Giao thông thông minh Phú Quốc: tham vọng lớn và áp lực tiến độ
Giao thông thông minh Phú Quốc là chiến lược xây dựng mạng lưới hạ tầng đa phương thức, được quản lý bằng công nghệ, dữ liệu thời gian thực và tiêu chuẩn quốc tế, nhằm bảo đảm di chuyển an toàn, thuận tiện, kết nối liền mạch giữa sân bay, cảng biển, đường bộ và đường sắt nhẹ LRT, đồng thời phục vụ các sự kiện quốc tế lớn lẫn phát triển đô thị, du lịch lâu dài. Phú Quốc không chỉ làm thêm vài tuyến đường; đảo ngọc đang triển khai một gói hạ tầng giao thông toàn diện gồm sân bay, đường sắt nhẹ LRT Phú Quốc, Đại lộ APEC, ĐT.975 và các tuyến kết nối trọng điểm. Vấn đề không phải có bao nhiêu công trình, mà là liệu chúng có kịp trở thành một hệ thống giao thông thông minh chuẩn quốc tế trước APEC 2027 hạ tầng được đưa vào vận hành đầy đủ hay không. Đây là cuộc chạy đua vừa mang tính hình ảnh, vừa mang tính sống còn đối với năng lực đón khách, quản trị giao thông và chất lượng đời sống người dân đảo.
Sân bay, ĐT.975, Đại lộ APEC và LRT: trục xương sống hay lời hứa trên bản vẽ?
Nhìn trên quy hoạch, cấu trúc giao thông Phú Quốc khá thuyết phục: khi sân bay, đường sắt nhẹ LRT Phú Quốc, Đại lộ APEC, ĐT.975 và các trục giao thông được đầu tư đồng bộ, năng lực vận tải sẽ tăng và tạo động lực cho đô thị, du lịch, thương mại và dịch vụ phát triển. Tuyến tàu điện nhẹ LRT chạy trên dải phân cách giữa ĐT.975 được coi là "trục giao thông thông minh" đầu tiên, tổ chức theo tiêu chuẩn quốc tế, kết nối sân bay với Nam đảo và các khu đô thị mới. Tuy nhiên, sự bài bản trên bản vẽ chưa đồng nghĩa với sẵn sàng ngoài thực địa. Các tuyến này phải đáp ứng đồng thời hai yêu cầu: đủ năng lực phục vụ lượng khách khổng lồ của APEC 2027 hạ tầng và vẫn vận hành ổn định, an toàn, thuận tiện trong giai đoạn hậu sự kiện. Nếu các hạng mục chậm tiến độ hoặc chỉ chạy "tạm bợ" trước APEC, Phú Quốc sẽ bỏ lỡ cơ hội dùng sự kiện để nâng tầm hạ tầng một cách bền vững.
Giao thông thông minh không chỉ là bê tông: vai trò của dữ liệu và CSGT
Đại tá Phạm Quang Huy nhấn mạnh giao thông Phú Quốc phải đồng bộ, thông minh, an toàn và thuận tiện, trong đó chất lượng không nằm ở quy mô công trình mà ở năng lực quản trị, mức độ an toàn và việc áp dụng ITS cùng dữ liệu thời gian thực để giám sát, phân luồng, xử lý chủ động sự cố. Nói cách khác, không có giao thông thông minh Phú Quốc nếu các nút giao chỉ hoạt động bằng kinh nghiệm và phản ứng chậm. Cục CSGT đang phối hợp với tỉnh An Giang và Đặc khu Phú Quốc dự kiến thí điểm mô hình tổ chức giao thông trên 5 tuyến đường, sử dụng mạng lưới camera và cảm biến như "mắt thần" để thu thập dữ liệu về lưu lượng, mật độ, nhận diện biển số và tự động phát hiện vi phạm, nguy cơ ùn tắc. Hệ thống này được thiết kế để chuyển từ kiểu quản lý "thấy mới xử lý" sang vận hành chủ động, có thể dự báo và điều chỉnh tình huống dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, nếu thiếu nhân lực được đào tạo, quy trình rõ ràng và sự phối hợp liên ngành, công nghệ dễ bị biến thành bộ sưu tập màn hình giám sát hơn là công cụ quản trị giao thông thực sự.
Ba nhóm việc phải làm đồng thời: tiến độ hay tầm nhìn sẽ thắng?
Qua khảo sát, Cục CSGT cho rằng Phú Quốc phải làm ba việc cùng lúc: đẩy nhanh tiến độ các dự án đường bộ, tháo gỡ vướng mắc, rà soát quy hoạch theo hướng dài hạn; phát triển giao thông tĩnh với hệ thống bãi đỗ tập trung, đa tầng, thông minh tại trung tâm và điểm du lịch; và tăng kết nối giữa sân bay, cảng biển, khu đô thị, điểm du lịch, đồng thời thúc đẩy phương tiện xanh và vận tải công cộng. Vấn đề là nhiều địa phương từng rơi vào cái bẫy "chạy theo sự kiện": ưu tiên tiến độ, hy sinh tầm nhìn và tính bền vững. Ở Phú Quốc, đề án xây dựng đơn vị kiểu mẫu về an ninh, trật tự và văn minh đô thị được đánh giá là bước đi chiến lược, tạo cơ sở phối hợp từ sớm giữa đầu tư hạ tầng, tổ chức giao thông và bảo đảm an toàn. Nếu địa phương giữ được kỷ luật tiến độ mà vẫn tôn trọng quy hoạch dài hạn, APEC sẽ là điểm khởi đầu cho một cấu trúc giao thông văn minh, thay vì trở thành đích đến rồi bị bỏ quên sau đó.
Thước đo cuối cùng: hành trình của người dân và du khách
Tham vọng chuẩn quốc tế sẽ vô nghĩa nếu người dân vẫn phải chen chúc ở các nút giao, du khách mất hàng giờ từ sân bay về khách sạn. Theo định hướng của lực lượng CSGT, mô hình giao thông thông minh chỉ được coi là hiệu quả khi tạo ra thay đổi đo được: giảm tai nạn, giảm vi phạm, tốc độ lưu thông ổn định hơn, thời gian chờ khi ùn tắc được rút ngắn, hệ thống camera, đèn tín hiệu và dữ liệu giao thông hoạt động trơn tru, và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, khách du lịch tăng lên đáng kể. "Thước đo cuối cùng là người dân, du khách có thể di chuyển an toàn, thuận tiện và liền mạch trên toàn đảo". Từ nay đến APEC, khối lượng việc vẫn rất lớn, đòi hỏi tiến độ rõ ràng, trách nhiệm cụ thể và phối hợp đồng bộ giữa xây dựng hạ tầng, tổ chức giao thông và năng lực quản trị. Nếu Phú Quốc biến được các chỉ số đó thành thực tế, giao thông thông minh sẽ là tài sản lâu dài của đảo ngọc, chứ không chỉ là khẩu hiệu đẹp mỗi dịp hội nghị quốc tế.
