Giáo dục đại học AI: không phải để dạy máy, mà để dạy người dùng máy
Giáo dục đại học AI là cách các trường thiết kế chương trình, môi trường học và quan hệ với doanh nghiệp trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo trở thành hạ tầng của mọi ngành nghề, để người học không chỉ biết sử dụng công cụ AI mà còn giữ vững tư duy phê phán, năng lực đạo đức và khả năng hợp tác xuyên biên giới nghề nghiệp. Trong hội thảo về tầm nhìn giáo dục đại học với chủ đề yếu tố con người, hơn 250 giảng viên, nhà nghiên cứu, chuyên gia thiết kế học tập, lãnh đạo cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và sinh viên từ Việt Nam và khu vực châu Á – Thái Bình Dương cùng đặt một câu hỏi chung: AI sẽ thay đổi chương trình đào tạo như thế nào và đâu là lợi thế con người mà đại học phải bảo vệ. Câu trả lời không nằm ở thêm vài học phần công nghệ, mà ở việc định nghĩa lại mục tiêu cuối cùng của giáo dục.
RMIT: AI hỗ trợ, nhưng phán đoán và đạo đức vẫn là việc của người
Quan điểm nổi bật tại hội thảo là thái độ dứt khoát: AI phải mở rộng, không được thu hẹp cơ hội giáo dục. Giáo sư Sherman Young nhấn mạnh lợi thế con người là khả năng xác định mục đích, đưa ra phán đoán học thuật đúng đắn, hành động có đạo đức, quan tâm đến người khác và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Nếu đại học không chủ động dạy những năng lực này, người học sẽ trở thành người dùng công cụ nhưng thiếu nguyên tắc. Chiến lược “Biến tri thức thành hành động” cùng phương pháp sư phạm 3A – Active, Applied, Authentic – là một lời nhắc rằng đào tạo trong thời AI phải buộc sinh viên bước ra khỏi bài giảng để giải quyết vấn đề thật, với dữ liệu thật và con người thật. Phòng thí nghiệm AI tạo sinh GAILE càng cho thấy lập trường rõ ràng: dùng AI để nâng chất lượng học tập, nhưng giữ con người ở trung tâm thiết kế chương trình.
Havina và ULIS: từ lớp học đến thị trường, kỹ năng người mới là khoảng cách lớn
Ở một bức tranh khác, giáo dục đại học AI gắn chặt với câu chuyện thị trường lao động. Ngày 29/5/2026, ULIS phối hợp Havina Group tổ chức chuyên đề “Làm chủ tương lai cùng AI Agent”, với sinh viên, giảng viên, chuyên gia và doanh nghiệp cùng tham gia. Câu hỏi được đặt ra không phải “AI làm được gì?”, mà là “khi AI thay đổi cách làm việc, năng lực nào của người sẽ trở nên quan trọng hơn?”. Đầu năm 2026, Havina ký MoU với GLA và Respect Việt Nam để triển khai chương trình S2M – School to Market, đưa thực tập, dự án thực tế và trải nghiệm nghề nghiệp vào ngay trong hành trình học, thay vì chờ đến lúc tốt nghiệp. Đây là một quan điểm dứt khoát: khoảng cách lớn nhất không còn là thiếu kiến thức kỹ thuật, mà là thiếu khả năng thích ứng, giao tiếp với doanh nghiệp và hiểu mình phù hợp với vai trò nào. Khi AI xử lý phần nặng về dữ liệu, con người phải giỏi đặt vấn đề, thương lượng và chịu trách nhiệm trong một mạng lưới nghề nghiệp linh hoạt.
Giáo dục hiện đại phải trả lời: học gì, ở đâu, với ai – và để làm gì?
Từ AI, S2M đến giáo dục quốc tế, tất cả đều quay lại một câu hỏi: người trẻ cần được chuẩn bị như thế nào để bước vào thế giới của chính mình? Trong nhiều năm, giáo dục được hình dung theo tuyến tính: học – tốt nghiệp – đi làm. Nhưng tốc độ thay đổi của công nghệ khiến một ngành nghề có thể biến đổi chỉ sau vài năm, kỹ năng hôm nay là lợi thế thì ngày mai trở thành yêu cầu tối thiểu. Nghị quyết 71-NQ/TW yêu cầu “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với xã hội”, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và liên kết với doanh nghiệp. Các chuyên gia tại RMIT đi xa hơn: thay vì dạy một bộ kỹ năng cố định, đại học phải bồi đắp khả năng thích ứng để người học tự định hình tương lai của mình. Đó là sự dịch chuyển từ câu hỏi “chương trình dạy gì?” sang “chúng ta đang đào tạo kiểu người nào?” – người có thể sống được trong bất định, không hoảng loạn trước thay đổi.
Kỹ năng con người tương lai: từ phê phán công nghệ đến học tập suốt đời
Tầm nhìn giáo dục nhấn mạnh rõ: những kỹ năng quyết định lợi thế con người 2026 không thể tự động hóa. Phó giáo sư Tim Fawns cho rằng đại học cần trang bị cho sinh viên khả năng nhìn nhận công nghệ một cách tổng quan, biết phản biện và đánh giá kết quả do công nghệ tạo ra, hơn là dạy một bộ kỹ năng đóng khung. Đây chính là “kỹ năng con người tương lai”: hiểu bối cảnh, phân tích rủi ro, đặt câu hỏi đúng. Ở góc độ công nghệ giáo dục, bà Nguyễn Hồng Hạnh nhìn thấy một thay đổi cấu trúc: đại học sẽ là nơi học tập suốt đời, nơi người học quay lại nhiều lần để học lại, nâng cao kỹ năng và nhận chứng chỉ vi mô khi nhu cầu công việc đổi hướng. Havina mở rộng mạng lưới hợp tác với hơn 1.000 trường đại học trên thế giới cùng hơn 30 trung tâm đào tạo và văn phòng trong nước và quốc tế, cho phép một hành trình học tập – nghề nghiệp liên tục, từ ngoại ngữ đến thực tập và việc làm. Nếu sinh viên không chủ động thiết kế hành trình đó, AI sẽ chỉ biến họ thành người sử dụng công cụ, chứ không phải người kiến tạo tương lai.
