Cây lọc không khí: có ích, nhưng không phải máy lọc
Cây lọc không khí là những loài cây trồng trong nhà được khảo sát về khả năng làm giảm một số chất ô nhiễm trong môi trường kín, nhưng tác dụng trong phòng sinh hoạt thực tế không thể mặc nhiên xem như một hệ thống xử lý không khí hoàn chỉnh. Điểm đáng chú ý là nghiên cứu do Đại học Seville ở Tây Ban Nha thực hiện đã thử nghiệm năm loại cây phổ biến; kết quả được công bố trên tạp chí Atmospheric Environment vào ngày 15/4. Trong vòng 15 phút sau khi tiếp xúc với VOC, nồng độ chất này giảm từ 24% đến 40%, tùy loài cây. Con số ấy đủ để khiến cây xanh đáng được quan tâm, nhưng cần đọc đúng bối cảnh: cây được thử trong buồng kính có kiểm soát, khác xa căn phòng có người, đồ đạc, nguồn phát thải liên tục và luồng khí ra vào.
Lan ý nổi bật trong thử nghiệm, không phải phép màu
Trong nhóm năm cây được thử nghiệm, cây lan ý được ghi nhận có hiệu quả cao nhất, đặc biệt với nitơ dioxide. Ở một số trường hợp, tổng nồng độ chất ô nhiễm trong buồng thử giảm 96% đến 98% sau 24 giờ; đây là kết quả trong điều kiện nghiên cứu, không phải cam kết cho mọi ngôi nhà. Cách diễn đạt giật gân về khả năng “loại bỏ” ô nhiễm dễ làm người đọc kỳ vọng quá mức. Lợi ích thực tế hơn là lan ý vừa tạo mảng xanh, vừa là lựa chọn cây dễ chăm sóc nếu có ánh sáng gián tiếp sáng, đất hữu cơ giữ ẩm vừa phải và không bị tưới quá tay. Nói cách khác, nên chọn cây vì phù hợp với không gian và thói quen chăm sóc; dữ liệu thử nghiệm là điểm cộng, không phải lý do để ngừng thông gió.
Năm cây được nhắc đến và cách chọn theo không gian
Một danh sách cây gắn với nghiên cứu của NASA về khả năng hấp thụ formaldehyde gồm nha đam, thường xuân, lưỡi hổ, trầu bà vàng và lan chi. Formaldehyde có thể phát sinh từ gỗ ép, keo dán và vật liệu hoàn thiện; IARC thuộc WHO xếp chất này vào nhóm gây ung thư ở người. Vì vậy, danh sách có ý nghĩa như gợi ý chọn cây, chứ không phải bằng chứng rằng vài chậu cây đủ bảo vệ sức khỏe.
- Nha đam hợp nơi sáng và diện tích nhỏ; lá tích nước nên không cần tưới thường xuyên.
- Thường xuân tạo dáng rủ đẹp nhưng đòi hỏi chú ý độ ẩm, nhiệt độ và sâu bệnh hơn các lựa chọn còn lại.
- Lưỡi hổ mọc thẳng, gọn, chịu khô tương đối tốt; tránh tưới quá nhiều.
- Trầu bà vàng dễ phát triển khi chăm sóc không cầu kỳ, hợp đặt trên kệ hoặc cho leo rủ.
- Lan chi phù hợp với kệ, giá treo và những góc nhỏ nhờ lá mọc thành bụi rồi buông xuống.
Các loài trong danh sách được mô tả là quen thuộc, dễ tìm ở cửa hàng cây cảnh và không cần nhiều công chăm sóc, dù thường xuân cần để mắt kỹ hơn. Chọn cây theo ánh sáng, chỗ đặt và khả năng tưới đều đặn sẽ thực tế hơn việc mua cây chỉ vì lời quảng bá lọc khí.
Ưu tiên giảm nguồn phát thải và tăng thông thoáng
Điều quan trọng nhất với người muốn cải thiện không khí trong nhà là không đánh đồng kết quả trong buồng kín với hiệu quả của vài chậu cây giữa căn phòng đang sử dụng. Nghiên cứu của NASA diễn ra trong môi trường thử nghiệm kín, khác đáng kể với nhà ở có thông gió, người ra vào, đồ nội thất và nhiều nguồn ô nhiễm cùng lúc. Do đó, cây trồng trong nhà chỉ nên là phần bổ sung cho không gian sống, không thay thế việc giảm nguồn phát thải, tăng thông thoáng hay các biện pháp kiểm soát chất lượng không khí. Nếu nghi ngại formaldehyde, xử lý vật liệu và nguồn phát sinh, đồng thời duy trì thông gió phù hợp, có giá trị trực tiếp hơn việc trông chờ cây tự giải quyết vấn đề. Cây lan ý hay các cây dễ chăm sóc khác vẫn đáng trồng—nhưng nên vì mảng xanh và lợi ích bổ trợ, không phải như thiết bị xử lý ô nhiễm.
