Phát hiện ung thư phổi sớm: bước ngoặt từ CT liều thấp và AI
Phát hiện ung thư phổi sớm là chiến lược sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại, trong đó nổi bật là chụp cắt lớp vi tính liều thấp kết hợp phần mềm trí tuệ nhân tạo, nhằm tìm ra tổn thương phổi ở giai đoạn còn nhỏ, ít triệu chứng, khi cơ hội điều trị khỏi và kéo dài thời gian sống cho người bệnh cao hơn rõ rệt so với phát hiện muộn. Chúng ta không chỉ đang nói về một công nghệ mới, mà là thay đổi toàn bộ cách tiếp cận đối với ung thư phổi Việt Nam. Tại Hội nghị thế giới về ung thư phổi 2026 diễn ra từ 12–15/9 tại Seoul, với hơn 8.000 chuyên gia tham dự, đoàn Việt Nam mang đến một thông điệp rõ ràng: nếu không bứt phá ở khâu sàng lọc, chúng ta sẽ tiếp tục trả giá bằng mạng sống và gánh nặng chi phí. Mỗi năm hơn 23.000 ca ung thư phổi Việt Nam mới được ghi nhận và trên 65% phát hiện ở giai đoạn IV – con số này không chấp nhận được trong bối cảnh công nghệ phát hiện sớm đã sẵn có.
Việt Nam bước lên diễn đàn thế giới với AI sàng lọc ung thư
Điểm nhấn tại hội nghị là báo cáo toàn thể của PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, với chủ đề chăm sóc ung thư phổi từ y tế công cộng đến chăm sóc giảm nhẹ. Việc một đại diện Việt Nam được mời báo cáo tại phiên toàn thể không chỉ mang ý nghĩa danh dự, mà cho thấy cách tiếp cận của chúng ta đủ sức đóng góp cho bức tranh toàn cầu. Trong báo cáo, vai trò của phát hiện ung thư phổi sớm được đặt lên hàng đầu. Câu chuyện không dừng ở lý thuyết: kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính liều thấp, kết hợp các phần mềm trí tuệ nhân tạo, đã được ứng dụng để hỗ trợ phát hiện các tổn thương phổi giai đoạn sớm. Đây là lời khẳng định rằng Việt Nam không đứng ngoài làn sóng AI sàng lọc ung thư, mà đang chủ động thử nghiệm, tinh chỉnh và đưa vào thực hành lâm sàng ở những trung tâm lớn.
CT liều thấp và AI: vì sao là “bộ đôi” không thể bỏ qua?
Chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) là phương pháp sàng lọc đã được chứng minh có giá trị ở nhóm nguy cơ ung thư phổi, giúp phát hiện nốt nhỏ mà X-quang thường bỏ sót. Ưu điểm của LDCT là liều tia thấp hơn CT quy ước, nhưng vẫn đủ chi tiết để nhìn thấy tổn thương sớm – điều đặc biệt quan trọng khi phần lớn bệnh nhân Việt Nam hiện vẫn đến viện ở giai đoạn IV. Khi thêm AI sàng lọc ung thư vào quy trình, lợi ích nhân lên: phần mềm trí tuệ nhân tạo hỗ trợ bác sĩ phát hiện và đánh giá tổn thương phổi trên hình ảnh, giảm nguy cơ bỏ sót trong hàng trăm phim chụp mỗi ngày. Trong điều kiện nhân lực chẩn đoán hình ảnh còn hạn chế, AI không thay bác sĩ, nhưng là “đồng nghiệp thứ hai” luôn cảnh báo, so sánh, gợi ý, giúp ra quyết định chính xác hơn và sớm hơn.
Từ phát hiện đến điều trị: cả một lộ trình đang thay đổi
Phát hiện sớm chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp. Sau LDCT và AI sàng lọc ung thư, người bệnh được tiếp cận các kỹ thuật hình ảnh chuyên sâu như PET/CT, SPECT/CT kết hợp xét nghiệm sinh học phân tử, xác định các đột biến gen EGFR, ALK, KRAS, đánh giá PD-L1 bằng giải trình tự gen thế hệ mới. Từ đó, bác sĩ có thể lựa chọn điều trị đích, miễn dịch, hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật theo từng trường hợp. Mô hình hội chẩn đa chuyên khoa tại Bệnh viện Bạch Mai – nơi ung bướu, phẫu thuật lồng ngực, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, y học hạt nhân và dược sĩ lâm sàng cùng tham gia – cho thấy Việt Nam đang xây dựng lộ trình điều trị ung thư phổi toàn diện, thay vì xử lý đơn lẻ theo từng chuyên ngành. Đây là nền tảng cần thiết để tận dụng tối đa lợi ích của phát hiện sớm.
Thách thức, định hướng và trách nhiệm của từng người dân
Dù tiến bộ về công nghệ và chuyên môn đã rõ, báo cáo cũng chỉ ra những rào cản rất đời thường: chi phí điều trị, việc người dân chưa quen khám sức khỏe định kỳ, và thiếu một số dịch vụ chăm sóc y tế tại nhà. Nếu người nguy cơ cao không đi tầm soát, LDCT và AI sàng lọc ung thư vẫn chỉ nằm trong các phòng máy, không chuyển hóa thành năm tháng sống thêm. Định hướng giai đoạn 2026–2027 được đề xuất là xây dựng hướng dẫn sàng lọc ung thư phổi ở tầm quốc gia và thúc đẩy chính sách khám sức khỏe hằng năm. Nhưng chờ chính sách là chưa đủ. Người hút thuốc lâu năm, người sống trong môi trường ô nhiễm, có tiền sử bệnh phổi cần chủ động hỏi bác sĩ về sàng lọc bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp. Nếu chúng ta không thay đổi thói quen, mọi tiến bộ trình bày trên diễn đàn quốc tế vẫn khó chuyển thành lợi ích cho từng gia đình.
