Dinh dưỡng học đường: Tham vọng đẹp nhưng khởi đầu chật vật
Dinh dưỡng học đường là toàn bộ chính sách, hoạt động và bữa ăn được tổ chức trong nhà trường nhằm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, bảo đảm an toàn thực phẩm học đường, kết hợp giáo dục thói quen ăn uống lành mạnh và theo dõi sức khỏe để nâng cao sức khỏe học sinh một cách toàn diện. Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 được phê duyệt với mục tiêu chăm sóc toàn diện sức khỏe thể chất, tinh thần và các điều kiện phát triển của người học, bao gồm y tế trường học, dinh dưỡng, giáo dục thể chất, sức khỏe tâm thần, phòng bệnh, an toàn trường học và quản lý dữ liệu sức khỏe. Nói cách khác, chính sách bữa ăn trường không còn là chuyện suất ăn bán trú, mà là “xương sống” của chiến lược sức khỏe thế hệ trẻ. Vấn đề là: tầm nhìn rất cao, nhưng chân đế nguồn lực đang quá thấp.
Khi 70% nhân viên y tế trường học chưa đủ chuyên môn
Không thể kỳ vọng một chương trình sức khỏe học đường toàn diện nếu đội ngũ thực thi yếu và thiếu. Hiện tỉ lệ nhân viên y tế trường học chuyên trách ở mầm non, phổ thông mới đạt 50,7%, trong số này chỉ khoảng 30% có chuyên môn y tế; tỉ lệ được bồi dưỡng chuyên môn theo quy định của Bộ Y tế chỉ đạt 38,5%. Đây là con số báo động, vì mọi yêu cầu đánh giá tình trạng dinh dưỡng, giám sát an toàn thực phẩm học đường hay tư vấn sức khỏe học sinh đều đòi hỏi chuyên môn. Nhiều trường vẫn giao thêm việc cho giáo viên hoặc nhân viên kiêm nhiệm, trong khi chương trình đặt ra 6 nhóm nhiệm vụ từ hoàn thiện pháp luật, nâng cấp cơ sở vật chất đến chuyển đổi số và phối hợp liên ngành. Nói thẳng, với nền tảng nhân lực như vậy, ngay cả việc “giữ nhịp” y tế trường học cũng khó, nói gì tới đổi mới dinh dưỡng học đường.
Khung pháp lý lỏng lẻo: Bữa ăn trường lo no, sạch hơn là chuẩn
Trong khi chương trình yêu cầu nhân rộng mô hình bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp vận động thể lực, hệ thống chính sách về chăm sóc sức khỏe người học và dinh dưỡng học đường vẫn chưa hoàn thiện. Nhiều nơi quản lý sức khỏe, giám sát bữa ăn học đường và phối hợp nhà trường – gia đình còn kém hiệu quả. Hiện nay, trọng tâm vẫn là phòng ngộ độc, bảo đảm an toàn thực phẩm học đường, hơn là đạt chuẩn dinh dưỡng dài hạn cho tầm vóc. Ngành Giáo dục phải đề xuất hoàn thiện quy định về dinh dưỡng học đường và bữa ăn bán trú, đồng thời xây dựng công cụ số để đánh giá tình trạng dinh dưỡng, thiết kế thực đơn cân bằng và quản lý sức khỏe học sinh. Các chuyên gia còn đề xuất xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường để thể chế hóa chủ trương nâng cao sức khỏe, thể chất và tầm vóc thế hệ trẻ. Khi chưa có “khung cứng”, nhiều cam kết vẫn chỉ nằm trên giấy.
Tầm vóc thấp, khoảng cách cao: Bữa ăn trường chưa đi tới chiều cao học sinh
Nếu dinh dưỡng học đường thực sự hiệu quả, chiều cao trung bình đã phải bứt phá mạnh hơn. Nam giới Việt Nam hiện đạt 168,1 cm, nữ 156,2 cm; sau 10 năm, nam tăng 3,7 cm, nữ tăng 2,6 cm. Nhìn thì đáng mừng, nhưng Việt Nam vẫn thuộc nhóm thấp trên thế giới, xếp thứ 153 trên 201 quốc gia, và đứng sau Singapore, Malaysia, Thái Lan trong khu vực. Đây là chỉ dấu rõ ràng rằng những khoảng trống dinh dưỡng – đặc biệt trong lứa tuổi học sinh – vẫn chưa được lấp đầy. Dù đã có mô hình điểm bữa ăn học đường kết hợp tăng cường hoạt động thể lực, hơn 95% giáo viên và phụ huynh tham gia mô hình này cải thiện kiến thức và thái độ về dinh dưỡng hợp lý, nhưng mô hình vẫn còn giới hạn, chưa thành chuẩn chung. Nói cách khác, chúng ta có “điểm sáng”, nhưng chưa có “mặt bằng mới” cho sức khỏe học sinh.
Phối hợp liên ngành: Nếu không thật, chính sách sẽ tiếp tục… đẹp trên giấy
Chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe học sinh được xác định không chỉ là nhiệm vụ của giáo dục hay y tế, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Chương trình Sức khỏe học đường phân rõ 6 trụ cột, trong đó có ưu tiên nhân lực, nâng cấp cơ sở vật chất, truyền thông, chuyển đổi số và huy động nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, điều kiện triển khai tại nhiều cơ sở vẫn còn khoảng cách đáng kể so với mục tiêu. Thực tế giai đoạn 2019–2025 cho thấy: 80% cơ sở giáo dục mới có phòng y tế với thiết bị sơ cấp cứu và thuốc thiết yếu, truyền thông giáo dục sức khỏe mới tiếp cận khoảng 50% người học. Nếu các địa phương không gắn trách nhiệm cụ thể, nếu ngành y tế không đồng hành sâu và nếu phụ huynh chỉ coi bữa ăn trường là “trông hộ con”, thì dinh dưỡng học đường khó thoát khỏi cảnh chính sách đi một đường, thực tế đi một nẻo.
