biệt là sân bay Long Thành thông qua hệ thống 25B, 25C và các tuyến đường kết nối. Khi cầu Cát Lái – mảnh ghép hạ tầng được chờ đợi – động thổ đầu năm 2026 để nối khu Cát Lái của TP.HCM với Nhơn Trạch, hành lang đô thị – sân bay quốc tế – logistics – cảng biển sẽ gần như khép kín. Quan điểm cho rằng hạ tầng giao thông là lực đẩy kinh tế – xã hội ở Đại Phước không còn là khẩu hiệu; nó đang dần trở thành thực tế có thể đo đếm bằng km đường, số cầu và thời gian di chuyển.
Từ điểm dân cư ven sông thành cực tăng trưởng mới của Đồng Nai
Đồng Nai công khai kỳ vọng Đại Phước sẽ trở thành một cực tăng trưởng mới trong những năm tới. Câu hỏi là: tăng trưởng cho ai và dựa trên điều gì? Câu trả lời nằm trong sự kết hợp giữa quy hoạch đa chức năng, đô thị ven sông Đồng Nai giữ lại gần 30% diện tích mặt nước, và các dự án nhà ở tích hợp đa tiện ích đang dồn về khu vực này. Những dự án đô thị sinh thái, nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe có mật độ xây dựng chỉ khoảng 15% được khởi công từ năm 2023, hứa hẹn tạo ra không gian sống khác biệt: mật độ xây dựng thấp, cây xanh và mặt nước chiếm phần lớn diện tích, tiện ích phân bổ vào không gian ở để cư dân có thể tiếp cận thường xuyên. Tuy vậy, tăng trưởng sẽ không tự động chuyển hóa thành chất lượng sống nếu Đại Phước không giữ được bản sắc sông nước trong quá trình đô thị hóa. Cực đô thị mới chỉ bền vững khi người dân không cảm thấy mình là “khách tạm trú” trong một dự án quy hoạch, mà là chủ thể trong một không gian mở, có công viên, trường học, bệnh viện và các dịch vụ công cộng thực sự đáp ứng nhu cầu hàng ngày. Hạ tầng liên vùng tạo cơ hội kinh tế, nhưng chính cách vận hành và quản trị đô thị ven sông mới quyết định xem Đại Phước có trở thành hình mẫu hay tiếp tục là một “giấc mơ trên giấy” khác của vùng ven TP.HCM.
