Giải thưởng Rồng Xanh: tín hiệu mạnh mẽ cho công nghệ bảo tồn di sản
Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh là chương trình tôn vinh những thành tựu ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong việc bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị di sản văn hóa Việt, đồng thời kết nối văn hóa, di sản, điểm đến và công nghiệp sáng tạo trong không gian số để tạo ra sức mạnh mềm mới cho quốc gia. Ngày 4.9, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp với các đơn vị của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức công bố giải thưởng tại Hà Nội. Việc hai ngành văn hóa và khoa học cùng bảo trợ không chỉ mang tính nghi lễ, mà là lời khẳng định: nếu tiếp tục coi di sản văn hóa Việt là “kho báu trưng bày” thay vì “tài nguyên số sống động”, chúng ta sẽ bỏ lỡ một cơ hội phát triển hiếm có.
Khi công nghệ bảo tồn di sản trở thành trải nghiệm và sức mạnh mềm
Điểm đáng giá nhất của giải thưởng Rồng Xanh là thừa nhận công nghệ bảo tồn di sản không chỉ là chuyện số hóa tư liệu, mà là tạo ra phương thức kể lại, trải nghiệm và lan tỏa văn hóa hoàn toàn mới. TS Nguyễn Thị Bích Lan nhấn mạnh công nghệ không thể thay thế văn hóa, nhưng có thể cho văn hóa thêm cách để được bảo tồn, kể lại và trải nghiệm. Đây là sự dịch chuyển tư duy quan trọng: thay vì lo sợ công nghệ làm “mất hồn”, giải thưởng chọn cách dùng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, VR, AR và nền tảng số để đưa di sản đến với hàng triệu người ở bất cứ đâu. Đó không chỉ là cuộc chơi nội bộ của ngành di sản, mà là bước đi chiến lược để biến di sản thành nội dung, sản phẩm, mô hình kinh doanh cho công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững.
Không gian kết nối Văn hóa – Di sản – Điểm đến – Đổi mới sáng tạo
Rồng Xanh được thiết kế như một hệ sinh thái chứ không phải một buổi trao cúp rồi thôi. Ban tổ chức tuyên bố giải thưởng mở ra không gian kết nối giữa Văn hóa – Di sản – Điểm đến – Đổi mới sáng tạo, nơi những chủ thể đang tạo ra giá trị mới từ văn hóa và công nghệ có thể gặp nhau, chia sẻ và hợp tác. Việc chia giải thành các hạng mục như Rồng Xanh Di sản, Thương hiệu Điểm đến, Công nghiệp Văn hóa, Đổi mới Sáng tạo, STEAM… cho thấy một lựa chọn rõ ràng: phải nối di sản với điểm đến, nối ý tưởng số hóa với sản phẩm, nối nội dung văn hóa với thị trường. Trong khuôn khổ chương trình, chuỗi Diễn đàn Việt Nam Rồng Xanh về “Sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên số” tiếp tục tạo nền cho cộng đồng công nghệ – văn hóa – du lịch cùng thiết kế tương lai công nghiệp văn hóa thay vì chờ chính sách đi trước.
Từ dữ liệu di sản đến công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững
Một lập luận sắc bén tại sự kiện là chuyển đổi số di sản phải đi xa hơn thao tác “đưa lên mạng”. PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh dữ liệu di sản vật chất lẫn phi vật chất cần được coi là tài nguyên chiến lược để tạo nội dung, trải nghiệm, sản phẩm và mô hình mới, qua đó phát triển công nghiệp văn hóa. Ở góc độ người dùng, điều này đồng nghĩa việc tham quan một di tích, xem một loại hình nghệ thuật truyền thống hay khám phá một điểm đến có thể trở thành trải nghiệm thông minh, cá nhân hóa, hấp dẫn hơn nhờ các ứng dụng số. Nếu được làm đúng, công nghệ bảo tồn di sản sẽ không biến văn hóa thành “món đồ diễn”, mà giúp các cộng đồng sở hữu di sản có thêm nguồn thu, tạo việc làm, giữ người trẻ ở lại quê hương và xây dựng mô hình du lịch bền vững, thân thiện với môi trường.
Vì sao Rồng Xanh là bước ngoặt, và điều gì phải đến tiếp theo
Sự ra đời của giải thưởng Rồng Xanh không phải ngẫu nhiên, mà diễn ra đúng lúc Việt Nam triển khai các nghị quyết về đột phá khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo và phát triển văn hóa. Nếu coi văn hóa là sức mạnh mềm và công nghiệp văn hóa là một ngành kinh tế, thì Rồng Xanh là lời nhắc: không có công nghệ, hai mục tiêu này sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Lần đầu được tổ chức, chương trình được kỳ vọng trở thành dấu mốc kết nối cộng đồng những người đang kiến tạo giá trị mới cho văn hóa, di sản, điểm đến và công nghiệp sáng tạo; đồng thời đưa câu chuyện và thương hiệu văn hóa Việt thành giá trị kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia. Nhưng để kỳ vọng đó thành hiện thực, giải thưởng phải đi tới tận các sáng kiến nhỏ ở địa phương, hỗ trợ chúng hoàn thiện sản phẩm, tiếp cận thị trường và trở thành một phần của chiến lược du lịch thông minh, bền vững.
