Đào tạo nghề nông thôn: chiếc cầu từ lớp học đến sinh kế
Đào tạo nghề nông thôn là những khóa học ngắn hạn, linh hoạt, tổ chức ngay tại địa phương để người dân khó khăn vừa học nghề, vừa tiếp tục sản xuất, từ đó tạo sinh kế ổn định và nâng cao thu nhập lao động trên chính mảnh đất quê mình. Các lớp nghề ngắn hạn ở Huế, Đà Nẵng, Tuyên Quang cho thấy khi chương trình được thiết kế gắn với nhu cầu thị trường, nó không còn là “khóa học cho có” mà trở thành đòn bẩy thoát nghèo. Tại Huế, trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, Trung tâm GDNN-GDTX Khu vực 1 đã mở 46 lớp từ năm 2023 đến nửa đầu 2026, hỗ trợ hàng ngàn học viên thuộc diện nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo. Đây không chỉ là con số đẹp trên báo cáo, mà là hàng ngàn câu chuyện kỹ năng tự lập mới được mở ra.
Huế: khi quán cơm, gánh hàng nhỏ trở thành “doanh nghiệp gia đình”
Huế cho thấy rất rõ vì sao khóa học tạo việc làm phải xuất phát từ đời sống thực. Những lớp kỹ thuật chế biến món ăn và vệ sinh an toàn thực phẩm không đào tạo đầu bếp khách sạn, mà nâng cấp tay nghề cho chủ quán cơm, gánh hàng rong. Người như chị Đặng Thị Ngọc Thuận, vốn nấu cơm ở chợ theo kinh nghiệm, nay biết chọn nguyên liệu sạch, tính giá thành, giữ vệ sinh nên quán nhỏ ổn định hơn, tạo niềm tin cho khách và mang về nguồn thu nhập vững vàng cho gia đình. Cảm giác “nấu cơm có thêm… kiến thức” chính là kỹ năng tự lập mới: không phụ thuộc trợ cấp mà sống bằng nghề đã chuẩn hóa. Mô hình đào tạo kết nối thị trường ở đây rất rõ: trung tâm không mở lớp theo phong trào mà phối hợp địa phương khảo sát nhu cầu từng hộ, từng phường để thiết kế nội dung sao cho học xong áp dụng được ngay vào quán ăn, dịch vụ đang có.
Miền núi Đà Nẵng: từ lớp nghề đến cánh cửa lao động mùa vụ nước ngoài
Ở các xã miền núi Đà Nẵng, đào tạo nghề nông thôn không dừng ở thị trường nội địa. Những chương trình hợp tác đưa lao động mùa vụ sang làm nông nghiệp tại Hàn Quốc buộc người học phải có tay nghề, kỷ luật và khả năng thích nghi. Một phụ nữ như chị Phạm Triều Mẫn đi làm việc theo mùa ở Hàn Quốc bốn lần, mỗi chuyến khoảng 8 tháng và tích lũy hơn 200 triệu đồng, từ đó trả hết nợ, mua đất trồng quế, xây nhà, mua phương tiện đi lại. Quan trọng hơn, chị học được phong cách làm việc chuyên nghiệp rồi quay về chia sẻ cho người cùng bản, trở thành “hạt nhân thông tin” khuyến khích người khác dám đi xa. Đây là minh chứng sống động cho đào tạo kết nối thị trường: địa phương phối hợp cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp để chuẩn bị kỹ năng, sau đó gắn thẳng người học với vị trí việc làm cụ thể ở các thị trường mới, cả trong và ngoài nước.
Tuyên Quang: khóa học ngắn hạn, thu nhập dài hạn
Tuyên Quang chọn hướng đi kiên trì: tổ chức các khóa học ngắn hạn ngay tại xã, để nông dân không phải bỏ mùa vụ nhưng vẫn tiếp cận kỹ thuật mới. Ở xã Mậu Duệ, người dân được học kỹ thuật trồng, chế biến chè Shan tuyết, chăn nuôi gia súc; lớp học không chỉ dạy thao tác mà còn hướng tới sản xuất hàng hóa, tăng năng suất và chất lượng thay cho kiểu làm theo kinh nghiệm. Câu chuyện ông Nùng A Hòa sau khóa học chăn nuôi ngựa đã nắm được cách chọn giống, làm chuồng, phối trộn thức ăn, phòng trị bệnh; nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, đàn ngựa khỏe mạnh, hai lần bán mang về lợi nhuận 30 triệu đồng. Đây là bằng chứng rõ ràng: hiệu quả đào tạo nghề nông thôn không nằm ở tấm chứng chỉ mà ở việc kiến thức biến thành năng suất, thu nhập và sinh kế ổn định.
Từ “dạy những gì có” đến đào tạo kết nối thị trường
Điểm chung của Huế, Đà Nẵng và Tuyên Quang là đã rời bỏ tư duy “trường có gì dạy nấy” để chuyển sang đào tạo kết nối thị trường, xuất phát từ nhu cầu học viên và doanh nghiệp. Ở Huế, việc mở lớp luôn gắn với khảo sát từng hộ dân, đặc điểm kinh tế – dịch vụ từng phường; nhờ vậy người học ra lớp là có việc, hoặc tự tạo sinh kế bằng chính nghề mới. Tại Đà Nẵng, các chương trình phối hợp với trường nghề giúp thanh niên vùng cao tiếp cận trực tiếp nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp, trong đó có các công ty thuộc một tập đoàn lớn dự kiến cần hơn 4.800 lao động giai đoạn 2025–2027. Tuyên Quang thì huy động hơn 80 doanh nghiệp cùng tham gia từ khâu khảo sát, xây dựng chương trình đến tuyển dụng, nên khoảng cách giữa “học nghề” và “có việc” thu hẹp đáng kể. Đó là cách duy nhất để các khóa học tạo việc làm đem lại kết quả bền vững, thay vì thành phong trào ngắn hạn.
