Bệnh thận trẻ em không còn hiếm: Thức uống có đường là mồi lửa
Bệnh thận trẻ em do lạm dụng thức uống có đường là tình trạng tổn thương thận xuất hiện từ sớm ở lứa tuổi dưới 20, khi trẻ thường xuyên uống nước ngọt, trà sữa, nước ép đậm đường thay nước lọc, khiến cầu thận quá tải, chức năng lọc độc tố suy giảm dần và cuối cùng dẫn tới suy thận cấp hoặc suy thận mạn phải chạy thận hay ghép thận. Bệnh thận mạn không chỉ xảy ra ở người trưởng thành mà còn ảnh hưởng đến hàng triệu trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn cầu. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nephrology Dialysis Transplantation ước tính thế giới ghi nhận khoảng 7,54 triệu ca mắc mới ở người dưới 20 tuổi. Con số này cho thấy thói quen uống thức uống có đường đang biến bệnh thận thành vấn đề thế hệ, không còn là chuyện riêng của người già.
Hai bé trai 8 tuổi và cái giá suốt đời vì nước ngọt, trà sữa
Điều khiến các bác sĩ phẫn nộ không phải là bệnh thận xuất hiện, mà là cách người lớn đã tiếp tay cho nó. Tiểu Hào, bé trai 8 tuổi ở Vũ Hán, mê nước ngọt có ga đến mức uống thay nước lọc, mỗi ngày 2–3 chai. Khi nhập viện, creatinin máu của em vượt 1000 µmol/l, tương đương suy thận giai đoạn cuối và nhiễm độc niệu, buộc phải ghép thận càng sớm càng tốt để duy trì cuộc sống bình thường. Cũng ở tuổi 8, Tiểu Bảo tại Hà Nam nhập viện trong tình trạng toàn thân sưng húp, mi mắt phù nề, tím tái và khó thở dữ dội do suy thận cấp biến chứng suy tim nguy cấp. Bé được cứu sống nhưng tổn thương hệ bài tiết không thể đảo ngược, phải bước vào giai đoạn suy thận mạn tính và gắn phần đời còn lại với những đợt chạy thận nhân tạo kéo dài. Đằng sau hai bi kịch ấy là cùng một mẫu số: cha mẹ nuông chiều, thiếu kiến thức, để thức uống có đường và đồ ăn nhanh chi phối khẩu phần hàng ngày của con.
Vì sao thức uống có đường tàn phá thận trẻ em âm thầm đến vậy?
Hệ bài tiết của trẻ em vốn chưa hoàn thiện và nhạy cảm hơn người lớn rất nhiều. Khi trẻ uống trà sữa, nước ngọt, nước ép đậm đặc thay nước lọc, đường huyết tăng vọt, buộc các mạch máu nhỏ trong cầu thận phải lọc liên tục ở áp lực cao, lâu ngày dẫn tới xơ hóa cầu thận và suy giảm chức năng bài tiết. Trung bình mỗi 100ml trà sữa chứa tới 8–12g đường bổ sung cùng nhiều chất phụ gia béo ngậy, còn nước ngọt có ga chứa hàm lượng đường fructose cao. Thêm vào đó, thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ như gà rán, khoai tây chiên cung cấp lượng chất béo chuyển hóa và natri vượt ngưỡng an toàn, ép cơ thể giữ nước, tăng áp lực máu lên thận và phá hủy mô kẽ thận. Nguy hiểm hơn, bệnh lý về thận ở trẻ nhỏ thường diễn biến rất âm thầm; khi các biểu hiện bùng phát ra bên ngoài thì chức năng thận thông thường đã bị phá hủy trên 50%. Đó là lý do nhiều trẻ chỉ được phát hiện khi đã bước vào suy thận cấp, nhiễm độc niệu, phải chạy thận hoặc ghép thận.
Dấu hiệu cảnh báo cha mẹ hay bỏ qua và hậu quả kéo dài tới tuổi trưởng thành
Tiểu Hào bắt đầu có những dấu hiệu rất đời thường: chán ăn, ngứa da, mặt – đặc biệt mí mắt – hơi sưng trong gần nửa năm trước khi phát hiện bệnh. Cha mẹ nghĩ con thiếu ngủ, thiếu chất nên chỉ cho đi ngủ sớm và bồi bổ thêm, bỏ qua những tín hiệu thận đang kêu cứu. Đến khi bé đau bụng, đau bộ phận sinh dục khi đi tiểu, tiểu ra máu, nước tiểu nhiều bọt trắng thì bệnh đã chuyển sang giai đoạn nhiễm độc niệu cực kỳ nguy hiểm. Cũng theo bác sĩ chuyên khoa thận, các triệu chứng suy thận ở trẻ thường xuất hiện muộn và khó phát hiện; đến khi bệnh chuyển biến rất nặng mới được đưa tới bệnh viện thì việc điều trị đã vô cùng khó khăn. Hậu quả không dừng ở tuổi thơ bị đánh cắp. Khi một đứa trẻ bước vào suy thận mạn, phần đời còn lại gắn với máy lọc máu hoặc ca ghép thận, chất lượng cuộc sống, học tập, lao động và cả khả năng lập gia đình sau này đều bị ảnh hưởng nặng nề.
Cha mẹ phải thay đổi: Chiều con bằng kiến thức, không bằng đường và dầu mỡ
Thực tế, trong số 360 triệu trẻ em ở Trung Quốc, khoảng 3 triệu trẻ mắc bệnh thận và trẻ em bị suy thận mãn tính vẫn đang tăng với tốc độ 13% mỗi năm. Những con số này không phải để dọa nạt, mà để nhắc cha mẹ rằng thói quen hôm nay quyết định sức khỏe thận của con cả đời. Việc tạo dựng cho con thói quen uống đủ nước lọc đun sôi để nguội hàng ngày và kiên quyết cắt giảm đồ ăn nhanh, đồ uống có đường chính là lá chắn sinh mạng quan trọng nhất mà cha mẹ cần làm để bảo vệ tương lai của con. Chuyên gia khuyến cáo không nên uống nước ngọt thường xuyên, không uống quá 300ml một ngày kể cả với người trưởng thành, và tuyệt đối không dùng nước ngọt, nước ngọt có ga thay thế cho nước lọc. Thay vì chiều con bằng trà sữa, nước ngọt, hãy chiều con bằng thời gian, bữa cơm lành mạnh và sự kiên định trước những đòi hỏi vô lý. Một chút "khó tính" hôm nay có thể cứu con khỏi cảnh 8 tuổi đã phải hỏi bác sĩ: "Con sẽ phải chạy thận đến bao giờ?".
