APEC như chất xúc tác cho một trật tự giao thông mới ở Phú Quốc
Thí điểm tổ chức lại giao thông trên 5 tuyến đường đại diện cho 3 không gian giao thông khác nhau ở Phú Quốc là bước chuẩn bị chủ động cho APEC 2027, đồng thời là phép thử để xây dựng một hệ thống giao thông an toàn, thông suốt và chuẩn quốc tế, đủ sức phục vụ cả sự kiện cấp cao lẫn nhu cầu đi lại hàng ngày của người dân và du khách trên đảo. Điểm đáng nói trong câu chuyện giao thông Phú Quốc là các cơ quan trung ương không chỉ “vá” hạ tầng cho một kỳ hội nghị, mà dùng APEC như cơ hội tái thiết tư duy tổ chức đường phố. Cục Cảnh sát giao thông phối hợp với tỉnh An Giang và đặc khu Phú Quốc chọn 5 tuyến gồm đường tỉnh 973, 975B, đường 30 Tháng 4, Nguyễn Trung Trực và Trần Hưng Đạo để thí điểm trước dịp APEC 2027. Đây không phải sự sắp xếp đánh bóng, mà là bước định hình hệ thống giao thông APEC mang tính mẫu cho toàn đảo.
Ba không gian giao thông, năm tuyến đường và tham vọng chuẩn quốc tế
Nhìn vào cấu trúc 5 tuyến đường Phú Quốc được lựa chọn, có thể thấy rõ tư duy phân loại không gian giao thông để thiết kế giải pháp đúng bệnh. Đường tỉnh 973 và 975B là trục cửa ngõ, kết nối bắc đảo, nam đảo, sân bay và các điểm du lịch lớn, đóng vai trò xương sống cho chuỗi kết nối liền mạch từ sân bay đến khu vực hội nghị và lưu trú. Đây là nơi phải chứng minh năng lực phân luồng lớn của hệ thống giao thông APEC, đồng thời đặt chuẩn tốc độ, an toàn cho toàn mạng lưới. Không gian thứ hai là khu trung tâm Dương Đông với đường 30 Tháng 4 và Nguyễn Trung Trực, nơi mật độ dân cư, thương mại, dịch vụ cao. Tại đây, bài toán không chỉ là chống ùn tắc, mà còn là khả năng chuyển đổi sang giao thông xanh, phố đi bộ, không gian thân thiện du lịch. Không gian thứ ba là đường Trần Hưng Đạo ven biển phía Tây, tuyến đường Phú Quốc tập trung phương tiện cá nhân và taxi, được dùng để đánh giá hệ thống biển báo, chỉ dẫn song ngữ và nâng cao trải nghiệm giao thông cho du khách. Chuẩn quốc tế giao thông ở Phú Quốc vì thế không chỉ nằm ở kỷ luật luồng xe, mà ở cảm nhận của người sử dụng.
Từ phân luồng sự kiện đến nền tảng vận hành lâu dài
Điểm tích cực nhất trong định hướng hệ thống giao thông APEC ở Phú Quốc là tư duy “sự kiện chỉ là bước khởi đầu”. Các tuyến giao thông phục vụ APEC được thiết kế để vừa đáp ứng yêu cầu phân luồng trong thời gian hội nghị, vừa tạo nền tảng cho hệ thống giao thông hiện đại, vận hành lâu dài. Phương án phân luồng được yêu cầu có tính linh hoạt: bố trí làn, tuyến ưu tiên cho đoàn đại biểu nhưng vẫn bảo đảm nhu cầu đi lại bình thường của người dân và du khách. Theo Đại tá Phạm Quang Huy, các tuyến đường quan trọng như đường tỉnh 975, Đại lộ APEC và tuyến kết nối sân bay phải đồng thời bảo đảm an toàn, thông suốt cho sự kiện và cho tương lai phát triển của đảo. Cách tiếp cận này đáng ủng hộ: thay vì làm đường tạm cho vài ngày hội nghị, Phú Quốc chọn xây dựng trục giao thông có tầm nhìn dài hạn, bám sát xu hướng đô thị du lịch.
Chuẩn hóa, số hóa và bài toán hài lòng của người sử dụng
Muốn đạt chuẩn quốc tế giao thông, Phú Quốc phải đi từ những chi tiết tưởng nhỏ nhưng lại quyết định trải nghiệm: biển báo, ngôn ngữ chỉ dẫn, dữ liệu thời gian thực. Hệ thống báo hiệu và chỉ dẫn giao thông được định hướng chuẩn hóa, thống nhất, sử dụng song ngữ Việt – Anh kết hợp biểu tượng quốc tế để hỗ trợ khách quốc tế. Phần mềm quản lý tập trung và camera giám sát sẽ giúp cập nhật, cảnh báo và điều tiết luồng xe theo thời gian thực, đặt nền móng cho một trung tâm ITS trong tương lai. Quan trọng hơn, hiệu quả thí điểm sẽ không chỉ đo bằng số liệu tai nạn, tốc độ lưu thông hay khả năng điều tiết khi ùn tắc, mà còn ở mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp và du khách. Đây là thước đo buộc các nhà quản lý phải nhìn giao thông Phú Quốc như một dịch vụ công cạnh tranh, chứ không phải chỉ là mạng lưới đường dành cho xe cộ.
Giao thông thông minh để đảo ngọc không tụt lại sau APEC
Nếu chỉ dừng ở vài tuyến được chỉnh trang sĩ diện cho APEC, Phú Quốc sẽ bỏ lỡ cơ hội vàng. Những kế hoạch được nêu cho thấy tham vọng lớn hơn: tăng kết nối giữa sân bay, cảng biển, khu đô thị và điểm du lịch, phát triển giao thông xanh, phương tiện phi cơ giới, trạm sạc và vận tải công cộng, đồng thời đầu tư hệ thống giao thông tĩnh với bãi đỗ tập trung, đa tầng, thông minh. Sau giai đoạn thí điểm trên 5 tuyến đường, kết quả sẽ được dùng để xây dựng bộ tiêu chí chung và nhân rộng cho các tuyến phục vụ APEC, kết nối sân bay, cảng biển, khu vực sự kiện, lưu trú và du lịch trọng điểm. Về lâu dài, hệ thống vận tải hiện có sẽ được tích hợp với đường bộ và đường sắt đô thị, dữ liệu đưa vào Trung tâm ITS để giám sát, điều hành thời gian thực. Nếu Phú Quốc kiên trì thực hiện, các công trình giao thông phục vụ APEC sẽ trở thành nền tảng cho một mạng lưới giao thông Phú Quốc an toàn, thông minh và thân thiện, giúp đảo ngọc cạnh tranh với những điểm đến quốc tế, thay vì chỉ tỏa sáng trong vài ngày hội nghị rồi nhanh chóng trở lại lối cũ.
