Ung thư phổi: Khi Việt Nam không còn có thể chấp nhận phát hiện muộn
Phát hiện sớm ung thư phổi dựa trên chụp cắt lớp liều thấp kết hợp phần mềm trí tuệ nhân tạo là chiến lược y học sử dụng hình ảnh LDCT có liều tia thấp hơn chụp CT thông thường, được phân tích tự động bằng AI để phát hiện tổn thương nhỏ ở phổi trước khi gây triệu chứng rõ ràng, qua đó đưa người bệnh vào điều trị ở giai đoạn sớm hơn và có cơ hội sống tốt hơn. Tại Hội nghị thế giới về ung thư phổi 2026 diễn ra từ 12–15/9 tại Seoul, Hàn Quốc với hơn 8.000 chuyên gia tham dự, đoàn Việt Nam không nói về những con số đẹp mà nói về một thực tế đáng lo: mỗi năm hơn 23.000 ca ung thư phổi mới và hơn 65% được phát hiện ở giai đoạn IV. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào chẩn đoán khi bệnh đã muộn, chúng ta sẽ mãi đi sau trong cuộc chiến này.
Chụp cắt lớp liều thấp và AI: Cặp đôi thay đổi cách sàng lọc ung thư phổi
Điểm đột phá mà các chuyên gia Việt Nam mang đến WCLC không phải một loại thuốc mới, mà là cách tổ chức phát hiện sớm ung thư phổi bằng chụp cắt lớp liều thấp kết hợp AI phát hiện ung thư. Kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) giúp giảm liều tia nhưng vẫn đủ chi tiết để quan sát những nốt rất nhỏ trong nhu mô phổi, trong khi phần mềm trí tuệ nhân tạo như BM Lung Software được tích hợp để hỗ trợ phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm. Điều quan trọng là LDCT không còn chỉ là máy móc đắt tiền trong phòng chẩn đoán hình ảnh; khi đi cùng AI, nó trở thành công cụ sàng lọc ung thư phổi cho nhóm nguy cơ cao, giảm phụ thuộc vào đôi mắt người đọc phim và hạn chế bỏ sót tổn thương. Đây là ví dụ sống động cho thấy y học Việt Nam tiên tiến không còn là khẩu hiệu, mà là một hướng đi cụ thể: biến công nghệ thành giải pháp thực tế cho hệ thống đang quá tải.
Từ dữ liệu đến quyết định: Việt Nam đem gì ra thế giới?
Báo cáo “Lung Cancer Care in Vietnam: From Public Health to Palliative Care” của PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bạch Mai, cho thấy Việt Nam không chỉ sao chép mô hình ngoại quốc mà đang xây dựng lộ trình riêng. Một câu nói đáng trích dẫn trong bối cảnh này là: “Mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 23.000 ca ung thư phổi mới, trong đó hơn 65% được phát hiện ở giai đoạn IV”. Con số đó là lời cảnh tỉnh, nhưng cũng là cơ sở để thúc đẩy phát hiện sớm ung thư phổi thay vì tiếp tục đổ tiền cho điều trị muộn. Bên cạnh LDCT và AI phát hiện ung thư, hệ thống còn được củng cố bằng PET/CT, SPECT/CT, xét nghiệm sinh học phân tử như EGFR, ALK, KRAS, NGS và hóa mô miễn dịch PD-L1. Nghĩa là, dữ liệu hình ảnh và dữ liệu gen được kết hợp để chọn phác đồ cá thể hóa, chứ không điều trị “một đơn chuẩn cho mọi bệnh nhân”. Đây là cách y học Việt Nam tiên tiến: dùng khoa học để ra quyết định, không chỉ dựa vào kinh nghiệm cảm tính.
Hội chẩn đa chuyên khoa và chăm sóc toàn diện: Công nghệ không thể đứng một mình
Nếu LDCT và AI là “cổng vào” giúp phát hiện sớm ung thư phổi, thì mô hình hội chẩn đa chuyên khoa (MDT) là “bộ não” quyết định đường đi của người bệnh. Tại Bệnh viện Bạch Mai, các ca phức tạp được hội chẩn với sự tham gia của ung bướu, y học hạt nhân, phẫu thuật lồng ngực, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, dược sĩ lâm sàng và điều dưỡng. Thay vì để bệnh nhân chạy vòng quanh từng chuyên khoa, MDT buộc bác sĩ phải ngồi lại, xem xét cùng một bộ dữ liệu và thống nhất chiến lược điều trị. Điều này không chỉ tối ưu hiệu quả lâm sàng mà còn giảm lãng phí xét nghiệm, thủ thuật chồng chéo. Đáng chú ý, tại WCLC, các chuyên gia nhấn mạnh điều trị ung thư phải đặt chất lượng sống ở trung tâm chứ không chỉ là thời gian sống thêm. Điều này phản ánh rõ trong cách Việt Nam củng cố chăm sóc giảm nhẹ: kiểm soát đau, dinh dưỡng, hỗ trợ tâm lý và các hoạt động như “Yoga cười” được đưa vào lộ trình chăm sóc. Công nghệ phát hiện sớm sẽ mất ý nghĩa nếu hệ thống điều trị không biết giữ người bệnh sống có phẩm giá.
Từ hội nghị quốc tế đến hành động trong nước: Việt Nam sẽ đi xa đến đâu?
Câu hỏi lớn sau WCLC là: Việt Nam sẽ làm gì với những gì đã trình bày? Định hướng 2026–2027 đã được đề xuất khá rõ: hoàn thiện hướng dẫn sàng lọc ung thư phổi ở cấp quốc gia và thúc đẩy chính sách khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho người dân. Nếu được thực thi nghiêm túc, phát hiện sớm ung thư phổi bằng chụp cắt lớp liều thấp và AI phát hiện ung thư sẽ không còn là dịch vụ xa xỉ mà trở thành một phần của y tế công cộng. Tuy vậy, rào cản vẫn còn: chi phí, thói quen không khám định kỳ, thiếu dịch vụ chăm sóc tại nhà. Nói cách khác, công nghệ đã sẵn, vấn đề là ý chí tổ chức và ưu tiên ngân sách. Từ phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác, điều trị cá thể hóa đến chăm sóc giảm nhẹ, hành trình chăm sóc người bệnh ung thư đang được tiếp cận toàn diện hơn; đây là nền tảng để y học Việt Nam tiếp tục nâng cao chất lượng điều trị, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và giảm gánh nặng ung thư trong cộng đồng. Nếu không muốn tiếp tục chứng kiến 2/3 bệnh nhân xuất hiện lần đầu ở giai đoạn IV, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc biến LDCT và AI trở thành chuẩn sàng lọc quốc gia.
