Thị trường âm nhạc Việt đang tái phân chia: ai còn sống nhờ hit cũ sẽ bị bỏ lại
Thị trường âm nhạc Việt là hệ sinh thái nơi các ca sĩ kiếm tiền từ bản quyền, biểu diễn, nền tảng số, show truyền hình âm nhạc và concert, hiện bị tái phân chia mạnh mẽ bởi nhạc AI, xu hướng nhạc trẻ và các mô hình giải trí hiện đại, khiến nguồn thu dịch chuyển từ nghệ sĩ sống bằng kho nhạc cũ sang những người biết tận dụng công nghệ, sân khấu lớn và truyền hình thực tế.
Điểm mấu chốt: nhạc xưa không còn “một mình một chợ”. Con trai cố nhạc sĩ Trúc Phương thừa nhận trước đây ít món ăn tinh thần nên khán giả tập trung nghe nhạc xưa, còn bây giờ khi khán giả nghe nhạc mới thì nguồn thu của nhạc xưa giảm là điều tất nhiên. Ông còn chỉ ra nhạc AI chiếm phần không nhỏ, khoảng đôi ba chục phần trăm trong lựa chọn giải trí của khán giả. Nói cách khác, miếng bánh thị trường không nhỏ đi, nhưng người chia thì đông lên; ai không chịu thay đổi sẽ bị bào mòn dần thu nhập.
Nhạc AI và nền tảng số: kẻ cướp miếng bánh hay công cụ tăng thu?
Nhạc AI không còn là trò chơi công nghệ mà đã trở thành đối thủ trực diện của nhạc truyền thống. Con trai “ông hoàng bolero” nói thẳng: nhạc AI chi phối giống như việc chia lại một chiếc bánh, từ vài người ăn thành cả chục người cùng ăn. Khi AI cũng làm mới nhạc xưa, tạo nên “cơn sốt” Mưa chiều theo phong cách rock do “ca sĩ” AI thể hiện, khán giả có thêm lựa chọn, còn tiền tác quyền của nhạc sĩ gốc lập tức co lại.
Ngược lại, với những người biết dùng nền tảng số, đây lại là mỏ vàng. Ca sĩ Quang Lê sở hữu hai kênh YouTube hoạt động hơn 10 năm, riêng kênh chính tập trung vào bolero và các tiết mục biểu diễn, duy trì lượt xem ổn định và mang về hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, cao điểm có tháng đạt hơn 600 triệu đồng tiền quảng cáo. “Trong khi nhiều ca sĩ than lỗ với YouTube, Quang Lê khẳng định kênh của anh mỗi tháng mang về gần 400 triệu đồng” là minh chứng rõ ràng cho việc công nghệ không giết âm nhạc, nó chỉ trừng phạt người đứng yên.
Show truyền hình âm nhạc và concert: nơi tiền đang chảy về ai chịu chơi lớn
Show truyền hình âm nhạc và concert đang trở thành “trận địa tiền mặt” mới của thị trường âm nhạc Việt. Khi nhiều tụ điểm nhạc xưa dừng hoạt động hoặc vắng khách, nguồn thu từ những sân khấu truyền thống co lại, buộc ca sĩ phải bước ra những sân chơi lớn hơn: chương trình thực tế giờ vàng, đại nhạc hội, tour concert.
Ca sĩ như Quang Lê không chỉ thu từ YouTube mà còn là gương mặt đắt show, mỗi tháng nhận từ 5 đến 8 chương trình biểu diễn với mức cát-xê được đánh giá ngang nhiều ngôi sao hạng A bolero, đồng thời thường xuyên làm giám khảo, huấn luyện viên trong các show truyền hình âm nhạc như Solo Cùng Bolero, Bài Hát Hay Nhất, Thần Tượng Bolero. Ở phía nhạc xưa, thời đỉnh cao, những chương trình bolero từng có tỷ lệ cháy vé rất cao giai đoạn khoảng 2009–2019; nay, để kéo khán giả, nghệ sĩ phải biết thêm concert “kiểu mới”: Đàm Vĩnh Hưng mang Lâu đài tình ái lên sân khấu với bản remix tiết tấu nhanh, khiến khán giả đồng loạt hát theo.
Ca sĩ kiếm tiền nhiều nhất là người biết dịch chuyển, không phải người có quá khứ huy hoàng
Thị trường đang thưởng cho người linh hoạt chứ không phải người có “danh xưng” đẹp. Hiện nay, các ngôi sao trẻ có thể nhận cát-xê tới 10 con số, trong khi sao nhạc xưa khiêm tốn hơn rất nhiều lần. Cát-xê của “nữ hoàng sầu muộn” Giao Linh thường chỉ ở mức đôi ba chục triệu đồng, đi xa mới tăng lên gần gấp đôi. Đó là sự đảo chiều so với thời hoàng kim khi sao nhạc xưa từng nhận cát-xê mỗi show từ hơn trăm triệu đến hơn nửa tỷ đồng, và các chương trình bolero thường xuyên cháy vé.
Trong khi nhiều ca sĩ bolero thừa nhận cát-xê giảm một nửa, mật độ show ít đi, đầu tư YouTube “buôn ngược” không ăn thua, thì những người chịu đổi hướng như Lệ Quyên lại dịch chuyển sang đầu tư vào sản phẩm nhạc mới, với ca khúc Giá như anh là em đánh dấu sự tái xuất trên đường đua Vpop. Đây là bài học rõ ràng: ca sĩ kiếm tiền nhiều nhất không phải người giữ khư khư “khúc tình xưa”, mà là người dám bước sang format mới, khán giả mới, nền tảng mới.
Tương lai: nhạc xưa không chết, nhưng luật chơi đã khác
Dù chịu sức ép từ nhạc trẻ và nhạc AI, những người gắn bó với nhạc xưa không bi quan. Con trai cố nhạc sĩ Trúc Phương khẳng định nhạc xưa không chết trước “cơn bão” nhạc AI và nhạc trẻ; ông tin nhạc trẻ sẽ sốt rồi thoái trào, như từng xảy ra thời Làn sóng xanh, và khán giả sẽ quay lại với nhạc xưa sau khi chán những món ăn tinh thần mới. Thực tế cũng cho thấy khi nhạc Phạm Duy gắn với phim Hẹn em ngày nhật thực, ca khúc Chỉ chừng đó thôi được “tái sinh”, khán giả nhiệt tình tìm và nghe lại.
Tuy vậy, niềm tin vào sức sống nhạc xưa không đồng nghĩa nghệ sĩ có thể tiếp tục ngủ quên. Sự tấn công của nhạc AI được chính người trong cuộc thừa nhận là rất khó lường, hiện tượng “xài nhạc chui” khiến nhiều nhạc sĩ thất thu, còn concert, show truyền hình âm nhạc và nền tảng số đang trở thành bộ lọc tự nhiên. Kết luận công bằng là: thị trường âm nhạc Việt đang trong một cuộc sàng lọc lớn, nơi ai biết làm mới di sản, bắt tay với công nghệ và chấp nhận luật chơi mới sẽ tiếp tục sống tốt; còn lại, quá khứ huy hoàng chỉ là câu chuyện để kể.
