Rồng Xanh: Giải thưởng cho cuộc hẹn giữa di sản và công nghệ
Giải thưởng Rồng Xanh là một sáng kiến mới được công bố tại Hà Nội, nhằm tôn vinh những mô hình và cá nhân ứng dụng công nghệ bảo tồn di sản, biến di sản văn hóa Việt thành nguồn lực sáng tạo, du lịch và sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên số.
Chiều 4/9, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số cùng các đơn vị đối tác đã chính thức công bố Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh tại Hà Nội. Điểm đáng nói là giải thưởng không chỉ chấm những dự án số hóa di sản, mà đặt ra tham vọng lớn hơn: biến vốn liếng văn hóa, di sản và điểm đến thành trụ cột của công nghiệp văn hóa và các ngành kinh tế sáng tạo. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chủ trương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển văn hóa, việc xuất hiện một giải thưởng chuyên biệt cho giao điểm “di sản – công nghệ – đổi mới” là bước đi mang tính tuyên bố: hoặc di sản bước lên không gian số, hoặc chấp nhận bị tụt hậu trong dòng chảy toàn cầu.
Công nghệ bảo tồn di sản: Từ dữ liệu đến trải nghiệm và sản phẩm
Điểm cốt lõi của Giải thưởng Rồng Xanh là quan niệm di sản văn hóa Việt không dừng ở bảo tàng hay lễ hội, mà phải trở thành dữ liệu, trải nghiệm và sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế. Theo Ban Tổ chức, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thực tế ảo và thực tế tăng cường đang tạo thêm phương thức để lưu giữ, khai thác và lan tỏa các giá trị văn hóa, di sản. Khi di sản được số hóa, từ không gian vật lý, chúng có thể được tái hiện trên môi trường số và tiếp cận với công chúng ở phạm vi rộng hơn, vượt xa ranh giới địa lý.
PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh chuyển đổi số văn hóa không chỉ dừng ở số hóa mà phải biến dữ liệu thành tài nguyên chiến lược để tạo nội dung, trải nghiệm, sản phẩm và mô hình mới cho công nghiệp văn hóa. Nói thẳng, những dự án công nghệ bảo tồn di sản chỉ có ý nghĩa lâu dài khi chúng tạo ra được giá trị sử dụng, giá trị kinh tế và giá trị nhận diện cho cộng đồng. Nếu dữ liệu di sản chỉ nằm trong kho lưu trữ số mà không trở thành tour du lịch thông minh, nội dung số hay sản phẩm sáng tạo, chúng vẫn là “di sản ngủ đông” trên nền tảng công nghệ hiện đại.
Không gian kết nối Văn hóa – Di sản – Điểm đến – Đổi mới sáng tạo
Giải thưởng Rồng Xanh được công bố như một không gian kết nối giữa Văn hóa – Di sản – Điểm đến – Đổi mới sáng tạo, thay vì một cuộc thi đơn lẻ. Với thông điệp tôn vinh những thành tựu kiến tạo giá trị và tương lai Việt Nam qua sức mạnh mềm, chương trình hướng đến phát hiện và lan tỏa các mô hình ứng dụng công nghệ số phục vụ phát triển văn hóa, di sản, du lịch và công nghiệp sáng tạo. Các hạng mục như Rồng Xanh di sản, Rồng Xanh thương hiệu điểm đến, Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa, Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo, Rồng Xanh STEAM và Rồng Xanh Impact cho thấy ban tổ chức coi di sản là điểm xuất phát cho cả hệ sinh thái sáng tạo, thay vì chỉ là một “nhóm giải phụ”.
Ý nghĩa lớn hơn của không gian kết nối này là thay đổi cách chúng ta nói về di sản văn hóa Việt. Thay cho tư duy “giữ gìn bằng mọi giá nhưng xa đời sống”, di sản được đặt giữa mạng lưới du lịch, thương hiệu địa phương, giáo dục STEAM và kinh tế sáng tạo. Tên gọi Rồng Xanh, kết hợp biểu tượng rồng – chiều sâu văn hóa và màu xanh dương – tri thức, đổi mới, cho thấy định hướng: lấy chiều sâu văn hóa làm nền tảng, lấy tri thức và công nghệ làm động lực, lấy đổi mới sáng tạo làm phương thức và lấy sức mạnh mềm làm giá trị lan tỏa.
Sức mạnh mềm quốc gia: Di sản phải “sống” trên không gian số
Không khó để thống nhất rằng Việt Nam có lịch sử lâu đời, cộng đồng giàu truyền thống và những vùng đất đậm bản sắc. Vấn đề, như chính Ban Tổ chức nêu, là những giá trị đó không chỉ nằm trong quá khứ, di sản không chỉ để bảo tồn mà phải sống trong đời sống đương đại, trở thành sản phẩm, thương hiệu, trải nghiệm và sức mạnh mềm cho Việt Nam. Khi sự phát triển nhanh chóng của AI, dữ liệu lớn, VR, AR và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận văn hóa, di sản và các điểm đến, nếu di sản Việt không hiện diện bền vững trên không gian số, sức mạnh mềm quốc gia sẽ lép vế.
Giải thưởng Rồng Xanh được hình thành trong bối cảnh Việt Nam triển khai các nghị quyết về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và phát triển văn hóa. Điều này biến giải thưởng thành công cụ chính sách mềm: khuyến khích địa phương, doanh nghiệp, nhà sáng tạo coi đầu tư cho công nghệ bảo tồn di sản là đầu tư cho hình ảnh, thương hiệu và sức mạnh mềm quốc gia trong khu vực và trên thế giới, chứ không phải chi phí “phụ” mang tính phong trào.
Từ giải thưởng đến hệ sinh thái công nghiệp văn hóa dựa trên di sản
Rồng Xanh sẽ chỉ có ý nghĩa khi nó trở thành điểm tựa cho một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa xoay quanh di sản văn hóa Việt, chứ không dừng ở một lễ trao giải. Bên cạnh hoạt động xét giải, Ban Tổ chức dự kiến triển khai chuỗi Diễn đàn Việt Nam Rồng Xanh với chủ đề “Sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên số: phát triển công nghiệp Văn hóa – Di sản – Điểm đến và Đổi mới sáng tạo”. Không chỉ dừng ở trao đổi học thuật, các diễn đàn hướng tới kết nối ý tưởng với hành động, công nghệ với văn hóa, di sản với thị trường và địa phương với mạng lưới toàn cầu.
Lần đầu tiên được tổ chức, Giải thưởng Rồng Xanh kỳ vọng trở thành dấu mốc kết nối cộng đồng những người đang kiến tạo giá trị mới cho văn hóa, di sản, điểm đến và công nghiệp sáng tạo Việt Nam, đồng thời góp phần đưa những câu chuyện và thương hiệu văn hóa Việt trở thành giá trị kinh tế, sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên số. Nếu các sáng kiến được tôn vinh tiếp tục được nuôi dưỡng bằng chính sách, thị trường và cộng đồng, Rồng Xanh có thể trở thành biểu tượng cho một hướng đi rất cụ thể: phát triển công nghiệp văn hóa thông qua các mô hình đổi mới dựa trên di sản, thay vì sao chép các mô hình giải trí xa lạ với tâm hồn Việt.
